Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΤΕΝΚΤΑΣ, Η ΕΚΛΟΓΗ ΟΖΑΛ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ

Η ΤΟΥΡΚΙΑ, Η ΟΠΟΙΑ ΤΟ 1974 ΠΑΡΑΒΙΑΣΕ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΓΓΥΗΣΕΩΣ, ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΚΡΑΤΟΥΣ ΕΔΕΙΞΕ ΓΙ' ΑΚΟΜΑ ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΟΤΙ ΤΟ 1974 ΔΕΝ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΝΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΗΣΕΙ ΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ

Έχοντας τη στήριξη του τουρκικού στρατού, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Rauf Denkta? συνέχιζε απτόητος τις προσπάθειές του. Οι προετοιμασίες είχαν δύο πτυχές: 1) Αναμονή για τη δημιουργία ενός ευνοϊκού κλίματος στην Τουρκία, και 2) Ολοκλήρωση της «πυρηνικής διεργασίας» στο εσωτερικό των αντιπολιτευόμενων κομμάτων, ώστε να καμφθεί η αντίσταση των ομοσπονδιακών Τουρκοκυπρίων

To 1983, έπειτα από μια μακρά περίοδο αναζήτησης, ο Denktaş αποφάσισε ότι ήρθε η στιγμή να υλοποιήσει την ιδέα του χωριστού κράτους, η οποία διαπότιζε τα παντουρκιστικά του οράματα ήδη από τα πρώτα του βήματα στην πολιτική και για την οποία εργάστηκε με πάθος από το 1974 και μετά. Η επιλογή του να επαναφέρει διαρκώς το ζήτημα του χωριστού κράτους μέσω τακτικών ανακοινώσεων στον Τύπο, υποχρέωνε τις τουρκικές κυβερνήσεις σε κάποιο βαθμό να πορευτούν προς αυτήν την κατεύθυνση.

Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι της εποχής δεν έκρυβαν τη δυσαρέσκειά τους για τις ανακοινώσεις. Για παράδειγμα, ο Υπουργός Εξωτερικών İlter Türkmen θα έλεγε «οι τελευταίες δηλώσεις του Denktaş δεν ήταν οι αναμενόμενες», ενώ ο Υπουργός Άμυνας Haluk Bayülken θα δήλωνε «σε αυτό το χρονικό σημείο δεν θεωρούμε ότι είναι ορθό να γίνονται δηλώσεις που εξυπηρετούν το κυνήγι εντυπώσεων και δημιουργούν αναστάτωση».

Έχοντας τη στήριξη του τουρκικού στρατού, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης συνέχιζε απτόητος τις προσπάθειές του. Οι προετοιμασίες είχαν δύο πτυχές: 1) Αναμονή για τη δημιουργία ενός ευνοϊκού κλίματος στην Τουρκία, και 2) Ολοκλήρωση της «πυρηνικής διεργασίας» στο εσωτερικό των αντιπολιτευόμενων κομμάτων, ώστε να καμφθεί η αντίσταση των ομοσπονδιακών Τουρκοκυπρίων.

Ο Denktaş θα συνόψιζε αυτήν τη διαδικασία ως εξής: «Το σημαντικό ήταν ότι έγινε το ξεκίνημα προς αυτήν την κατεύθυνση. Για χρόνια δεν βαδίζαμε σε αυτόν τον δρόμο. Όμως υπήρχε η δύναμη για να εξηγηθεί αυτή η πρόθεση. Γι’ αυτό και είπα στους φίλους μου ότι πήραμε αυτήν την απόφαση και θέλουμε να την υλοποιήσουμε. Είχα πιστούς φίλους που διατηρούσαν σχέσεις με μέλη πολιτικών κομμάτων. Μέσω του καναλιού που μας παρείχαν αυτοί, διεισδύσαμε στον πυρήνα των κομμάτων.

»Αφού λάβαμε τη θετική απάντηση "είναι εντάξει, πάμε για Ανεξαρτησία" από τους κομματικούς πυρήνες και ολοκληρώσαμε όλες τις προετοιμασίες και εξαγγελίες, μας απέμενε να καθορίσουμε τη χρονική στιγμή της ανακήρυξης. Αποφασίσαμε με το εξής σκεπτικό: Στην Τουρκία μια κυβέρνηση θα απερχόταν για να έρθει μια καινούρια. Δεν θα εφαρμόζαμε οτιδήποτε μας έλεγε η απερχόμενη κυβέρνηση και η νέα κυβέρνηση θα βρισκόταν «προ τετελεσμένων». Δεν υπήρχε καταλληλότερη χρονική στιγμή.
    
Προ τετελεσμένων

Πράγματι, στις 15 Νοεμβρίου 1983 ανακηρύχθηκε η «Τουρκική Δημοκρατία Βορείου Κύπρου» (ΤΔΒΚ) και η νέα τουρκική κυβέρνηση υπό τον Turgut Özal βρέθηκε προ τετελεσμένου γεγονότος. Ο πρωθυπουργός Özal δεν θα έκρυβε τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός. Η σχετική μαρτυρία του πρέσβη Ercüment Yavuzalp είναι διαφωτιστική:

«Στις συζητήσεις μας εμφανιζόταν συχνά δυσαρεστημένος, κυρίως για τη χρονική στιγμή της απόφασης. Δεν με γνώριζε καιρό, όμως σε κάθε μας επαφή εξέφραζε με πικρία τη δυσφορία του, γιατί μια νέα κυβέρνηση αφέθηκε να βρεθεί προ τετελεσμένων και παροπλισμένη από την ευθύνη να αντιμετωπίσει τον διεθνή αντίκτυπο μιας τέτοιας σημαντικής απόφασης, η οποία λήφθηκε χωρίς να προηγηθεί η οποιαδήποτε διαβούλευση».

