Η ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΖΕΙ ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΕΥΕΙ ΣΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ… «ΠΑΣΑΛΙΚΙ»

Η ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΜΙΑ ΣΥΝΕΠΕΣΤΑΤΗ ΣΕ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ… ΑΞΙΑ ΣΤΑΘΕΡΑ ΣΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ, ΜΕ ΡΙΖΩΜΑΤΑ ΕΦ’ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΥΠΕΔΑΦΟΥΣ, ΚΑΘΙΣΤΑΜΕΝΗ ΔΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥ

Ερωτήματα για το ποια πολιτεία και κοινωνία θέλουμε να έχουμε, για το νόημα και τη σημασία μιας πραγματικά δημοκρατικής πολιτικής, για τον ρόλο του πολίτη στα κοινά, για την ύπαρξη και τη σημασιοδότηση αυτού του απροϋπόθετου κοινού, για τη μορφή και το περιεχόμενο της καθημερινής ζωής, για τη σχέση με τον άλλον και το περιβάλλον, όχι μόνον ήταν αχρείαστα, αλλά και επικίνδυνο να τεθούν

Εξόχως αποκαλυπτική για τις εδραίες πεποιθήσεις των πολιτών όσον αφορά το φαινόμενο της διαφθοράς και τις πολιτικές, θεσμικές και οικονομικές προεκτάσεις του ήταν η δημοσκόπηση που δημοσίευσε στην τελευταία της έκδοση η «Σημερινή» της Κυριακής.

Πεποιθήσεις που ευθυγραμμίζονται και επαληθεύουν, σχεδόν κατά πλήρη αντιστοίχιση, σε επίπεδο «αίσθησης και γνώμης», σωρεία ερευνών που έχουν διενεργηθεί κατά καιρούς τόσο στην Κύπρο όσο και διεθνώς, οι οποίες καταδεικνύουν ότι το φαινόμενο της διαφθοράς όχι μόνον αποτελεί μια ενδημική και πολλαχώς επιμολυσμένη απόφυση του κυπριακού πολιτικού συστήματος, αλλά συνιστά δομικό και αυτοαναπαραγόμενο στοιχείο σε όλα σχεδόν τα επίπεδα και τις συμπλέξεις του.

Ανήκω σε μια γενιά - σχεδόν… αγένια πολιτικά - που μεγάλωσε μέσα στην «προσταγή» του κυπριακού προβλήματος: Όπου το Κυπριακό ήταν όχι μόνον το κατ’ εξοχήν, αλλά το μοναδικό ζήτημα πολιτικής συζήτησης, λυδία λίθος για καθετί γινόμενο και ελευσόμενο. Όλα τα υπόλοιπα, καταχωνιάζονταν ως οι ελάσσονες σημάνσεις μιας κρυπτικής διαχείρισης στους σκοτεινούς οχετούς του πολιτικού.

Η πολιτική, ουσιαστικά, είχε εξοβελιστεί μακριά από αυτό που είναι και πρέπει να είναι το περιεχόμενο ενός δημόσιου λόγου και μιας δημόσιας πρακτικής, για να υποκατασταθεί στους μανιχαϊσμούς μιας εθνοκαπηλευτικής ρητορείας, που σταθερό μέτρο της ήταν η εξαπάτηση και η άγρα ψήφων.

Πολιτική, δεν ήταν τίποτε άλλο από τη χυδαία πλειοδοσία σε εθναμυντορικές κορώνες, σύστοιχη με την αυτοβαυκαλιζόμενη συμμετοχή στη δημιουργία του περιβόητου «κυπριακού οικονομικού θαύματος».

Ερωτήματα για το ποια πολιτεία και κοινωνία θέλουμε να έχουμε, για το νόημα και τη σημασία μιας πραγματικά δημοκρατικής πολιτικής, για τον ρόλο του πολίτη στα κοινά, για την ύπαρξη και τη σημασιοδότηση αυτού του απροϋπόθετου κοινού, για τη μορφή και το περιεχόμενο της καθημερινής ζωής, για τη σχέση με τον άλλον και το περιβάλλον, για τη συγκρότησή μας ως πολιτικών υποκειμένων, για τη λειτουργία των θεσμών και των φορέων τους, για το νόημα της πολιτικής αντιπροσώπευσης και τη σχέση των κομμάτων με την κοινωνία, για το μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης όχι μόνον ήταν αχρείαστα, αλλά και επικίνδυνο να τεθούν.

Στον βωμό της κομματοκρατίας

Όλα τα ουσιώδη θυσιάστηκαν στον βωμό της άκρατης κομματοκρατίας, που συνεχίζει, αγόγγυστα έως και σήμερα, παρά την… κροκοδείλια αυτοκριτική των συστημικών κομισαρίων της, να νέμεται την πολιτική και το κράτος.

