ΟΤΑΝ ΟΙ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΘΕΣΜΟΘΕΤΟΥΝ ΤΟ ΑΥΤΕΞΟΥΣΙΟΝ ΚΑΙ… ΥΠΕΡΕΞΟΥΣΙΟΝ ΤΟΥΣ

Έλλειμμα εσωκομματικής δημοκρατικής λειτουργίας, απουσία λογοδοσίας και κοινωνικού ελέγχου, αδιαφάνεια και διαπλοκή χαρακτηρίζουν το νομοθετικό πλαίσιο για τη λειτουργία των κομμάτων

ΑΝ ΕΝΤΡΥΦΗΣΕΙ ΚΑΝΕΙΣ, ΕΣΤΩ ΕΞ ΟΝΥΧΟΣ, ΣΤΑ ΤΡΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ, ΧΡΟΝΙΚΩΣ, ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΔΙΕΠΟΥΝ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ, ΤΙΣ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ, ΔΗΛΑΔΗ, ΤΟΥ 2011, ΤΟΥ 2012 ΚΑΙ ΤΟΥ 2015, ΘΑ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙ ΟΤΙ, ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ, Η ΠΕΡΙΒΟΗΤΗ, ΚΑΙ ΠΕΡΙΛΑΛΗΤΗ, ΕΣΩΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ, ΜΟΝΟ, ΛΥΣΙΤΕΛΕΣ, ΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ, ΣΥΝΘΗΜΑ

Πόσο δημοκρατική είναι η… δημοκρατίας μας; Και πόσο δημοκρατικοί οι βασικοί πυλώνες της, τα πολιτικά κόμματα, τα και κατ’ ευφημισμόν «κύτταρα της δημοκρατίας»;

Αν εντρυφήσει κανείς, έστω εξ όνυχος, στα τρία τελευταία, χρονικώς, νομοθετικά κείμενα που διέπουν τη λειτουργία των πολιτικών κομμάτων, τις ρυθμίσεις, δηλαδή, του 2011, του 2012 και του 2015, θα διαπιστώσει ότι, επί της ουσίας, η περιβόητη, και περιλάλητη, εσωκομματική δημοκρατία αποτελεί, μόνο, λυσιτελές, για εσωτερική κατανάλωση, σύνθημα, αφού εξορίζεται από τη θεσμική συγκρότηση και διαδικασία τους.

Οι δε δύο τροποποιητικοί νόμοι του 2012 και 2015 διενεργούν, κατά το μάλλον ή ήττον, «χλιαρές», αναπροσαρμοστικού χαρακτήρα διευθετήσεις, «επιδιώκοντας» και πετυχαίνοντας, τελικά, να αφήσουν άθικτο και απαραβίαστο το ουσιώδες: το «ανέλεγκτον», δηλαδή, των πολιτικών κομμάτων, και τη μη δημοκρατική λειτουργία τους, που συνιστούν την κύρια πηγή όλων των αντιδημοκρατικών στρεβλώσεων.

Εξόχως αμφιλεγόμενο κείμενο

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, προτού ακόμη πάρει τον δρόμο της ψήφισης και εφαρμογής του, ο περιβόητος νόμος περί Πολιτικών Κομμάτων (νόμος που τροποποιεί τους περί πολιτικών κομμάτων νόμους του 2012 έως (αρ. 2) του 2015), που ψήφισε μετ’ αυτεπαίνων η Βουλή το 2015, αποτέλεσε ένα εξόχως αμφιλεγόμενο κείμενο, έχοντας προκαλέσει έντονες έριδες και διαμφισβητήσεις, ακόμη και στους κόλπους του ίδιου του νομοθετικού σώματος, ως προς τις προθέσεις των συντακτών του και τα αποτελέσματα των ρυθμίσεών του.

Κύριο αντικείμενο τριβής ήταν, ακριβώς, η… θεσμοθετημένη απουσία ελέγχου και λογοδοσίας των κομμάτων, η εξουδετέρωση των θεσμικών κατοχυρώσεων της εσωκομματικής δημοκρατίας, καθώς και η έλλειψη διαφάνειας ως προς το χρηματικό τοπίο τους, με ρυθμίσεις που νομιμοποιούν, αντί να αίρουν, τις ποικιλώνυμες εξαρτήσεις τους από την οικονομική εξουσία (Για τον δημόσιο διάλογο όσον αφορά τον νόμο, αλλά και τη νομική και πολιτική «αποδόμησή» του παραπέμπουμε στην εξονυχιστική ανάλυση του Γιώργου Κολοκασίδη «Τρύπιος ο νέος νόμος για τα κόμματα», που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα offsite την περίοδο εκείνη, και στο άρθρο «Αδιαφάνεια, διαπλοκή και ανομία στον νόμο για χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων», που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο www.eleftheria-cy.org).

Στην ουσία, με τον συγκεκριμένο νόμο, η περίφημη πλουραλιστική κομματική δημοκρατία μετατρέπεται σε… αυτοπαθή ολιγαρχία των κομμάτων, καθώς θεσμίζεται το αυθαιρέτως ανέλεγκτον και ανελέγκτως αυθαίρετον των κομματικών σχηματισμών, πέραν πάσης αρχής ελέγχου και λογοδοσίας. Ως αποτέλεσμα, η επιβαλλόμενη ύπαρξη εσωκομματικής δημοκρατικής λειτουργίας, όρος εκ των ων ουκ άνευ για τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, εξορίζεται διά… νόμου από την κομματική ζωή.

