Ο ΧΡΟΝΟΣ ΠΙΕΖΕΙ, ΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΧΑΝΟΥΝ ΤΗΝ ΥΠΟΜΟΝΗ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΖΗΤΟΥΝ ΚΑΤΑΔΙΚΕΣ

ΣΕ ΠΟΙΟ ΣΤΑΔΙΟ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΣΧΟΛΙΑΖΟΥΝ ΣΤΗ «ΣΗΜΕΡΙΝΗ» ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΡΕΙΣ ΝΟΜΙΚΟΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ

Βαδίζοντας προς τη συμπλήρωση πέντε ετών από το «κούρεμα» καταθέσεων, ο Κύπριος πολίτης αντικρίζει με σκεπτικισμό και ανησυχία την όλη κατάσταση. Έχοντας ματώσει για να επιβιώσει, απαιτεί να δει τους υπαιτίους στη φυλακή και απογοητεύεται όταν βλέπει έστω και μια υπόθεση να καταρρέει

Οι πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις, οι οποίες αφορούν στην υπόθεση της Τράπεζας Κύπρου και πρώην ηγετικά της στελέχη άνοιξαν για τα καλά τη συζήτηση γύρω από το θέμα της απόδοσης ευθυνών και της καταδίκης των υπαιτίων για την οικονομική καταστροφή. Η κατάρρευση της μιας υπόθεσης προκαλεί ανησυχία και εγείρει ερωτήματα. Η «Σ» ρίχνει φως στο μονοπάτι των ερευνών και «ακτινογραφεί» όσα, εν πολλοίς, έγιναν, γίνονται και θα γίνουν. Η Νομική Υπηρεσία και δη ο Γενικός Εισαγγελέας βρίσκονται, το τελευταίο χρονικό διάστημα, υπό την κρίση των πολιτών, οι οποίοι απαιτούν την απόδοση δικαιοσύνης. Είδαν τις καταθέσεις τους να εξανεμίζονται, τις επιχειρήσεις τους να καταρρέουν, τα παιδιά τους να ξενιτεύονται, την ανεργία να σπάει κόκαλα, τους μισθούς τους να πετσοκόβονται. Αυτοί όλοι και άλλοι τόσοι έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους στη Δικαιοσύνη. Όχι γιατί φιλοδοξούν ότι θα πάρουν κάτι πίσω, αλλά, έστω, για να νιώσουν την ηθική ικανοποίηση.

Οι υποθέσεις στα δικαστήρια
Μετά την κατάρρευση μίας υπόθεσης, που αφορά στην Τράπεζα Κύπρου και την καταδίκη Ηλιάδη και Τράπεζας στη δεύτερη, ενώπιον δικαστηρίου βρίσκονται τέσσερεις υποθέσεις:

1η υπόθεση: Αφορά στην επαναταξινόμηση ομολόγων στην Τράπεζα Κύπρου. Φαίνεται να υπάρχουν πλαστογραφημένα πρακτικά, με στόχο να αποκρυβούν ζημιές στους λογαριασμούς της Τράπεζας. Η δίκη δεν αφορά την ίδια την Τράπεζα. Θα αρχίσει περί τα μέσα του 2018.
Κατηγορούμενοι: 7

2η υπόθεση: Αφορά στις οικονομικές καταστάσεις της Λαϊκής Τράπεζας του 2011 και στη λογιστική υπεραξία, που προέκυψε μετά την τελική συγχώνευση των τραπεζών Marfin, Εγνατίας και Λαϊκής στην Ελλάδα.
Κατηγορούμενοι: 4

3η υπόθεση: Αφορά στο ενδεχόμενο δωροδοκίας του πρώην Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας, Χριστόδουλου Χριστοδούλου, από τη Focus.
Κατηγορούμενοι: 7

4η υπόθεση: Αφορά σε δάνεια του Συνεργατισμού €3,6 εκ. περίπου, με κατηγορούμενα, μεταξύ άλλων, πρώην ηγετικά στελέχη του Συνεργατισμού.
Κατηγορούμενοι: 9

Διερευνήθηκαν μεν… αλλά
Μέχρι σήμερα, εννέα τουλάχιστον υποθέσεις έχουν διερευνηθεί, πλην όμως δεν προέκυψαν επαρκή στοιχεία για να οδηγηθούν ενώπιον δικαστηρίου.

1) Το συμβόλαιο εκατομμυρίων το οποίο προσφέρθηκε από την Κεντρική Τράπεζα στην Alvarez & Marsal για να ερευνήσει τις τράπεζες Κύπρου και Λαϊκή.

