Η κυβέρνηση του AKP έχει προ πολλού εγκαταλείψει την πολιτική του «κουρδικού ανοίγματος», που εφάρμοσε για μια σύντομη περίοδο. Το κράτος, όπως παλαιότερα, καταδυναστεύει την προσπάθεια να διασφαλιστούν τα δημοκρατικά δικαιώματα και ελευθερίες των Κούρδων. Το «κουρδικό ζήτημα» αποτελεί ένα «τουρκικό ζήτημα» και η Τουρκία απέχει πόρρω από την επί της ουσίας επίλυσή του. Μπορεί τα στελέχη του ΑΚΡ να μην αναμασούν το παλιό σλόγκαν «δεν υπάρχουν Κούρδοι», ωστόσο το αντικατέστησαν με το «δεν υπάρχει κουρδικό ζήτημα», καταλήγοντας να επαναλαμβάνουν τις προγενέστερες κρατικές πολιτικές.

Δεν υπάρχουν ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα στην παλαιότερη πολιτική, που αποκήρυττε την ύπαρξη των Κούρδων, και τη νέα πολιτική που αποδέχεται μεν την ύπαρξή τους, αλλά δεν αναγνωρίζει τα δικαιώματά τους.

Ας ρίξουμε μια ματιά πότε και πώς οι Κούρδοι γίνονται «ορατοί» στην Τουρκία και ποια είναι η μεταχείριση στην οποία υπόκεινται μετά την αναγνώριση της ύπαρξής τους.

Η στάση των Τούρκων εθνικιστών στο κουρδικό ζήτημα χωρίζεται σε δύο περιόδους: α) Στην περίοδο της άρνησης της ύπαρξης των Κούρδων και της επιδίωξης καταδίκης τους στην αφάνειά τους (1923 - 1983), και β) Στην περίοδο μετά την αποδοχή της «Κουρδικής Πραγματικότητας», η οποία ξεκινά τη δεκαετία του 1980 και συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας.

Παρά το γεγονός ότι Τούρκοι και Κούρδοι πολέμησαν μαζί κατά την περίοδο ίδρυσης της Τουρκικής Δημοκρατίας και μολονότι τότε γινόταν λόγος για τον «λαό της Τουρκίας», το κράτος που ιδρύθηκε το 1923 εξελίχτηκε σε ένα τουρκικό κράτος. Ενώ από τη μια οι Κούρδοι θεωρήθηκαν μια «ανύπαρκτη» οντότητα, από την άλλη έγιναν το αντικείμενο μιας επιθετικής απόπειρας αφομοίωσης.

Μετά την κουρδική εξέγερση του Şeyh Said το 1925, η χώρα, κατόπιν εφαρμογής του Νόμου της Έκτακτης Ανάγκης, καταδικάστηκε στον μονοκομματικό ολοκληρωτισμό μέχρι το 1946. Ήταν μια περίοδος άσκησης ιδεολογικής και φυσικής βίας κατά των Κούρδων. Οι υποχρεωτικές μετεγκαταστάσεις, οι γλωσσικές απαγορεύσεις και η φυσική βία συνεχίστηκαν και μετά το πέρασμα στην πολυκομματική περίοδο. Στην κυρίαρχη εθνικιστική ρητορική οι Κούρδοι χαρακτηρίζονταν ως μια «οπισθοδρομική φυλή», ως «ορεινοί Τούρκοι» κ.λπ. και η ύπαρξή τους αποκηρύχθηκε για να τους ασκηθεί η σφοδρότερη φυσική βία που θα μπορούσαν να βιώσουν. Η άρνηση, όμως, της ύπαρξης μιας κοινότητας είναι χειρότερη μορφή βίας.

