Η Ελλάδα και ειδικότερα η Αθήνα σήμερα πληρώνει τις καταστροφικές συνέπειες της αυθαίρετης δόμησης, που καθιερώθηκε ως γενικός κανόνας από τη δεκαετία του 1950 ως αφετηρία της πελατειακής δομής του πολιτικού συστήματος, που κυριάρχησε σε όλη τη μεταπολεμική περίοδο και που δυστυχώς επαναλήφθηκε αναλλοίωτη και δριμύτερη με την αναγέννηση της Ελληνικής Δημοκρατίας από τη μεταπολίτευση και εντεύθεν. Η αυθαίρετη δόμηση καθιερώθηκε ως βασική διάσταση της πολιτικής ζωής της χώρας και συνδυάστηκε με δύο στοιχεία. Πρώτον, την απουσία σχεδίου στην ανάπτυξη χωριών και πόλεων και, δεύτερον, την ανικανότητα πρόβλεψης εξελίξεων που αφορούν στις συνθήκες, στη ζωή, στο παρόν και στο μέλλον της χώρας.
Πολιτική σημαίνει πρόβλεψη
Ο Μαξ Βέμπερ διετύπωσε πρώτος τη σωστή εκτίμηση πως πολιτική σημαίνει πρόβλεψη. Επιβεβαιώνεται καθημερινώς αρνητικά στο ελληνικό πολιτικό σύστημα πως ουδείς θεσμός ή προσωπικότητα της πολιτικής ήταν ή είναι σε θέση να προβλέψει αυτά που συμφέρουν στη χώρα για να γίνουν ή αυτά που μπορεί να συμβούν και επηρεάζουν το μέλλον του κράτους και του ελληνισμού. Πρόκειται για ένα κράτος που δεν σχεδιάζει απολύτως τίποτα.
Η μόνη στιγμή που υπήρξε σχεδιασμός ήταν η ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, πράγμα που επετεύχθη χάρη στην επιμονή και την πολιτική διορατικότητα του αείμνηστου Πρωθυπουργού και Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Καραμανλή. Όμως, ούτε και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, πρωτεργάτης των συμφωνιών Ζυρίχης - Λονδίνου, μπόρεσε να εκτιμήσει σωστά την επερχόμενη θύελλα που εμφιλοχωρούσε στη δομή των συμφωνιών, που ήταν η τουρκική επεκτατικότητα και ο σχεδιασμός του Αττίλα εις βάρος της Κύπρου.
Σήμερα, η Αθήνα βιώνει τις ολέθριες συνέπειες της απουσίας προληπτικής δραστηριότητας και, κυρίως, έργων, που να είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το απότοκο καιρικών συνθηκών που αντιστοιχούν σε ανεξέλεγκτη πλημμύρα. Τα έργα έπρεπε να είχαν γίνει εγκαίρως, πολύ πριν συμβεί η καταστροφική εξέλιξη των καιρικών συνθηκών, έτσι ώστε οι συνέπειες να είναι πολύ μικρότερες και αντιμετωπίσιμες για τους απλούς ανθρώπους της χώρας τούτης.
Οφείλουμε, όπως κάθε σοβαρό κράτος, που υποχρεούται να σκέφτεται το μέλλον των πολιτών του, να είμαστε Προμηθείς, δηλαδή να προβλέπουμε αυτά που έρχονται και να σχεδιάζουμε την αντιμετώπισή τους και όχι Επιμηθείς, δηλαδή να ερχόμαστε εκ των υστέρων να διαχειριστούμε τις αρνητικές, πολλές φορές, συνέπειες, της έλλειψης προγραμματισμού, κυρίως της απουσίας σκέψης για το μέλλον, πράγμα απαραίτητο για την ηγεσία ενός τόπου.
Η αρχή και το τέλος του συστήματος
Αυτό που βιώνει ο κάθε Έλληνας και ο κάθε κάτοικος των Αθηνών σήμερα και που προσβάλλει, θίγει την αξιοπιστία της χώρας διεθνώς, δεν αποτελεί απλώς προϊόν άναρχης δόμησης, αλλά είναι το αποτέλεσμα της απουσίας οποιουδήποτε σχεδιασμού για τη δομή, την οργάνωση και τη λειτουργία της πόλης. Η ευθύνη, βεβαίως, ανήκει βασικά στην ηγεσία της χώρας διαχρονικά και την κουλτούρα της πελατειακής δομής που καλλιεργήθηκε. Ταυτόχρονα, όμως, έχει ευθύνη και ο πολίτης, ο οποίος δεν σκέφτεται το συλλογικό καλό, αλλά ο κάθε ένας δρα με κριτήριο το ατομικό του συμφέρον.
Συνεπώς, δεν υφίσταται μια πολιτεία που λειτουργεί ως κοινωνία, όπου δηλαδή το άτομο γίνεται κοινωνός των ζητημάτων και προβλημάτων του συνόλου και ως τέτοιο λειτουργεί ως μέρος του συνόλου, αλλά ο πολίτης δρα αντιλαμβανόμενος τον εαυτό του ως την αρχή και το τέλος του συστήματος της πόλης και της πολιτείας. Η δε πολιτική δομή τον αντιμετωπίζει και τον εξυπηρετεί κατ’ αυτό τον τρόπο.
Η μεγάλη εικόνα αναφέρεται στη λειτουργία του κράτους, το οποίο δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει προβλήματα βροχοπτώσεων και κακοκαιρίας, φυσικών φαινομένων και να σχεδιάσει τις πολιτικές των επομένων του βημάτων σε μια δύσκολη, ρευστή και προβληματική σύγχρονη διεθνή πολιτική. Τα πράγματα δεν είναι αισιόδοξα. Για να προλάβουμε τις ταχύτητες και τις μεταβολές της εποχής μας και να μη γίνουμε ουραγοί, όχι μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και στα Βαλκάνια, πρέπει να μάθουμε να αξιοποιούμε τα σωστά μέσα, έτσι ώστε να είμαστε μπροστά από τις εξελίξεις και όχι πίσω από τα γεγονότα.
ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία,
Πάντειο Πανεπιστήμιο
