Καταλύτης των εξελίξεων στην Κυπριακή ΑΟΖ και την ευρύτερη περιοχή ήταν η ανακάλυψη του υπεργιγαντιαίου κοιτάσματος Ζορ στην Αίγυπτο, μία ανακάλυψη που αναθέρμανε το ενδιαφέρον των εταιριών στην Ανατολική Μεσόγειο

Αγκάθι στο μάτι της Άγκυρας ο οριζόντιος άξονας Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας με τον αγωγό East Med

Εξαιρετικά σημαντική η γεώτρηση της ΕΝΙ για τις προοπτικές της κυπριακής ΑΟΖ

Εκκρεμεί ακόμη η εμπορική αξιοποίηση της Αφροδίτης και τελική απόφαση για κατασκευή σταθμού υγροποίησης

Αξιολογώντας την ενεργειακή πορεία της Κύπρου το 2017, μπορούμε να πούμε ότι το πρόσημο είναι θετικό. Καταλύτης των εξελίξεων στην Κυπριακή ΑΟΖ και την ευρύτερη περιοχή ήταν ασφαλώς η ανακάλυψη του υπεργιγαντιαίου κοιτάσματος Ζορ στην Αίγυπτο τον Αύγουστο του 2015 από την ENI. Η εύρεση του Ζορ αναθέρμανε το ενδιαφέρον των εταιριών στην Ανατολική Μεσόγειο, που αναπροσάρμοσαν το ερευνητικό τους μοντέλο, προσανατολίζοντας τις έρευνές τους σε νέες παρόμοιες γεωλογικές δομές. Αυτός ήταν και ο λόγος που η Κυπριακή Δημοκρατία πείστηκε να ανοίξει τον τρίτο γύρο αδειοδότησης στην ΑΟΖ, όπου και κατάφερε, τελικά, να προσελκύσει το ενδιαφέρον ενεργειακών κολοσσών, όπως της Exxon Mobil, της Qatar Petroleum, της TOTAL και της ΕΝΙ.

Μπορεί η γεώτρηση της TOTAL στο οικόπεδο 11 να μην έφερε τα επιθυμητά ποσοτικά αποτελέσματα, ωστόσο οι προοπτικές για τις επόμενες γεωτρήσεις είναι ευοίωνες, με τα βλέμματα όλων να είναι στραμμένα στη γεώτρηση της ENI στον στόχο Καλυψώ του οικοπέδου 6.

Παράλληλα, μέσα στη χρονιά επιβεβαιώθηκε η βιωσιμότητα του αγωγού East Med, ενώ εκκρεμεί η τελική απόφαση για αξιοποίηση της Αφροδίτης, που, όπως όλα δείχνουν, θα μεταφερθεί, μέσω αγωγού, το φυσικό αέριο στην Αίγυπτο.

Οι ενεργειακές διεργασίες οδήγησαν την Κυπριακή Δημοκρατία στη σύσφιγξη των σχέσεών της με χώρες όπως το Ισραήλ, η Αίγυπτος και ο Λίβανος. Την ίδια ώρα, η Τουρκία παρακολουθεί προβληματισμένη τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και, βλέποντας το ενεργειακό παιγνίδι να χάνεται, προβαίνει σε ναυτικές ασκήσεις, απειλεί με λεκτικά αντίποινα, ενώ προετοιμάζεται για παράνομες γεωτρήσεις. Πιο κάτω, παρουσιάζονται συνοπτικά οι σημαντικότερες ενεργειακές ειδήσεις της χρονιάς.

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ
Μελέτη βιωσιμότητας East Med
Η εταιρεία EDISOΝ παρουσίασε προς τη Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της ΕΕ και τους Γενικούς Διευθυντές των Υπουργείων Ενέργειας των εμπλεκόμενων χωρών, Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και Ιταλίας, μελέτη για τον αγωγό φυσικού αερίου EastMed, καταδεικνύοντας ότι ο αγωγός, με κόστος γύρω στα 6 δισεκατομμύρια δολάρια, είναι εμπορικά βιώσιμος και τεχνικά εφικτός.

Τουρκικά δημοσιεύματα αναφέρουν πως η ανακάλυψη και η εκμετάλλευση φυσικού αερίου στην Κύπρο μπορεί να επανενώσει το νησί, την ίδια ώρα που ο Υπουργός Ενέργειας, Γιώργος Λακκοτρύπης, αναφέρει πως το ενεργειακό πρόγραμμα της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι ανεξάρτητο σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό.