2) Η εξαγορά από την Τράπεζα Κύπρου της ρουμανικής Banca Transilvania.

3) Η διατήρηση της λογιστικής υπεραξίας που προέκυψε από την αγορά της ρωσικής Uniastrum, στις οικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας Κύπρου, του Σεπτεμβρίου 2012.

4) Δάνειο της Marfin Λαϊκή στην εταιρεία Αιολικό Πάρκο Eunice Wind.

5) Η διασυνοριακή συγχώνευση των τραπεζών Marfin Egnatia και Λαϊκή στην Ελλάδα.

6) Σωρεία συναλλαγών της εταιρείας Focus.

7) Ενδεχόμενη χειραγώγηση της αγοράς με φερόμενες ως εμπλεκόμενες τις εταιρείες Terra Stabile, Capital Energy Investments και Union Fairtriton.

8) Ισχυρισμοί του Ανδρέα Βγενόπουλου για διαφθορά πλοιοκτητών, που σχετίζονταν με κυπριακά κόμματα.

9) Δάνειο της Λαϊκής προς την εταιρεία Unitrend Marine.

Η παραχώρηση δανείων €1 εκ. περίπου από τη Marfin Λαϊκή στον έμπορο όπλων Φουάντ Αλ Ζαγιάτ έχει αρχειοθετηθεί προσωρινά, αφού εκκρεμεί η εκτέλεση των ενταλμάτων σύλληψης που έχουν εκδοθεί.

Υπό διερεύνηση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζεται και για τις υποθέσεις οι οποίες βρίσκονται υπό διερεύνηση. Η εργασία, η οποία έγινε, βρίσκεται, βεβαίως, σε διαφορετικό στάδιο για την κάθε μια από αυτές.

- Η εξαγορά της ρωσικής Uniastrum από την Τράπεζα Κύπρου.

- Οι διαγραφές δεδομένων από ηλεκτρονικούς υπολογιστές της Τράπεζας Κύπρου. Η έρευνα έφερε αποτελέσματα και αναμένεται να ολοκληρωθεί.

- Η αποτύπωση κινδύνων από την επένδυση της Λαϊκής Τράπεζας σε ελληνικά ομόλογα, στις οικονομικές καταστάσεις 2010 - 2011.

- Διάφορες συναλλαγές, πρόσθετες από τις προηγούμενες, οι οποίες σχετίζονται με τη Focus.

- Υπόθεση, στην οποία φέρεται ως εμπλεκόμενος πρώην Υπουργός.

- Η εξαγορά του μεριδίου της HSBC στη Λαϊκή Τράπεζα, η οποία πραγματοποιήθηκε προ της έλευσης Βγενόπουλου.

- Η εξαγορά της ρωσικής Rosprombank τον Σεπτέμβριο του 2008 από τη Marfin Λαϊκή.

- Τα φιλοδωρήματα που δόθηκαν σε πρώην στελέχη της Τράπεζας Κύπρου.

- Πτυχές του θέματος των αξιογράφων.

- Η απεικόνιση των ελληνικών ομολόγων στις οικονομικές καταστάσεις της Τράπεζας Κύπρου.

- Δάνεια πρώην ηγετικού στελέχους της Τράπεζας Κύπρου.

- Δάνεια που παραχώρησε η Τράπεζα Κύπρου σε όμιλο εταιρειών.

- Όλα, σχεδόν, τα δάνεια που έλαβαν πρώην αξιωματούχοι και μέλη των επιτροπών των Συνεργατικών ανά το παγκύπριο.

Η Νομική Υπηρεσία έχει δηλώσει την πρόθεσή της να διερευνήσει τις εκροές κεφαλαίων από τις τράπεζες Κύπρου και Λαϊκή, οι οποίες έγιναν την «κλειστή περίοδο» μεταξύ 16 και 27 Μαρτίου 2013.

ELA και… πώληση
Υπό διερεύνηση βρίσκεται και το κεφαλαιώδους σημασίας θέμα της παραχώρησης έκτακτης ρευστότητας, ELA. Η ανακριτική ομάδα και οι εισαγγελείς έχουν στη διάθεσή τους και την έκθεση του Γενικού Ελεγκτή, ο οποίος διερεύνησε το θέμα. Υπό επεξεργασία βρίσκονται και τα δεδομένα της υπόθεσης, η οποία αφορά στο φλέγον θέμα της πώλησης, στην Τράπεζα Πειραιώς, των καταστημάτων των κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα, η οποία, επίσης, ερευνήθηκε από την Ελεγκτική Υπηρεσία.