Καθ’ υπόδειξιν του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, στο κείμενο της ανακήρυξης προστέθηκε μια σειρά «παραρτημάτων», με τα οποία τονιζόταν η «μη παρέκκλιση από την ομοσπονδία». Μάλιστα, διατυπωνόταν ότι η ανακήρυξη της «ΤΔΒΚ» «επισπεύδει την ομοσπονδιακή λύση», χωρίς εντούτοις να υπάρχει κανείς, συμπεριλαμβανομένων και των ιδρυτών της «ΤΔΒΚ», που να ασπάζεται όντως αυτήν τη θέση.

Προ τετελεσμένων δεν βρέθηκε μόνον η τουρκική κυβέρνηση, αλλά και η τουρκοκυπριακή αντιπολίτευση. Το βράδυ πριν από την ανακήρυξη του χωριστού κράτους, ο Denktaş κάλεσε τα κομματικά στελέχη στο «προεδρικό μέγαρο» για να τους ανακοινώσει ότι «από αυτήν τη στιγμή κόβονται όλες οι εσωτερικές και εξωτερικές τηλεφωνικές συνδέσεις στη βόρεια Κύπρο, αύριο το πρωί ανακοινώνεται η ανεξαρτησία». Ολοκληρώνοντας, δεν παρέλειψε να υπενθυμίσει ότι «στη νέα πολιτική πραγματικότητα, δεν θα συμμετέχουν όσοι δεν θα ψηφίσουν υπέρ της ανακήρυξης του χωριστού κράτους».
    
Διασφάλιση Ντενκτάς

Η ανακήρυξη του ψευδοκράτους αφενός αποτελούσε ένα ακόμα βήμα για την πραγματοποίηση των οραμάτων του Denktaş, αφετέρου ήταν και ένας ελιγμός στα πολιτικά δρώμενα στο εσωτερικό της κοινότητας. Έχοντας υπόψη ότι η πολιτική που ακολουθήθηκε μετά το 1974 ήταν ρυθμισμένη λες και υπήρχε η «ΤΔΒΚ», χρόνια πριν αυτή γίνει πραγματικότητα, μπορούμε να πούμε ότι οι ανησυχίες αφορούσαν κυρίως σε ζητήματα εσωτερικής πολιτικής.

Σύμφωνα με το σύνταγμα του «Τουρκικού Ομόσπονδου Κράτους της Κύπρου» (KTFD), το οποίο συστάθηκε το 1975, ο πρόεδρος του «Ομόσπονδου Κράτους» μπορούσε να εκλεγεί μόνο για δύο θητείες και ο Denktaş βρισκόταν λίγο πριν από τη λήξη της δεύτερής του θητείας. Ο «μοναδικός άνδρας» ανάμεσα στους Τουρκοκυπρίους, ο οποίος περιβαλλόταν με την εμπιστοσύνη των τουρκικών πολιτικο-στρατιωτικών δυνάμεων, βρισκόταν ενώπιον της υποχρεωτικής αποχώρησής του από το πολιτικό προσκήνιο.

Επομένως, με την ανακήρυξη του ψευδοκράτους και το νέο σύνταγμα διασφαλιζόταν η επιμήκυνση του πολιτικού βίου του Denktaş και κατευνάζονταν οι ανησυχίες. Χρόνια αργότερα, ο τότε Τούρκος υπουργός Εξωτερικών İlter Türkmen, εκ των κύριων πρωταγωνιστών στην ίδρυση της «ΤΔΒΚ», θα ομολογούσε την αλήθεια σε ένα άρθρο του στην εφημερίδα Hürriyet στις 26 Ιουλίου 2008:

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένας από τους σκοπούς ιδρύσεως της “ΤΔΒΚ” ήταν και η διασφάλιση της παραμονής του Denktaş στην προεδρία. Το σύνταγμα του “Ομόσπονδου Κράτους” πριν από την ανεξαρτησία δεν επέτρεπε την επανεκλογή του. Η δυνατότητα επανεκλογής διασφαλίστηκε με την ίδρυση της “ΤΔΒΚ” και τη θέσπιση του νέου συντάγματος».

Η ανακήρυξη του ψευδοκράτους, ως ένας ελιγμός υπέρ της παράτασης του πολιτικού βίου του Denktaş, θεωρήθηκε νομικά άκυρη από τα Ηνωμένα Έθνη και η «ΤΔΒΚ» δεν αναγνωρίστηκε ως κράτος. Συν τοις άλλοις, όλα τα κράτη του κόσμου διακήρυξαν ότι το μόνο κράτος του οποίου αναγνωρίζουν τη νομιμότητα είναι η Κυπριακή Δημοκρατία. Η δε Τουρκία, η οποία το 1974 παραβίασε τη Συνθήκη Εγγυήσεως, με την αναγνώριση του ψευδοκράτους έδειξε γι' ακόμα μια φορά ότι το 1974 δεν κινητοποιήθηκε με σκοπό να αποκαταστήσει τη συνταγματική νομιμότητα.