ΜΑΡΤΙΟΣ
Επιτυχής ο Γ' γύρος αδειοδότησης
Αρχές του μήνα η Τουρκία προχωρεί σε παράνομη δέσμευση περιοχών της Κύπρου (οικόπεδο 1) για ναυτικές ασκήσεις για δύο βδομάδες.
Στις 7 Μαρτίου ολοκληρώνονται οι διαπραγματεύσεις με τις εταιρείες κολοσσούς, στο πλαίσιο του Γ' γύρου αδειοδότησης. Συγκεκριμένα, η κοινοπραξία ENI-KOGAS κερδίζει τα οικόπεδα 2,3,9, η ENI το οικόπεδο 8, η ENI-TOTAL το οικόπεδο 6 και 11, η EXXON-MOBIL το οικόπεδο 10 και η Shell-Noble-Delek το οικόπεδο 12.

Ο κ. Λακκοτρύπης τόνισε ότι «την ατζέντα μας δεν την καθορίζει η προκλητικότητα της Τουρκίας».

Τις επόμενες μέρες ο Τούρκος Υπουργός Ενέργειας, Μπεράτ Αλμπαϊράκ, ανακοινώνει έρευνες με το Barbaros και γεωτρήσεις φυσικού αερίου στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα εντός του έτους .

Σε ομιλία του στο πλαίσιο του 4ου Συνεδρίου Φυσικού Αερίου Ανατολικής Μεσογείου, που διεξήχθη στη Λευκωσία στις 14 Μαρτίου, ο Επικεφαλής του Διερευνητικού Τομέα της ENI, Luca Bertelli, εξέφρασε την πεποίθηση ότι υπάρχει ακόμα ένα κοίτασμα παρόμοιο με το Ζορ στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, με σημαντικές πιθανότητες να βρίσκεται στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της Κύπρου.

Εν τω μεταξύ, στον τουρκικό και ισραηλινό Τύπο διαφαίνεται αναθέρμανση του ενεργειακού διαλόγου Τελ Αβίβ - Άγκυρας. Ο Υπουργός Ενέργειας του Ισραήλ, Γιουβάλ Στάινιτς, δήλωσε στο Bloomberg πως οι συνομιλίες μεταξύ κυβερνητικών αξιωματούχων για την κατασκευή ενός αγωγού φυσικού αερίου από το Ισραήλ στην Τουρκία μπορεί να ολοκληρωθούν το καλοκαίρι.

Τέλη του μήνα, η τουρκική εφημερίδα Γενι Σαφάκ αναφέρει πως η Άγκυρα αποφάσισε να προχωρήσει στην αγορά πλατφόρμας για γεώτρηση φυσικού αερίου, με τον Υπουργό Ενέργειας της χώρας, Μπεράτ Αλμπαϊράκ, να δίνει εντολή στην Ανώνυμη Εταιρεία Πετρελαίου της Τουρκίας (TPAO) να σταματήσει να ενοικιάζει πλατφόρμες.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ
Τετραμερής Ισραήλ
Στις 3 Απριλίου πραγματοποιείται στο Τελ Αβίβ τετραμερής διάσκεψη των Υπουργών Ενέργειας Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και Ιταλίας για τον αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου EastMed, παρουσία και του Ευρωπαίου Επιτρόπου Κλιματικής Δράσης και Ενέργειας, Miguel Arias Ca?ete. Με την Κοινή Διακήρυξη που υπογράφτηκε, τέθηκαν οι βάσεις για παρακολούθηση, στήριξη και επίσπευση του αγωγού EastMed, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως «στρατηγική προτεραιότητα για την εξαγωγή προς την Ευρώπη μέρους των υφιστάμενων αποθεμάτων φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου».

Στις 5 - 6 Απριλίου έπεσαν οι πρώτες υπογραφές των συμβολαίων με τους κολοσσούς ENI, TOTAL, ExxonMobil και Qatar για παραχώρηση οικοπέδων εντός της κυπριακής ΑΟΖ. ExxonMobil και Qatar Petroleum κέρδισαν το τεμάχιο 10, με τις εταιρείες ENI και TOTAL να μπαίνουν στα τεμάχια 8 και 6. Το Κράτος βάζει στα ταμεία του 103,5 εκατομμυρία ευρώ από το μπόνους υπογραφών με τις εταιρείες.