Οι δυσκολίες
Από τα ενδότερα της Νομικής Υπηρεσίας και της ανακριτικής ομάδας αναδεικνύονται οι δυσκολίες με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι. Γνώστης των προβλημάτων απαριθμεί τις επονομαζόμενες εγγενείς δυσκολίες.

- Η φύση των αδικημάτων που σχετίζονται με τραπεζικά, λογιστικά, εποπτικά, οικονομικά και άλλα θέματα.

- Η λεπτή γραμμή η οποία χωρίζει τις ποινικές από τις ευθύνες για λανθασμένες ή ριψοκίνδυνες αποφάσεις ή ακόμη και για μη λήψη αποφάσεων.

- Μεγάλος όγκος στοιχείων και αριθμός σημαντικών εμπλεκομένων προσώπων είναι εκτός Κύπρου.

- Η ανάγκη η οποία προκύπτει για υποβολή αιτημάτων δικαστικής συνδρομής προς χώρες του εξωτερικού απαιτεί δύσκολες και χρονοβόρες διαδικασίες.

Πέραν τούτων, καταγράφεται η παραδοχή ότι και η Αστυνομία συνελήφθη, ως ένα βαθμό, ανέτοιμη στην εξέταση των πολύ εξειδικευμένων αδικημάτων «λευκού κολλάρου», λόγω έλλειψης εμπειρογνωμοσύνης.

Τεράστιο πρόβλημα με την Ελλάδα
Το μεγαλύτερο των προβλημάτων, τα οποία αντιμετωπίζουν Νομική Υπηρεσία και ανακριτική ομάδα, «γιγαντώνεται» κυρίως όταν εμπλέκονται πρόσωπα τα οποία διαμένουν στην Ελλάδα. Μπορεί να διαπιστώνεται ότι κάποιες πράξεις συνιστούν ποινικό αδίκημα, το γεγονός, όμως, ότι δεν έχουν διαπραχθεί μόνο στην Κύπρο, περιπλέκει το κουβάρι.

Βάσει της κύρωσης των διεθνών υποχρεώσεων της Ελλάδας, οι Αρχές της χώρας, όπως και άλλων χωρών, όταν τα αδικήματα διαπράχθηκαν έστω και εν μέρει στην Ελλάδα, υποχρεούνται να αναλάβουν τις υποθέσεις. Αυτό, δημιουργεί προβλήματα στην έκδοση προσώπων στην Κύπρο, είτε για ανάκριση, είτε για εκδίκαση. Επιπλέον, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι ελληνικές Αρχές αρχίζουν να διερευνούν ή να διεκδικούν την έναρξη της διερεύνησής τους, δεν παραχωρούν στοιχεία στις κυπριακές Αρχές. Συνεπεία τούτου, η υπόθεση των μετοχοδανείων της Marfin ύψους €1 δισ. περίπου διερευνάται από τις ελληνικές Αρχές. Το ίδιο συμβαίνει και με την υπόθεση των ομολόγων της γερμανικής Commerzbank, η οποία φαίνεται να αφορά χειραγώγηση μετοχών της Marfin Λαϊκής. Ο φάκελος της υπόθεσης προωθήθηκε στις ελληνικές Αρχές.

Ο λαός… απαιτεί
Βαδίζοντας προς τη συμπλήρωση πέντε ετών από το «κούρεμα» καταθέσεων, ο Κύπριος πολίτης αντικρίζει με σκεπτικισμό και ανησυχία την όλη κατάσταση. Έχοντας ματώσει για να επιβιώσει, απαιτεί να δει τους υπαιτίους στη φυλακή και απογοητεύεται όταν βλέπει έστω και μια υπόθεση να καταρρέει. Είδαν την ανακριτική ομάδα να ενισχύεται με εμπειρογνωμοσύνη, τεχνολογία και ανθρώπινο δυναμικό. Βλέπουν τα χρόνια να περνούν και αρκετοί άρχισαν να θυμούνται το σκάνδαλο του ΧΑΚ. Τόσο από οικονομικούς, όσο και από νομικούς κύκλους εκφράζεται η άποψη ότι δεν θα αποδοθεί δικαιοσύνη. «Πήραν λανθασμένες υποθέσεις, μικροϋποθέσεις. Αντί να κινηθούν εναντίον των πραγματικών υπευθύνων για την οικονομική κατάρρευση, με βάση το πόρισμα Πική, το αγνόησαν και πήραν υποθέσεις της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και τις έκαναν ποινικές. Δεν έγινε τίποτε και δεν θα γίνει απολύτως τίποτε», σχολιάζουν πρόσωπα, τα οποία παρακολουθούν διά ζώσης την πορεία των πραγμάτων.

