Η ΕΠΟΠΟΙΪΑ ΤΟΥ ’40 ΦΑΡΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΣΜΟΥ

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΠΟΧΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΣΤΟ ΚΑΘΕ ΑΤΟΜΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΝΑ ΑΝΑΤΡΕΧΕΙ ΣΕ ΤΕΤΟΙΕΣ ΗΡΩΙΚΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΩΝΟΥΝ ΟΛΟΥΣ ΕΜΑΣ, ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΠΟΧΡΕΩΜΕΝΟΙ ΝΑ ΑΝΤΙΣΤΕΚΟΜΑΣΤΕ ΣΤΗΝ ΞΕΝΗ ΚΑΤΟΧΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΤΕΡΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΗΣ, ΚΑΙ ΝΑ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ, ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΥΤΟΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗ ΜΑΣ ΩΣ ΦΟΡΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΩΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ

Η Ελλάδα τού σήμερα, ανατρέχοντας στις ρίζες και τις παραδόσεις της, μπορεί να συνεισφέρει δημιουργικά στην αναγέννηση του ευρωπαϊκού και παγκόσμιου πολιτιστικού γίγνεσθαι, δηλαδή στη δημιουργική, ποιοτική πορεία της ανθρωπότητας

Το «ΟΧΙ» του ’40, όπως συνηθίζεται να λέγεται, το είπε ο πολιτικός άνδρας που από τις ιδεολογικοπολιτικές του καταβολές, καθώς και εξαιτίας της σχέσης του με τον Άξονα, ήταν ο μόνος Έλληνας που αναμενόταν να πει ΝΑΙ. Αυτή η σθεναρή άρνηση υποταγής στις δυνάμεις του Άξονα προσέφερε τα μέγιστα στη νίκη των Συμμάχων κατά του Ναζισμού και Φασισμού, αναδεικνύοντας τις ιστορικές αξίες και αρετές του Ελληνισμού ως ες αεί μαχόμενης δύναμης για την ελευθερία και τη δημοκρατία. Κυρίως, όμως, το ΟΧΙ δημιούργησε μια μοναδικής αξίας παρακαταθήκη συνέχειας μιας διαδρομής και ιστορικής πορείας, που έχει τις ρίζες της στα βάθη της παγκόσμιας ιστορίας, όπου η Κλασική Ελλάδα συνέβαλε ως υποδομή στην οικοδόμηση και εδραίωση του ευρωπαϊκού, αλλά και του πολιτισμού στην οικουμενική του διάσταση.

Αυτό το ΟΧΙ ενέπνευσε και τους νέους της κυπριακής ελευθερίας του 1955-1959, δίνοντάς τους δύναμη να αντιμετωπίσουν όρθιοι τον θάνατο και την αγχόνη, η θυσία των οποίων αποτέλεσε παράδειγμα και για τους υπόλοιπους αποικιοκρατούμενους λαούς, προκειμένου να αγωνιστούν για ένα μέλλον τους σε συνθήκες ελευθερίας και ανεξαρτησίας. Είναι γνωστή η ρήση του Φιντέλ Κάστρο πως εμείς οι Κουβανοί αγωνιστές εμπνευσθήκαμε από τον πατριωτικό αγώνα των Κυπρίων για την ελευθερία και την αυτοδιάθεση της χώρας τους.

Το ΟΧΙ του Ιωάννη Μεταξά αντανακλούσε την αντίσταση του ελληνικού έθνους στην ιταλική, φασιστική εισβολή στην ελληνική επικράτεια. Ο ελληνικός στρατός, μαχόμενος ηρωικά και γενναία, κατενίκησε τη μεγάλη δύναμη της εποχής, τη φασιστική Ιταλία, και απώθησε τις ιταλικές μεραρχίες από τα ελληνικά εδάφη εντός Αλβανίας. Εάν δεν επενέβαινε η υπερδύναμη της εποχής χιτλερική Γερμανία για να περισώσει το γόητρο του Άξονα, οι Ιταλοί θα έπεφταν στην θάλασσα της Αδριατικής. Η νίκη που συντελέστηκε, με μεγάλες όμως θυσίες και αγώνα, θύμιζε τους Μαραθωνομάχους της ελληνικής ιστορίας, καθώς η Ελλάδα κατάφερε να κατατροπώσει την υπέρτερη Ιταλία.

Αυτό το γεγονός και μόνο βοήθησε τους συμμάχους όχι μόνο να αναθαρρήσουν πως ο Άξονας δεν είναι ακατανίκητος, αλλά και να κερδίσουν χρόνο, έτσι ώστε ο ρωσικός χειμώνας να αναδειχθεί νικητής απέναντι στις χιτλερικές δυνάμεις. Ο στρατός της ναζιστικής Γερμανίας έχασε χρόνο προστρέχοντας προς το αλβανικό μέτωπο για να περισώσει την τιμή των Ιταλών συμμάχων του, καθυστέρηση η οποία βοήθησε τα μέγιστα τις ρωσικές δυνάμεις όχι μόνο να οργανωθούν, αλλά και να οδηγήσουν τον Άξονα και το Τρίτο Ράιχ στα βαθιά νερά της σοβιετικής στέπας.

Υποχρεωμένοι ν’ αντιστεκόμαστε

Η σημερινή εποχή επιβάλλει στο κάθε άτομο και στο σύνολο του Ελληνισμού να ανατρέχει σε τέτοιες ηρωικές στιγμές της ιστορίας, γιατί αυτές διδάσκουν και δυναμώνουν όλους εμάς, που είμαστε υποχρεωμένοι να αντιστεκόμαστε στην ξένη κατοχή και τη στέρηση ελευθερίας, συλλογικής και ατομικής, και να διεκδικούμε την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και την αυτοπραγμάτωσή μας ως φορείς πολιτισμού και ως συλλογικά υποκείμενα, που εκπροσωπούν αξίες, ιδανικά και ιδεώδη. Το γεγονός αυτό μας καθιστά υπερήφανους ως ανθρώπους που αποπνέουμε ελληνικό πολιτισμό και κατ’ αυτόν τον τρόπο είμαστε ικανοί να δημιουργούμε, να διεκδικούμε και να αντιστεκόμαστε.

Η ανθρώπινη ύπαρξη δεν είναι κενό σαρκίο, αλλά είναι μια ολιστική σύνθεση της ιστορίας του καθενός μας και του συνόλου, στο οποίο ανήκουμε. Εμείς ανήκουμε σε ένα σύνολο πολιτισμού κορυφαίου της ανθρωπότητας, γιατί αυτός ο πολιτισμός δεν είναι μόνο πλούσιος και κλασικός, με την έννοια της ιστορίας, της ποίησης, της λογοτεχνίας, αλλά και γιατί είναι διαχρονικά παρών στο σήμερα και στο αύριο, όχι μόνο στον Ελληνισμό, Ελλάδα και Κύπρο, αλλά παντού σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, μια ανθρωπότητα, η οποία διέρχεται την κρίση του υλικού πολιτισμού και της στέρησης του σύγχρονου ανθρώπου από υλικά και πνευματικά αγαθά, ελλείμματα που τον καθιστούν δυστυχή και απομονωμένο. Η Ελλάδα τού σήμερα, ανατρέχοντας στις ρίζες και τις παραδόσεις της, μπορεί να συνεισφέρει δημιουργικά στην αναγέννηση του ευρωπαϊκού και παγκόσμιου πολιτιστικού γίγνεσθαι, δηλαδή στη δημιουργική, ποιοτική πορεία της ανθρωπότητας.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία,
Πάντειο Πανεπιστήμιο