Τουρκικές αντιδράσεις και Navtex

Αντιδράσεις από το ψευδοκράτος για "μονομερή" βήματα στο αέριο και τουρκικές απειλές, πριν στεγνώσει το μελάνι των υπογραφών. Το Τουρκικό ΥΠΕΞ καλεί την ελληνοκυπριακή πλευρά να λάβει υπόψη τα “αναφαίρετα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων”, τους οποίους αποκαλεί “μελλοντικούς πολιτικούς εταίρους”, στους φυσικούς πόρους του νησιού, ζητώντας από την κυπριακή Κυβέρνηση να σταματήσει οποιεσδήποτε “μονομερείς δραστηριότητες” που θα οδηγήσουν τις διαπραγματεύσεις σε αποτυχία.

Η Τουρκία δεσμεύει με ΝΑVTEX θαλάσσια περιοχή που καλύπτει τα οικόπεδα 5, 6, 7, 8, 10, 11 και 12 της Κυπριακής ΑΟΖ, από 6 μέχρι τις 15 Απριλίου. Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, είπε πως, αφού δεν υπήρξε υποχώρηση στο θέμα του φυσικού αερίου από την ε/κ πλευρά, η Τουρκία θα προβεί σε ενέργειες.

Στις 20 Απριλίου η Τουρκία στέλνει το Μπαρμπαρός νοτιοανατολικά της Καρπασίας μέχρι τα ανοιχτά της Αμμοχώστου για σεισμικές έρευνες. Η πρόκληση έρχεται μόλις λίγες ώρες πριν από την επεισοδιακή επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, οι οποίες είχαν διακοπεί, με την προσχηματική αποχώρηση του Μουσταφά Ακιντζί, λόγω του νομοσχεδίου για τον εορτασμό του ενωτικού δημοψηφίσματος του 1950. Ανακοινώνονται, παράλληλα, νέες Navtex, που άρχισαν από 21 Απριλίου και θα διαρκέσουν μέχρι τις 30 Ιουνίου.

ΜΑΪΟΣ
Κινδυνολογίες Έιντε
Ο Γενικός Διευθυντής Ενέργειας του Ισραήλ, Σαούλ Μέριντορ, σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Anadolu τάσσεται υπέρ των ερευνών στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένων και αυτών του τουρκικού ερευνητικού σκάφους «Μπαρμπαρός» στην ΑΟΖ βορείως της Κύπρου. Οι αντιδράσεις μερίδας κομμάτων αναγκάζει το Ισραήλ, μέσω ανάρτησης στον λογαριασμό του Twitter «Israel in Cyprus», να αναφέρει πως η θέση της χώρας παραμένει ως έχει στα ενεργειακά και δεν επιθυμούν καμία παρέμβαση στις σχέσεις άλλων χωρών.

Σε συνέντευξή του ο ειδικός σύμβουλος του Γ.Γ. του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Έσπεν Μπαρθ Έιντε, εξέφρασε την εκτίμηση ότι είναι πιθανή μια κρίση, λόγω των ερευνών στην κυπριακή ΑΟΖ για φυσικό αέριο, στα μέσα Ιουλίου. Ο Πρόεδρος Αναστασιάδης δηλώνει πως «με τίποτα» δεν αλλάζει το πρόγραμμα της Κυβέρνησης, όσον αφορά στα ενεργειακά.

ΙΟΥΝΙΟΣ
Τριμερής Θεσσαλονίκης
Με αφορμή τις προκλήσεις της Άγκυρας στην Κυπριακή ΑΟΖ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάνει εκκληση στην Τουρκία να αποφύγει κάθε είδους απειλή ή ενέργεια εναντίον κράτους της Ε.Ε. Παράλληλα, ο «υπουργός» ενέργειας των κατεχομένων, Σουνάτ Ατούν, δηλώνει πως πριν από το τέλος του 2017 θα έρθει η πλατφόρμα γεωτρήσεων της Τουρκίας για γεωτρήσεις μεταξύ Μόρφου - Αττάλειας.

