ΠΡΕΠΕΙ, ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ, ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΝΑ ΑΡΧΙΣΟΥΝ ΝΑ ΣΚΕΦΤΟΝΤΑΙ ΣΕ ΟΡΟΥΣ ΘΟΥΚΙΔΥΔΗ
Η ΟΛΟΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΔΙΕΘΝΗΣ ΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΘΝΟΤΗΤΩΝ ΓΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΕΘΝΟΣ ΚΑΙ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗΣ ΤΗ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ ΠΛΕΟΝ ΑΦΕΥΚΤΩΣ ΑΠΟΣΧΙΣΤΙΚΕΣ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ-ΚΡΑΤΟΥΣ
Η αφετηρία γίνεται σήμερα στην Ισπανία με τους Καταλανούς. Πιθανότατα, εάν αυτή η απόσχιση υλοποιηθεί, θα ακολουθήσουν οι Βάσκοι, με συνέπεια ένα μεγάλο και παλαιό κράτος της Ευρώπης να διαλυθεί και να συρρικνωθεί
Ο 18ος, ο 19ος, αλλά και ο 20ός αιώνας σηματοδότησαν την οικοδόμηση της σύγχρονης μορφής κρατών, δηλαδή του έθνους κράτους. Μετά την Αμερικανική και την Γαλλική Επανάσταση, το προοδευτικό σύνθημα που κυριάρχησε ήταν το ένα έθνος - ένα κράτος, μια διεργασία που καλλιεργήθηκε και εμπεδώθηκε τους τρεις προηγούμενους αιώνες.
Σήμερα, στον 21ο αιώνα, οι σύγχρονες κρατικές οντότητες ανέπτυξαν, πλέον, προϊόντος του χρόνου, των διεθνών εξελίξεων και ανακατατάξεων και μετά το πέρας δύο παγκοσμίων πολέμων, πολυεθνικές δομές, οι οποίες στην παρούσα φάση τείνουν να αμφισβητούνται εμπράκτως και ενεργώς. Πρόκειται για δομές που ανταποκρίνονταν στις κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές απαιτήσεις της σύγχρονης παγκοσμιοποιημένης οικονομίας και πολιτικής.
Παρά ταύτα, η ολοένα και εντεινόμενη διεθνής τάση των εθνοτήτων για επιστροφή στο έθνος και αμφισβήτησης της πολυεθνικής κρατικής κυριαρχίας, δημιουργεί πλέον αφεύκτως αποσχιστικές διεκδικήσεις επιστροφής στην παλαιά αρχή του έθνους - κράτους. Αυτό έχει ως απότοκο τάσεις σταδιακής αποδόμησης του σύγχρονου κράτους και μετάβασης στο κράτος έθνος με σοβαρή ενδεχόμενη πρόκληση αστάθειας στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο, αφού κάτι τέτοιο δημιουργεί συνθήκες και όρους πολυεπίπεδων και διαφοροποιημένων αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων σε διάφορα σημεία της Γηραιάς Ηπείρου και όχι μόνον.
Κάτι τέτοιο μπορεί να επέλθει σε σχέση με το μητροπολιτικό κράτος, που υπερασπίζεται την κυριαρχία του και θέλει να διατηρήσει την εδαφική και κρατική του ακεραιότητα, όσο και ευρύτερα σε αναφορά προς δυνητικές συγκρούσεις εθνοτήτων που λειτουργούν και αντιπαρατίθενται στο πλαίσιο μιας ενιαίας κρατικής δομής.
Ντόμινο ανακατατάξεων
Από ένα τέτοιο σύνδρομο, εάν κυριαρχήσει μια Europa irredenda, τα προβλήματα που θα δημιουργηθούν θα είναι απρόβλεπτα, πολύπλοκα και εξαιρετικά δύσκολα στο να αντιμετωπισθούν. Η αφετηρία γίνεται σήμερα στην Ισπανία με τους Καταλανούς. Πιθανότατα, εάν αυτή η απόσχιση υλοποιηθεί, θα ακολουθήσουν οι Βάσκοι, με συνέπεια ένα μεγάλο και παλαιό κράτος της Ευρώπης να διαλυθεί και να συρρικνωθεί. Τους Ισπανούς σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα ακολουθήσουν οι Βέλγοι με τους Βαλλώνους και τους Φλαμανδούς, η Γαλλία με τις μειονότητές της, δεν συζητούμε, βεβαίως, για την Ιταλία, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα με τη Βόρεια Ιταλία και τη Σικελία, η δε πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης, που είναι τα Βαλκάνια, θα εκραγεί.
Επομένως, η Καταλωνία αποτελεί το φιτίλι. Εάν δεν ανάψει, η Ευρώπη μπορεί να συνεχίζει με τα προβλήματα και τους πονοκεφάλους της, αλλά χωρίς τον κίνδυνο της πολυδιάσπασης να είναι ορατός. Εάν ανάψει το φιτίλι, θα αντιμετωπίσουμε το γνωστό bellum omnium contra omnes. Επείγει να αντιμετωπισθεί η Καταλωνία στο πλαίσιο του ισπανικού κράτους με ευρύτερες δυνατότητες αυτονομίας, ενώ ταυτόχρονα πρέπει επιτέλους οι Ευρωπαίοι να αρχίσουν να σκέφτονται σε όρους Θουκυδίδη, δηλαδή να προβλέπουν το μέλλον.
Αυτό σημαίνει σχεδιασμό για το πώς θα αντιμετωπισθούν δύσκολα και βιαστικά ενδεχόμενα του κοντινού και απώτερου μέλλοντός μας από τους Ευρωπαίους γραφειοκράτες, ώστε να προληφθούν εφιαλτικοί κίνδυνοι διάλυσης της Ευρώπης.
Η Καταλωνία αποτελεί, κατόπιν τούτων, ένα πρώτο βήμα δοκιμασίας της ευρωπαϊκής συνοχής, την οποία σαφώς και δεν απείλησε το Brexit, και επ’ αυτής θα κριθούν τα επόμενα βήματα της Ευρώπης, κυρίως το μέλλον μιας ενωμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία θα πορεύεται προς μια διαρκή πολιτική και οικονομική της ενοποίηση, με στόχο την οικοδόμηση του ευρωπαϊκού κράτους, συμβάλλοντας, έτσι, στην ειρήνη, σταθερότητα και ασφάλεια στον κόσμο.
Η απόσχιση της Καταλωνίας και το ντόμινο που θα ακολουθήσει σε επίπεδο πολυδιάσπασης κρατικών οντοτήτων, που αποτελεί ένα κακό σενάριο, θα οδηγήσει σε μια Ευρώπη των συγκρούσεων, της αστάθειας, της ρευστότητας και της οπισθοδρόμησης. Η σημερινή τάση που παρατηρείται για επιστροφή στο έθνος κράτος, αποτελεί μια επικίνδυνη εξέλιξη, εάν υπερβεί τα όρια της διαφύλαξης της ταυτότητας των εθνοτήτων και αποτελέσει κινητήρια δύναμη πολιτικής εθνοκρατικής διεκδίκησης.
ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Πάντειο Πανεπιστήμιο