Το αποτέλεσμα το βιώνουμε όλοι, πάνω στους σωρούς των ερειπίων που επισώρευσαν η διαφθορά, η κακοδιαχείριση, ο κομματικός νεποτισμός, η παραταξιακή φαυλότητα, η έλλειψη συλλογικών αναφορών, η τυφλή κυριαρχία του καιροσκοπισμού και της ιδιοτέλειας, η έκνομη συναλλαγή, με κυρίους αγωγούς τα ίδια τα κόμματα, που αντί να λειτουργούν ως «κύτταρα της δημοκρατίας», έχουν μετατραπεί σε αγωγούς...

Το Κυπριακό, κυρίαρχο και απόλυτο (κενό) Σημαίνον του πολιτικού μας βίου, με τον τρόπο που το σημασιοδότησε και το διαχειρίστηκε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα, λειτούργησε ως το ακυρωτικό ανάχωμα κάθε ουσιαστικής πολιτικής, επιβραδύνοντας, καταστροφικά, την έξοδο της κυπριακής κοινωνίας από την πολιτική «ανωριμότητα».

Τώρα, ενεοί επί των ερειπίων, αναρωτιόμαστε τι θα απογίνουμε χωρίς τα φλάμπουρα της εθνικής ψευδοϋπερηφάνειας μας. Μέτοχοι και επικαρπωτές ενός δήθεν απαράμιλλου ηθικού και πολιτικού μεγαλείου, που εξαργύρωνε, αντισταθμίζοντας όλες τις… παράπλευρες απώλειες - περιορισμένη κυριαρχία, εξαιρετικά ευάλωτη εκθεσιμότητα στους εξωτερικούς κινδύνους, κοινωνική και θεσμική διαπερατότητα -, τη συμπαγή, αδιάσειστη εμπιστοσύνη των πολιτών σ’ ένα καθεστώς εσωτερικής ασφάλειας και ευνομίας, η οποία διασφάλιζε την απρόσκοπτη αντιπαροχή ενός καθημερινού σιτηρέσιου άνεσης και ευμάρειας.

Ισοπέδωση των μετα-ανεξαρτησιακών μύθων

Αυτή η εμπιστοσύνη, που σαν παγόβουνο έκλεινε όλα τα φοβικά ρήγματα της κοινωνικής μας ύπαρξης, έχει ρευστοποιηθεί επικίνδυνα σ’ έναν δυσεπίσχετο χείμαρρο αμφισβήτησης, σκεπτικισμού και φόβου, που απειλεί να ισοπεδώσει όλες τις επενδυμένες χρησμοδοσίες των μετα-ανεξαρτησιακών μύθων: μιας ισχυρής κρατικής μηχανής υψηλής αποτελεσματικότητας, λαδωμένης από τα λειτουργικά φίλτρα του αποικιοκρατικού διοικητικού συστήματος, ενός κράτους δικαίου και αξιοκρατίας εμβαπτισμένου στα νάματα μιας δήθεν «φυσικής» ροπής των Κυπρίων προς την αρετή, αλλά και θεμελιωμένου στα βάθρα μιας εγγενούς, στις μετα-αποικιοκρατικές κρατικές δομές, διοικητικής ορθολογικότητας - εξ ου και η ναρκισσευόμενη διάζευξη από το ενδημικό μπάχαλο της ελλαδικής δημόσιας διοίκησης, που έκανε τους Κυπρίους για χρόνια να υπερηφανεύονται για το «μεγαλείο» της αποικιακής τους κληρονομιάς -, μιας συμπαγούς κοινωνίας αλληλεγγύης, που αντιδρά σε αξιοθαύμαστο βαθμό αναπληρωματικού αυτοματισμού, σε κάθε μορφή εσωτερικής «εντροπίας», ενός οικονομικο-πρακτικού έθους, αρυόμενου από τις μήτρες μιας δήθεν πανάρχαιας δαιμόνιας κυπριακής δημιουργικότητας…

Η δακρύβρεχτη ανησυχία των κρατούντων

Η δακρύβρεχτη ανησυχία των κρατούντων - κυβερνώντων και αντιπολιτευομένων - για τα συμβαίνοντα σήμερα στον δημόσιο βίο, δεν έχει παρά το νόημα μιας πανικόβλητης διαπίστωσης μπροστά στο γεγονός της κατάρρευσης αυτών των υποστυλωτικών μύθων, χωρίς τη λειτουργία των οποίων το κυπριακό κράτος καθίσταται στη συνείδηση του πολίτη, και κυρίως του μη προνομιούχου, ένα κράτος - καρικατούρα, μια αποδιαρθρωμένη πολιτειακή δέσμη θεσμών σε… αμιβαδική κατάσταση, που δεν μπορεί να διασφαλίσει τα στοιχειώδη, τόσο σε υλικο-πρακτικό, όσο και σε συμβολικό επίπεδο.