Στις 15 του μήνα πραγματοποιείται στη Θεσσαλονίκη τριμερής συνάντηση κορυφής Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ, με τη συμμετοχή των Πρωθυπουργών της Ελλάδας και του Ισραήλ, Αλέξη Τσίπρα και Μπέντζαμιν Νετανιάχου, και του Προέδρου Αναστασιάδη, καθώς και υπουργών από τις τρεις χώρες. Υιοθετείται η Διακήρυξη της Θεσσαλονίκης, η οποία, μεταξύ άλλων, προβλέπει την επιτάχυνση των κοινών ενεργειών για για κατασκευή του East Med, ενώ αναφέρεται και η ανάπτυξη του Eurasia Interconnector.

Στα μέσα του μήνα ολοκληρώνονται όλες οι προεργασίες για τη γεώτρηση της TOΤΑL, που φέρει την ονομασία Onesiphoros West-1 (OW-1) στο οικόπεδο 11 της κυπριακής ΑΟΖ, η οποία ήταν προγραμματισμένη για τις 14 Ιουλίου.

ΙΟΥΛΙΟΣ
Ναυάγιο Crans Montana και τρυπάνι στο 11
Τριάντα έξι μέλη του Αμερικανικού Κογκρέσου στέλνουν επιστολή στον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Ρεξ Τίλερσον, καλώντας το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να υποστηρίξει τη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο και να προστατέψει την Κυπριακή ΑΟΖ από την τουρκική προκλητικότητα. Η επιστολή εστάλη έπειτα από πρωτοβουλία των μελών του Κογκρέσου Τεντ Ντατς και Γκας Μπιλιράκης, το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC) και την Αμερικανοεβραϊκή Επιτροπή (AJC), σε συνεργασία με τους συμπροέδρους της Ελληνοϊσραηλινής Συμμαχίας του Κογκρέσου (CHIA).

Ακολουθεί ναυάγιο των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά και Τούρκος Πρωθυπουργός, Μπιναλί Γιλντιρίμ, σε μια προσπάθεια να εκβιάσει την ε/κ πλευρά να αναβάλει τις επικείμενες έρευνες, εκτοξεύει απειλές, δηλώνοντας χαρακτηριστικά πως η χώρα του και οι Τ/κ θα προστατεύσουν τα «ipso facto» δικαιώματά τους μέχρι το τέλος.

Στις 12 Ιουλίου ξεκινούν οι γεωτρήσεις του γεωτρύπανου West Capella της γαλλικής ΤΟΤΑL στο οικόπεδο 11 της Κυπριακής ΑΟΖ, με την Τουρκία σε ρόλο θεατή. Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, κατηγορεί την ε/κ πλευρά για ανειλικρίνεια στις διαπραγματεύσεις και δηλώνει πως η Άγκυρα θα απαντήσει με αντίστοιχα βήματα για τις γεωτρήσεις.

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ
Η Τουρκία προαναγγέλλει γεωτρήσεις
Τον Σεπτέμβριο, ο αμερικανικός ενεργειακός κολοσσός ExxonMobil παρουσιάζει στην Κυβέρνηση τα ενεργειακά του πλάνα, μεταξύ των οποίων είναι και η δημιουργία τερματικού σταθμού υγροποίησης φυσικού αερίου, κάτι που άλλωστε αποτελούσε και αποτελεί επιθυμία και της πλευράς μας.

Στις 9 Σεπτεμβρίου, ανακοινώνονται τα αποτελέσματα της γεώτρησης της TOTAL, σύμφωνα με τα οποία βρέθηκε μικρό κοίτασμα, που από μόνο του δεν καθίσταται εμπορεύσιμο. Το κοίτασμα καταγράφεται ως ανακάλυψη, καθώς επιβεβαιώνονται τα επιστημονικά δεδομένα, τα οποία είναι σημαντικά για τις επόμενες γεωτρήσεις.

Τον Οκτώμβριο, ο Υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας, Μπεράτ Αλμπαϊράκ, ανακοινώνει γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο αρχές του 2018.
Με μια αιφνιδιαστική απόφαση, η Κυπριακή Κυβέρνηση προχωρεί στην κατάθεση συντεταγμένων στα Ηνωμένα Έθνη, οι οποίες θα καθορίζουν την ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας και στη βόρεια περιοχή του νησιού.

ΡΑΕ και ΡΑΕΚ κατέληξαν σε συμφωνία για το ζήτημα του διασυνοριακού επιμερισμού του επενδυτικού κόστους για το EuroAsia Interconnector.