Με τον τρόπο αυτό, τα ίδια τα αυτοθεωρούμενα ως «κύτταρα της δημοκρατίας» κόμματα, καθίστανται οι θεσμοθέτες του δημοκρατικού ελλείμματος στην εσωτερική λειτουργία τους, δημιουργώντας μια πρωτοφανή στρέβλωση στην ίδια τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ανάλογες εκπτώσεις θεσμοθετούνται και ως προς τη διαφάνεια όσον αφορά τη χρηματοδότηση των κομμάτων κ.λπ. (ίδε παρακάτω).

Ρυθμίσεις που επιβεβαιώνουν και επαληθεύουν αυτό που παρατηρείται και εμπειρικά στην καθημερινή πολιτική πρακτική: την απουσία, δηλαδή, εσωκομματικής δημοκρατίας, τον αρχηγικό αυταρχισμό και τη «θεσμισμένη» αυθαιρεσία των μικρών -και ενίοτε πολύ μικρών-, διευθυντικών ομάδων που διοικούν τα πολιτικά κόμματα.

Κομματικά θέσφατα ακόμα

Είναι, μάλιστα, χαρακτηριστικό ότι η νομοθεσία του '12 αναθεωρεί επί τα χείρω αυτήν του '11, αφού σ’ αυτήν αφαιρείται η κεφαλαιώδους σημασίας αναφορά στη «δημοκρατική λειτουργία».

Σύμφωνα με τον κ. Κολοκασίδη, με τον τρόπο που συντάχθηκε το νομοθέτημα κατ' αρχάς προάγεται η απουσία ελέγχου και λογοδοσίας των πολιτικών κομμάτων, αφού καταργήθηκε η πρόνοια που υπήρχε στο άρθρο 3(1) του νόμου, που θέσπιζε, έστω με έμμεσο τρόπο, την ανάγκη ύπαρξης εσωκομματικής δημοκρατικής λειτουργίας.

Με αποτέλεσμα, οι αποφάσεις των κομματικών οργάνων να καθίστανται θέσφατον, μη υποκείμενες σε κανέναν έλεγχο. Δηλαδή και αντικαταστατικές και παράνομες να είναι, ουδείς μπορεί να επέμβει.

Με την τροποποίηση, ωστόσο, του 2015, αποκαθίσταται η δυνατότητα του ενάγειν και του ενάγεσθαι για ένα κόμμα, έξω από τα θέματα που πραγματεύεται ο νόμος.

Παρ’ όλα αυτά, στο κατ’ αρχήν θεμελιώδες ζήτημα της δημοκρατικής λειτουργίας, η αναφορά ότι η κομματική δομή και η εσωτερική λειτουργία της θα πρέπει να υπηρετούν τη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος, που αφαιρέθηκε στην τροπολογία του 2012, δεν επανέρχεται στον νόμο του 2015.

Ομιχλώδες το τοπίο του κομματικού χρήματος

Κατά δεύτερον, το τοπίο των κομματικού χρήματος παραμένει ομιχλώδες, αφού δεν ικανοποιείται η ανάγκη για στενότερο και ενδελεχέστερο έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων, ενώ παραλείπεται η επέκτασή του στη σφαίρα των ποικιλώνυμων οντοτήτων (οργανικές παρατάξεις, σύλλογοι, σωματεία κ.λπ.) που λειτουργούν σαν δορυφόροι των κομμάτων.

Και στην τροποποίηση του νόμου που αφορά στις χορηγίες συνεχίζουν να ενισχύονται τα υφιστάμενα κόμματα και δη τα κοινοβουλευτικά.

Κατά τρίτον, στον τροποποιητικό νόμου του 2015 εγείρονται σχεδόν ανυπέρβλητα προσκόμματα για την αναγνώριση νέου κόμματος, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα να «περιχαρακώνονται» και να θωρακίζονται οι υφιστάμενοι κομματικοί μηχανισμοί, οι οποίοι εξακολουθούν, όπως προσημειώθηκε, να διατηρούν τη μονοπώληση της κρατικής κομματικής ενίσχυσης.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, στην τελευταία τροποποίηση, ο αριθμός των ατόμων που πρέπει να υπογράψουν για τη δημιουργία κόμματος ανέρχεται στους τριακόσιους (300).

Και ως ύστατη υπογράμμιση της έλλειψης συμμετοχικής δημοκρατικότητας αξίζει να σημειωθεί ότι η έγκριση των εν λόγω νομοθετημάτων έγινε χωρίς οιαδήποτε συνδιαβούλευση με οργανώσεις πολιτών και πολίτες που έχουν μια τριβή στο ζήτημα.

Με αποτέλεσμα να παραμένει ακόμη και… επ’ αόριστον αθεράπευτος ο ενδιάθετος κίνδυνος της «συχνά υπερβολικής ισχύος του πολιτικού κόμματος» και αποτυχούσα θεσμικώς η «προστασία της δημοκρατίας από έναν κομματικό γιγαντισμό» πάντοτε ελλοχεύοντα.