Το PKK

Οι Κούρδοι, ωστόσο, ούτε αφανίστηκαν, ούτε αφομοιώθηκαν και ούτε εγκατέλειψαν τον αγώνα για να φέρουν τα αιτήματά τους στη δημόσια σφαίρα. Όμως, το κομβικό σημείο, όπου η ύπαρξή τους καθίσταται πλήρως ορατή, συναντάται στην περίοδο μετά την έναρξη της ένοπλης δράσης του PKK. Μέχρι τότε, η ύπαρξη της κουρδικής κοινότητας γινόταν αποδεχτή μόνο ανάμεσα στους αριστερούς κύκλους. Εφεξής, η αποδοχή της κουρδικής ύπαρξης θα εξαπλωνόταν και στις τουρκικές πολιτικές ελίτ και σημαίνοντες πολιτικοί όπως οι Turgut Özal, Süleyman Demirel και Recep Tayip Erdoğan θα έκαναν πια λόγο για «Κουρδική Πραγματικότητα».

Με τη χρεοκοπία της ανοησίας περί «Ορεινών Κούρδων» και την υποθετική αποδοχή της «Κουρδικής Πραγματικότητας», οι Τούρκοι εθνικιστές βάλθηκαν, επιστρατεύοντας τώρα μια διαφορετική ρητορική και έναν ιδεολογικό εκλεκτικισμό, να αποκηρύξουν την ύπαρξη της κουρδικής κοινότητας με έναν διαφορετικό τρόπο: την άρνηση της Διαφοράς.

Τη στιγμή που το MHP διακηρύττει ότι «Τούρκοι και Κούρδοι είναι αδέρφια, δεν υπάρχουν διαφορές ανάμεσά μας», το CHP, στοχεύοντας να προβάλει μια θέση υπέρ της εθνοτικής ομοιομορφίας με τους Κούρδους, υποστηρίζει ότι «εμείς δεν κάνουμε εθνοτικές διακρίσεις». Σαφής επιδίωξη αυτής της ρητορείας δεν είναι άλλη από τη συνέχιση των πολιτικών αφομοίωσης του κουρδικού στοιχείου.

Κακοφτιαγμένα ψέματα

Ο κοινωνιολόγος  İsmail Beşikçi, παρατηρώντας ότι στις συζητήσεις σχετικά με το κουρδικό ζήτημα τονίζεται συχνά η «αδελφοσύνη» και το ότι «δεν υπάρχουν διαφορές ανάμεσά μας, συμβιώσαμε για αιώνες, μαζί κλάψαμε, μαζί γελάσαμε», σημειώνει ότι «αυτό είναι ένα κακοφτιαγμένο ψέμα». Ο Beşikçi, ένας άνθρωπος που φυλακίστηκε για χρόνια ένεκα της επιμονής του να επαναφέρει το κουρδικό ζήτημα προς συζήτηση, συμπληρώνει:

«Σε περιόδους όξυνσης του αγώνα, οι Κούρδοι χαρακτηρίζονταν από τον τουρκικό Tύπο και τους αρθρογράφους ως “συμμορίτες”, “προδότες”, “τυχοδιώκτες”, “ληστές”, “μικρόβια”, “έντομα” κ.λπ. Ακόμα και χθες κάποιοι έγραφαν “χτυπήσαμε τους συμμορίτες στα λημέρια τους” και “ρίξαμε βόμβες σαν βροχή στα υψώματα των προδοτών”. Διαβάζοντας τα άρθρα, τις ειδήσεις και τα σχόλια, οι Κούρδοι θεωρούνται μικρόβια και έντομα που πρέπει να εκκαθαριστούν. Την ίδια στιγμή τονίζεται η “αδελφοσύνη” και επαναλαμβάνεται το “δεν υπάρχουν διαφορές ανάμεσά μας, συμβιώσαμε για αιώνες, μαζί κλάψαμε, μαζί γελάσαμε”.