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ
Τριμερής Λευκωσίας
Στις 21 Νοεμβρίου πραγματοποιείται τριμερής συνάντηση κορυφής Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου στη Λευκωσία, με επίκεντρο το ζήτημα της ενεργειακής συνεργασίας. Ο Πρόεδρος Σίσι είπε πως η τριμερής συνεργασία αποτελεί ένα σημαντικό πυλώνα της σταθερότητας στην περιοχή, προσθέτοντας πως και οι τρεις χώρες έχουν ρόλο να διαδραματίσουν. Τόνισε, επίσης, πως τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου αποτελούν μια εναλλακτική πηγή τροφοδοσίας για την Ε.Ε.

Ο Εκτελεστικός Διευθυντής της ΕΥΚ, Πάνος Κελάμης, χαρακτήρισε «μονόδρομο» την αξιοποίηση της Αφροδίτης σε συνεργασία με την Αίγυπτο, τονίζοντας πως με αυτό τον τρόπο η Κύπρος θα μεγιστοποιήσει τα κέρδη της.

Το Προεδρικό, ο Υπουργός Ενέργειας, Γιώργος Λακκοτρύπης, και ο Εκτελεστικός Διευθυντής της ENI, Κλαούντιο Ντεσκάλζι, ανακοινώνουν την πραγματοποίηση γεωτρήσεων στα οικόπεδα 6 και 3 μέχρι το τέλος του χρόνου. Το γεωτρύπανο «Saipem 12000» προβλέπεται να πιάσει δουλειά στην Κυπριακή ΑΟΖ μόλις ένα εικοσιτετράωρο πριν από την αλλαγή του χρόνου.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ
Αλλαγή χρόνου με γεώτρηση
Στις 5 Δεκεμβρίου υπογράφτηκε Μνημόνιο Συναντίληψης για συνεργασία μεταξύ Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και Ιταλίας αναφορικά με τον αγωγό EastMed, με τις τέσσερεις χώρες να θέτουν ως στόχο την υπογραφή των όρων της Διακρατικής Συμφωνίας εντός του 2018.

Πληροφορίες από τον ελληνικό Τύπο φέρουν την εταιρεία Energean να υποβάλλει πρόταση στην Κυπριακή Δημοκρατία για τη διοχέτευση των αποθεμάτων του κοιτάσματος της Αφροδίτης, μέσω ενός υποβρύχιου αγωγού στον πλωτό σταθμό φυσικού αερίου που θα γίνει στο Ισραήλ, για την εξαγωγή αποθεμάτων από τα κοιτάσματα Karish και Tanin.

Παράλληλα, η Άγκυρα επισπεύδει τη μετακίνηση στη Μεσόγειο του γεωτρύπανου DeepSea Metro 2, με στόχο την πραγματοποίηση γεωτρήσεων στην περιοχή εντός του 2018, ενώ δεσμεύει μεγάλο μέρος της Κυπριακής ΑΟΖ με Navtex.

Ένα 24ωρο πριν από την αλλαγή του χρόνου, το τρυπάνι Saipem 12 000 προβαίνει στην πρώτη και εξαιρετικά σημαντική γεώτρηση στον στόχο Καλυψώ στο τεμάχιο 6.

2018 - Νέες Προκλήσεις
Αρχές του 2018 αναμένεται τριμερής με Ιορδανία, καθώς και νέα γεώτρηση της ΕΝΙ στον στόχο Σουπιά στο «3». Η ιταλική εταιρία ζήτησε να εκδοθούν ταυτόχρονα και άδειες για επιβεβαιωτική γεώτρηση στο τεμάχιο 6, σε περίπτωση μη επιτυχούς γεώτρησης. Δημοσιεύματα αναφέρουν πως τα αποτελέσματα της πρώτης γεώτρησης της ΕΝΙ στον στόχο Καλυψώ (οικόπεδο 6) θα ανακοινωθούν μεταξύ πρώτης και δεύτερης Κυριακής των εκλογών.

Παράλληλα, η Κοινοπραξία ExxonMobil-Qatar Petroleum κατέθεσε αίτηση για έρευνες σε δύο στόχους του τεμαχίου «10», που υπολογίζεται να τρυπηθούν μέσα στο φθινόπωρο.