Τα παραδείγματα Ισλανδίας - Ιρλανδίας
Ισλανδία και Ιρλανδία είναι δύο χώρες οι οποίες χτυπήθηκαν βάναυσα από την οικονομική κρίση, πολύ πιο πριν από την Κύπρο, κυρίως λόγω του μεγάλου μεγέθους του τραπεζικού τους τομέα, όπως, εν πολλοίς, συνέβη αργότερα και στην Κύπρο. Το τραπεζικό σύστημα της Ισλανδίας ισοπεδώθηκε το 2008. Διορίστηκε μια διευρυμένη Ερευνητική Επιτροπή, η οποία εξέδωσε το πόρισμά της το 2010. Μέχρι το 2016, έπειτα από οκτώ χρόνια, καταδικάστηκαν γύρω στα 26 πρόσωπα, ενώ υπάρχουν υποθέσεις οι οποίες ακόμη εκκρεμούν. Οι κατηγορίες αφορούν, μεταξύ άλλων, χειραγώγηση της αγοράς και απάτες.

Η κατάρρευση συστημικών τραπεζών στην Ιρλανδία οδήγησε την οικονομία της χώρας στον γκρεμό. Τρείς υψηλόβαθμοι τραπεζίτες κατηγορήθηκαν το 2014, έξι χρόνια μετά, και καταδικάστηκαν τον Ιούλιο του 2016 σε φυλάκιση. Τον περασμένο Μάιο, αθωώθηκε Ιρλανδός τραπεζίτης, ο οποίος είχε κατηγορηθεί για παραπλανητικές, δόλιες δηλώσεις και στοιχεία προς τους ελεγκτές της τράπεζας.

Οι απόψεις νομικών
Η «Σ» ζήτησε από τους νομικούς Χρίστο Τριανταφυλλίδη και Χρίστο Κληρίδη, αλλά και από τον οικονομολόγο και νομικό Νίκο Παυλίδη να καταθέσουν τις απόψεις τους.

1) Θεωρείτε ότι οι υπαίτιοι για την κατάρρευση της οικονομίας του τόπου θα οδηγηθούν ενώπιον της δικαιοσύνης και θα υπάρξουν καταδίκες;

Χρίστος Τριανταφυλλίδης: «Κατά τη γνώμη μου, για διάφορους λόγους, εκείνοι που πράγματι ευθύνονται για την κατάρρευση της οικονομίας του τόπου δεν έχουν οδηγηθεί ενώπιον της Δικαιοσύνης. Ενδεχομένως να μην υπήρχαν επαρκή στοιχεία. Δεν γνωρίζω. Οφείλει να γίνει αντιληπτόν ότι οι υποθέσεις και, κατ΄ επέκτασιν, η ενοχή κάποιου, πρέπει να αποδειχθεί πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας, διότι ανατρέπει το δεδομένο ότι είναι αθώος μέχρις αποδείξεως του αντιθέτου. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο μέσα στο Δικαστήριο, με βάση τη μαρτυρία, που θα ακούσει και τον Νόμο, και όχι με βάση κουβέντες και κουτσομπολιά στις διάφορες κοινωνικές συνευρέσεις. Το τελευταίο, αν συμβεί, θα οδηγήσει σε κοινωνία ζούγκλα. Ακούγοντας διάφορα σχόλια τελευταίως, δεν είμαστε, δυστυχώς, πολύ μακριά από μια τέτοια πολύ δυσάρεστη κατάσταση».

Χρίστος Κληρίδης: «Εφόσον, λίγο ή πολύ, είναι γνωστοί οι υπαίτιοι για την κατάρρευση της οικονομίας, γιατί ψάχνουνε ακόμα και αμφισβητούμε τους υπαιτίους; Βγήκαν δύο πολύ σημαντικές εκθέσεις (πόρισμα Πική και επιτροπής Θεσμών της Βουλής), έστω και με τις ατέλειές τους. Εάν επρόκειτο να διωχθούν κάποιοι, θα έπρεπε να διωχθούν στη βάση των πορισμάτων αυτών. Αφού ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα, π.χ. όπου υπήρχαν ευθύνες ποινικής φύσεως, θα έπρεπε να διερευνηθούν από καθαρά ποινική σκοπιά. Έχω την εντύπωση ότι το μέγεθος της τσαπατσουλιάς, της ανευθυνότητας, της επιπολαιότητας και της διαφθοράς είναι τόσο μεγάλο, που σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε όλοι οι υπαίτιοι να διωχθούν ποινικά».

