Η μοναδική πολιτική γεωγραφία στην οποία ασκεί επιρροή η Τουρκία είναι η Κύπρος

Το Ίδρυμα Επιστήμης και Πολιτικής στο Βερολίνο διοργάνωσε τις προάλλες το ετήσιο συνέδριο πολιτικής αξιολόγησης, στο οποίο συζητήθηκαν κυρίως τα θέματα που αφορούν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επί τη ευκαιρία, είχα τη δυνατότητα να αντιληφθώ το πολιτικό κλίμα όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά τις γερμανικές εκλογές. Το πιο πολυσυζητημένο θέμα των ημερών είναι ο συνασπισμός «Τζαμάικα», δηλαδή η πιθανή συνεργασία Χριστιανοδημοκρατών, Πρασίνων και Φιλελευθέρων σε μια κυβέρνηση συνεργασίας. Παράλληλα, ένα άλλο ζήτημα που συζητείται ευρέως στο παρασκήνιο και στα τηλεοπτικά πάνελ είναι το ενδεχόμενο σε μια τέτοια κυβέρνηση συνασπισμού να αναλάβει το Υπουργείο Εξωτερικών ο πρόεδρος των Πρασίνων, Cem Özdemir.

Ο Cem Özdemir είναι μια σεβαστή προσωπικότητα στη Γερμανία. Χαίρει συμπάθειας από ένα ευρύτερο χώρο πέραν του κόμματός του. Τη γενική συμπάθεια των Γερμανών την κέρδισε διαχρονικά σαν αποτέλεσμα της δημοκρατικής του στάσης και της άσκησης πολιτικής στη βάση αρχών. Θεωρώ, όμως, ότι το τελευταίο διάστημα, εν μέσω εντάσεων στις γερμανοτουρκικές σχέσεις, οι τοποθετήσεις και η αντίδρασή του κατά των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενδυνάμωσαν ακόμα περισσότερο τον σεβασμό προς το πρόσωπό του. Σε αυτό οφείλεται σε κάποιο βαθμό και η θετική στάση των Γερμανών στο ενδεχόμενο να αναλάβει το Υπουργείο Εξωτερικών.

Δεν κάνει παιγνίδι

Επιστρέφοντας στο συνέδριο του Ιδρύματος Επιστήμης και Πολιτικής, πέρα από την ενίσχυση των πολιτικών ασφάλειας της Ε.Ε., τη συγκρότηση του ευρωπαϊκού στρατού, τις πρωτοβουλίες του διδύμου Macron-Merkel για μια ισχυρότερη Ε.Ε., αντικείμενο συζήτησης έγιναν οι ευρωτουρκικές σχέσεις και η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας. Οι σημαντικές εντάσεις στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας αποτελούν μιαν αναντίρρητη πραγματικότητα. Ο ενθουσιασμός για να καταστεί η χώρα υπερδύναμη της περιοχής στο πλαίσιο της «Αραβικής Άνοιξης» σταδιακά υποχώρησε σε σημαντικό βαθμό.

Στο παρόν στάδιο η Τουρκία δεν κάνει παιχνίδι: είναι μια χώρα που κυρίως αντιδρά στη διεθνή συγκυρία παρά τη διαμορφώνει. Αυτήν τη στιγμή ελίσσεται για να εμποδίσει τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου κουρδικού κράτους, συγχρόνως χάνει τον Barzani, τον μοναδικό της σύμμαχο, και βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο ενδυνάμωσης της ιρανικής επιρροής στην περιοχή.

Οι δε σχέσεις της με τον δυτικό κόσμο βρίσκονται ολότελα σε μια προβληματική κατάσταση. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι οι τριγμοί στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ. Βρίσκεται, επίσης, πολύ μακριά από την έναρξη ενός εποικοδομητικού διαλόγου τόσο με την Ε.Ε. όσο και με την κάθε χώρα-μέλος χωριστά. Η κατάσταση έφτασε σε τέτοιο σημείο, ώστε να γίνεται λόγος για το ποιος θα κάνει την πρώτη κίνηση για να διακοπούν οι ευρωτουρκικές σχέσεις. Η Ε.Ε. τείνει να αφήσει την «επιλογή» στην Τουρκία. Η Τουρκία του ΑΚΡ, ωστόσο, αναμένει από την Ε.Ε. να αναλάβει αυτήν την πρωτοβουλία.

Κανένας δεν επιθυμεί να συζητά το Κυπριακό

Σε αυτό το πλαίσιο, αποτελεί μυστήριο το αποτέλεσμα που θα έχουν οι διαπραγματεύσεις για διεύρυνση της Τελωνειακής Ένωσης. Η Ε.Ε. δεν βλέπει πολύ ζεστά τη διεύρυνση της Τελωνειακής Ένωσης χωρίς να προηγηθεί η προσαρμογή της Τουρκίας στο θέμα των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αυτό συνιστά ένα κομβικό σημείο για την Κύπρο, καθότι κάποιοι βλέπουν στη διεύρυνση της Τελωνειακής Ένωσης ένα «μισάνοιχτο παράθυρο» για την επίλυση του Κυπριακού. Δυστυχώς, όσοι αντιτάχθηκαν στη λύση όταν οι πόρτες ήταν ορθάνοιχτες, τώρα περιμένουν ένα «μισάνοιχτο παράθυρο».

Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο σοβαρή αν λάβουμε υπόψη το εξής: κανείς δεν επιθυμεί να συζητά το Κυπριακό Πρόβλημα! Όχι μόνο στο συνέδριο, παντού… Όταν συνάντησα έναν φίλο μου δημοσιογράφο, ο οποίος παρακολουθεί το Κυπριακό Πρόβλημα εδώ και μισό αιώνα, μου είπε «να χαρείς, ας μη μιλήσουμε για το Κυπριακό Πρόβλημα». Η απόκρισή μου ήταν παρόμοια. Είπα «να χαρείς…» δυναμώνοντας τον τόνο της φωνής… Δεν νομίζω ότι οι πολιτικές ελίτ, εγκλωβισμένες στον στενό τους κόσμο στην Ανατολική Μεσόγειο, θα διδαχθούν κάτι από αυτό…

Καθώς διεξαγόταν η συζήτηση γύρω από την τουρκική εξωτερική πολιτική, ήρθε στο μυαλό μου η πολιτική εκτίμηση του καθηγητή İlhan Uzgel, πολιτικού επιστήμονα και ειδικού σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Σε μια συνέντευξή του στη Cumhuriyet στις 26 Δεκεμβρίου 2016 σημείωνε: «Η εξωτερική πολιτική, οι μυστικές υπηρεσίες και οι δυνάμεις ασφαλείας της Τουρκίας ποτέ δεν ήταν δομημένες με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να ανατρέψουν καθεστώτα σε γειτονικές χώρες.

Ούτε επιχείρησαν ποτέ κάτι τέτοιο. Πέρα από τα τουρκικά σύνορα, η μόνη πολιτική γεωγραφία στην οποία μπορεί να ασκήσει επιρροή και έλεγχο η Τουρκία είναι η Κύπρος. Πέραν αυτού, δεν διαθέτει τη δυνατότητα και την ικανότητα να ανατρέπει κυβερνήσεις». Τελικά η Τουρκία μόνο στην Κύπρο κατάφερε να ασκήσει αποτελεσματική επιρροή...