Η συνήθης πρόκληση εξ Ανατολών λαμβάνει τη μορφή παραβιάσεων στον εναέριο χώρο ή στα θαλάσσια ύδατα του Αιγαίου, πράγμα που συμβαίνει από τη δεκαετία του 1970 και που δημιουργεί μια επικίνδυνη παράδοση. Η άλλη διάσταση της πρόκλησης εκδηλώνεται με τη διοχέτευση διαφόρων ομάδων προσφύγων, που διαφεύγουν από τη Μέση Ανατολή ως πρόσφυγες ή ως φυγάδες και που προωθούνται εντέχνως ή και δολίως, θα λέγαμε, από την Τουρκία προς το Αιγαίο.

Μετά την αιφνιδιαστική άφιξη των φυγάδων πραξικοπηματιών στρατιωτικών, αξιωματικών, που έλαβαν μέρος στην κίνηση ανατροπής του προέδρου Ερντογάν τον περασμένο Ιούλιο, οι οποίοι κατέφυγαν στην Ελλάδα εν συνεχεία αναζητώντας προστασία και αιτούνται σήμερα ασύλου.

Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν, αποκαλούμενος και ως νεοσουλτάνος, απαίτησε, ως αναμένετο, από τον Έλληνα Πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα την άνευ ετέρου παράδοση των πραξικοπηματιών, αγνοώντας το γεγονός που δεν συμβαίνει στη χώρα του, πως η Ελλάδα είναι κράτος δικαίου. Κράτος δικαίου σημαίνει διαχωρισμό των λειτουργιών και των εξουσιών του κράτους, όπως είναι η εκτελεστική, η δικαστική και η νομοθετική εξουσία, που λειτουργούν ανεξάρτητα μεταξύ τους, χωρίς να είναι εις θέση να επηρεάσει ο ένας θεσμός τον άλλο.

Τουτέστιν, δεν δικαιούται να διανοηθεί κανένας Έλληνας πρωθυπουργός ή υπουργός κ.λπ να παρέμβει στον πρόεδρο του Αρείου Πάγου ή στη δικαστική εξουσία εν γένει και να ζητήσει αλλαγή οποιασδήποτε απόφασης. Ο Τούρκος πρόεδρος, μη θέλοντας να συνειδητοποιήσει πως η Ελλάδα αποτελεί, όπως είπαμε, κράτος δικαίου, όπου η δικαιοσύνη είναι ανεξάρτητη, παρεμβαίνει διεκδικώντας την παράδοση των διαφυγόντων Τούρκων πραξικοπηματιών στην Άγκυρα. Η Αθήνα απάντησε ως αναμενόταν πως δεν μπορεί να παρέμβει στη δικαστική εξουσία, η οποία στην Ελλάδα είναι αυτονοήτως ανεξάρτητη.

Φυσικά, ο Τούρκος ηγέτης με τη σατραπική νοοτροπία του, δεν μπορεί να κατανοήσει την ελληνική στάση, που στηρίζεται στο κράτος δικαίου. Πρέπει να αναμένονται, ως εκ τούτου, τουρκικές αντιδράσεις, τόσο εν είδει παραβιάσεων, όσο και στο επίπεδο της διοχέτευσης ενισχυμένου αριθμού προσφύγων προς το Αιγαίο. Είναι γεγονός πως η Τουρκία αποτελεί έναν διαχρονικό, παραδοσιακό αντίπαλο της χώρας, που παραπέμπει κυρίως στα θέματα της Κύπρου και του Αιγαίου, τομείς στους οποίους οι δύο χώρες έφτασαν κατ’ επανάληψιν στο χείλος του πολέμου, ενώ για πρώτη φορά οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δοκιμάζονται σε αυτό το πλαίσιο του ασύλου, που αιτούνται οι Τούρκοι φυγάδες και του προσφυγικού προβλήματος εν προκειμένω.

Η θέση των Αθηνών είναι δύσκολη, γιατί το κλειδί της διοχέτευσης προσφύγων το έχει η Άγκυρα. Εκεί στο έδαφός της βρίσκονται μερικά εκατομμύρια πρόσφυγες, τους οποίους επιλεκτικά κατά καιρούς διοχετεύει στα νησιά του Αιγαίου, προκειμένου να προκαλέσει πονοκέφαλο και γενικώς προβλήματα στην Αθήνα. Είναι δύσκολο να διαχειριστεί κανείς αυτό το ζήτημα, γιατί ο ίδιος ο επικεφαλής της χώρας είναι ανεξέλεγκτος και απρόβλεπτος. Οι χρηματοδοτήσεις που δίνονται κατά καιρούς από τα ευρωπαϊκά ταμεία προς την Τουρκία για την αντιμετώπιση του προσφυγικού, προδήλως χάνονται στο τουρκικό βαρέλι χωρίς πάτο. Οποιαδήποτε προσπάθεια συνεννόησης με την τουρκική ηγεσία, της οποίας ο επικεφαλής είναι αφερέγγυος και μη προβλέψιμος, δεν μπορεί να προετοιμάσει το έδαφος για έναν σοβαρό σχεδιασμό και προγραμματισμό, μιας στρατηγικής αντιμετώπισης συστηματικά και σε βάθος χρόνου του προσφυγικού προβλήματος σε όλες του τις διαστάσεις.

Ίσως η πιο πρόσφορη δυνατότητα αντιμετώπισης αναφέρεται σε μια γερμανική πρόταση που προβλήθηκε εσχάτως και που προτείνει τη χρηματοδότηση των προσφύγων εκεί που βρίσκονται, στις χώρες προέλευσής τους. Βέβαια, αυτό θα ήταν ένα καλό σενάριο, εάν στις χώρες αυτές, όπως είναι η Συρία, δεν υπήρχε πόλεμος. Οι άνθρωποι δεν φεύγουν μόνο επειδή έχουν πρόβλημα οικονομικό, αλλά και επειδή φοβούνται. Επομένως, δεν μπορεί να ευδοκιμήσει μια τέτοια πρόταση στην παρούσα φάση. Τέλος, σε ό,τι αφορά την τύχη των αξιωματικών και την επιμονή του Ερντογάν, υπογραμμίζουμε πως η Ελλάδα είναι κράτος δικαίου, πράγμα που αποτελεί jus cogens, δηλαδή αναγκαστικό δίκαιο για την εκάστοτε κυβέρνηση.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Πάντειο Πανεπιστήμιο