Νίκος Παυλίδης: «Θεωρώ ότι καλλιεργήθηκαν, σε μεγάλο βαθμό, φρούδες ελπίδες στον κόσμο, ότι οι υπαίτιοι για την κατάρρευση της οικονομίας θα οδηγηθούν στη δικαιοσύνη και θα καταδικαστούν. Η οικονομία κατέρρευσε για μια πληθώρα πολιτικών, οικονομικών, επιχειρηματικών και νομικών λόγων. Ποινικά, μπορούν να εξεταστούν μόνον πράξεις ή παραλείψεις οι οποίες ήταν αξιόποινες κατά τον ουσιώδη χρόνο, δηλαδή υπήρχαν εν ισχύει, όταν έλαβαν χώρα, ποινικές πρόνοιες στη νομοθεσία, οι οποίες ενδεχομένως παραβιάστηκαν».

2) Δεδομένων των πρόσφατων αποφάσεων, που αφορούν στις υποθέσεις της Τράπεζας Κύπρου και πρώην ηγετικών της στελεχών, τι μπορεί να αναμένει ο Κύπριος πολίτης;

Χρίστος Τριανταφυλλίδης: «Ο Κύπριος πολίτης μπορεί να αναμένει ότι τα Δικαστήρια θα συνεχίσουν να δικάζουν και να αποφασίζουν αμερόληπτα, με βάση τα στοιχεία που τίθενται ενώπιόν τους. Δυστυχώς, δεν μπορώ να πω ότι μπορεί να αναμένει ότι οι υπόλοιποι Θεσμοί θα συνεχίσουν να πράττουν το ίδιο, και εννοώ εκείνους που δεν σχετίζονται γενικότερα με την απονομή της Δικαιοσύνης. Το αν οι πραγματικοί υπαίτιοι για την καταστροφή της οικονομίας θα οδηγηθούν τελικά ενώπιον της Δικαιοσύνης, θα φανεί. Η πάροδος του χρόνου σίγουρα δεν βοηθά, αλλά ούτε και το γενικότερο σκηνικό, το γνωστό «σύστημα», το οποίο ήλεγχε τότε τα πράγματα και εν πολλοίς συνεχίζει να ελέγχει τα δεδομένα εις τον τόπο».

Χρίστος Κληρίδης: «Ας ελπίσουμε ότι, τουλάχιστον, οι υποθέσεις οι οποίες διερευνήθηκαν και θα τεθούν ενώπιον της Δικαιοσύνης, θα φέρουν κάποια αποτελέσματα. Είναι απογοητευτικό το γεγονός ότι, μία από τις δύο υποθέσεις της Τράπεζας Κύπρου, τουλάχιστον προσωρινά, κατάρρευσε, αλλά πρέπει να αναμένουμε και το αποτέλεσμα της Έφεσης. Σε τελική ανάλυση, πιστεύω ότι μόνον ένα μικρό μέρος του όλου προβλήματος θα τεθεί ενώπιον των Κυπριακών Δικαστηρίων, από άποψης ποινικού δίκαιου. Ο Κύπριος πολίτης οφείλει να διαβάσει, τουλάχιστον, τις περιλήψεις των δύο εκθέσεων (Πική και Επιτροπής Θεσμών), και να αποδώσει ο ίδιος, με την ευκαιρία και των επερχόμενων προεδρικών εκλογών, τις ευθύνες εκεί που πρέπει. Η Δικαιοσύνη θα το πράξει, έστω και καθυστερημένα, αλλά δεν μπορεί να ελπίζει κάνεις ότι θα υπάρξει απόλυτη δικαίωση».

Νίκος Παυλίδης: «Οι πρόσφατες αποφάσεις, που αφορούν στις υποθέσεις της Τράπεζας Κύπρου, δεν αφορούσαν πράξεις που οδήγησαν την οικονομία στην κατάρρευση, αλλά δευτερεύοντα θέματα. Θα μπορούσε να γίνει επανεξέταση δεδομένων και στοιχείων για προσδιορισμό τυχόν ποινικών παραβάσεων, που ουσιαστικά οδήγησαν την οικονομία στην κατάρρευση. Χρειάζεται και νομική στήριξη, αλλά και ισχυρή πολιτική βούληση».