»Αυτό, κατά τη γνώμη μου, συμβαίνει για να μην αναγνωριστούν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα των Κούρδων, καθώς και τα δικαιώματα που απορρέουν από την ύπαρξη της κουρδικής κοινότητας. Κυριαρχεί η αντίληψη “εμείς είμαστε ήδη αδέρφια, ποια η ανάγκη για το ένα ή το άλλο δικαίωμα;”. Φυσικά, το «δεν υπάρχει ανάγκη για το ένα ή το άλλο δικαίωμα» συνοδεύεται και από την «ενότητα» εντός της τουρκικής γλώσσας, κουλτούρας και την “αδελφοσύνη”.

»Το θεμελιώδες ερώτημα σχετικά με αυτά τα ζητήματα είναι το εξής: “Πώς αξιολογούν οι Τούρκοι τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923; Πώς την αξιολογούν οι Κούρδοι; Τις επιθέσεις σε Eruh και Şemdinli… Πώς αξιολογούν αυτό το γεγονός οι Κούρδοι και πώς οι Τούρκοι; Το 1992 δημιουργήθηκε το Κουρδικό Κοινοβούλιο στο Νότιο Κουρδιστάν. Το 2005 συστήθηκε η Τοπική Διοίκηση του Κουρδιστάν… Πώς αξιολογεί αυτά τα γεγονότα ο τουρκικός Tύπος και πώς ο κουρδικός; Οι στρατηγοί Abdullah Alpdoğan και Mustafa Muğlalı, οι οποίοι κατακρεούργησαν τους Κούρδους… Τι σκέφτονται γι’ αυτούς οι Κούρδοι και τι οι Τούρκοι; Τούτων δοθέντων, πώς μπορούν να λέγονται τα ψέματα “μαζί κλάψαμε, μαζί γελάσαμε”;».

Άρνηση της Διαφοράς και αφομοίωση

Όντως, η άρνηση της Διαφοράς και το σλόγκαν «οι πολίτες της δημοκρατίας είναι ίσοι» ισοδυναμεί με αφομοίωση. Και η απόρριψη της Διαφοράς πληγώνει την κουρδική τιμή πολύ περισσότερο από τα βασανιστήρια. Όπως σημειώνει και ο διάσημος συγγραφέαςYaşar Kemal: «Οι Κούρδοι στα 1000 χρόνια ελάχιστες φορές προκάλεσαν πόλεμο και κατά τον 19ον αιώνα στασίασαν δύο φορές. Κατά τη δημοκρατική περίοδο, όμως, στασίασαν 29 φορές. Αποκλείεται να πρόκειται για λάθος.

Εδώ κάποιοι λένε ότι δεν υπάρχουν Κούρδοι. Οι Κούρδοι, που δεν είναι τίποτα, μετά τους πολέμους γίνονται υπηρέτες και δούλοι των Τούρκων. Όσοι επιθυμούν να ενημερωθούν, ας διαβάσουν τις εφημερίδες που κυκλοφόρησαν μετά την εξέγερση στο Αραράτ. Η υποτίμηση ενός ανθρώπου, ενός λαού, το να μη λογαριάζονται άνθρωποι, είναι χειρότερο από τον θάνατο. Λένε δεν υπάρχει η γλώσσα των Κούρδων. Ότι αυτό δεν είναι γλώσσα, αλλά "Καρτκούρτ". Και αυτό το Καρτκούρτ, που δεν υπάρχει, είναι απαγορευμένο».

Τα παραπάνω καθιστούν κατανοητό ότι η ύπαρξη των Κούρδων ήταν για χρόνια αποκηρυγμένη. Ίσως στις μέρες μας η παρουσία τους να έχει γίνει αποδεκτή, ωστόσο παραβλέπονται τα δικαιώματά τους τα οποία πηγάζουν από το γεγονός ότι είναι Κούρδοι.

Η στάση των Τούρκων εθνικιστών περί «ειρηνικής συμβίωσης» και ότι δεν υπάρχει «διαφορά» μεταξύ Κούρδων και Τούρκων δεν μας θυμίζει κάποιους εδώ στην Κύπρο, που πεισματικά απορρίπτουν τον δικοινοτισμό και τονίζουν ότι δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ Ε/κ και Τ/κ;…