Και, το χειρότερο γι’ αυτούς, σήμερα οι βεβαιωτικοί αυτοί μύθοι καθίστανται όλο και περισσότερο αναγκαίοι, μπροστά στο ολοένα και πιο εντεινόμενο δράμα της υπαρξιακής αβεβαιότητας συνέχισης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Άλλωστε, όλες οι κρατικο-εθνικές συγκροτήσεις, ερείδονται σ’ έναν μύθο υποκατάστατης σωματικής αθανασίας. Που στην Κύπρο, προ πολλού έχει αρχίσει να ξεχαρβαλώνεται…

Το πάθημα δεν έγινε μάθημα

Όλα αυτά, λοιπόν, έσκασαν στον αέρα σαν φούσκα, όπως η φούσκα του χρηματιστηρίου, όπως η φούσκα του χρηματοπιστωτικού μας θαύματος, όπως η φούσκα του πολιτικο-οικονομικού μας μοντέλου, όπως η φούσκα της χριστοφικής «δίκαιης κοινωνίας», όπως η φούσκα των αναστασιαδικών δεσμεύσεων. Αλλά, παρά ταύτα, δυστυχώς, μέσα στον κυκεώνα της κατάρρευσης, το πάθημα δεν έγινε μάθημα: η «κυπριακοποίηση» της πολιτικής ζωής συνεχίζει ακάθεκτη, υπό τον αστερισμό του χρησιμοθηρικού πολιτικαντισμού, με την προσθήκη, εσχάτως, άλλων δύο νεότευκτων «εθνικών προβλημάτων» (οικονομία, ενέργεια), με τα υπόλοιπα να εξαποστέλλονται συλλήβδην στις κατωφέρειες των περιθωρίων ή στις ατραπούς της γενικευμένης αδιαφορίας.

Στο βασίλειο της Δανιμαρκίας

Η διαφθορά ζει και βασιλεύει, λοιπόν. Παραμένει μια συνεπέστατη σε διάρκεια και… αξία σταθερά στο κυπριακό πολιτικο-οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό οικοσύστημα, με ριζώματα εφ’ όλου του κοινωνικού υπεδάφους, καθιστάμενη δομικό στοιχείο αυτού του τελευταίου (πολιτικο-οικονομικού συστήματος).

Πρόκειται, βεβαίως, για ενδημική παθογένεια της πολιτικής ζωής, με «πολυδιάστατο κόστος», που «επηρεάζει αρνητικά και βλάπτει όλους τους πολίτες, με επίκεντρο τους κοινωνικά ασθενέστερους, αυξάνει τη φτώχια και διευρύνει τις ανισότητες» - άλλο ένα σύμπτωμα της ευρύτερης συστημικής κρίσης που πλήττει καίρια και περισσότερο τους μη προνομιούχους. Τυχαίο, άραγε;

Και διαπερνά καθέτως και οριζοντίως, ως ιογενής τερατογένεση, τόσο τα εθνικά καθιδρύματα/θεσμούς όσο και την τοπική αυτοδιοίκηση και τη συμπεριφορά των ιδίων των πολιτών. Με κύριο όχημα την ανάλγητη και χωρίς ηθικές, κανονιστικές και δημοκρατικές φραγές κομματοκρατία, η οποία παρεισδύει σε όλο το πλέγμα των εξουσιών (εκτελεστική, νομοθετική, δικαστική, συνδικαλιστική, επιχειρηματική, κ.λπ.) «φιλτράροντας» τους συναρθρωτικούς αρμούς τους, εμφανίζεται σε δραστηριότητες τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, προκαλώντας σοβαρές παρενέργειες στην εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας, καλύπτοντας, συχνά, ολόκληρο σχεδόν το φάσμα της οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής ζωής - από τις πλέον στοιχειώδεις κοινωνικές λειτουργίες - έκδοση αδειών οδήγησης, έκδοση αδειών ανεγέρσεως κατοικίας, ιατρική περίθαλψη κ.λπ. - για να φτάσει στις υψηλότερες πολιτικές και οικονομικές, όπως η λειτουργία της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας, η ανάθεση δημοσίων έργων, τα «δικαιώματα στην αγορά», οι αμυντικές δαπάνες, τα ΜΜΕ, κ.ά.

Αίτια

Ελλείμματα στη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος, η αναποτελεσματικότητα των συνταγματικών και θεσμικών δομών, νομοθετικά κενά και ελλείψεις, οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, η φτώχια και η περιθωριοποίηση, η αποτυχία της πολιτικής συμμετοχής των λαϊκών μαζών, η διαπλοκή των οικονομικών συμφερόντων με την πολιτική εξουσία, η έκπτωση των επιπέδων αντιπροσώπευσης των λαϊκών δυνάμεων, η αποκοπή των εξουσιαστικών σχηματισμών και των φορέων τους από το κοινωνικό σώμα και τις ανάγκες του, η αδυναμία κατανόησης και ικανοποίησης των αιτημάτων των νέων κοινωνικών υποκειμένων, η έλλειψη πολιτικής βούλησης για διασφάλιση των συμφερόντων και των αιτημάτων των διαφόρων μειοψηφιών, η ατομική και η συλλογική ανασφάλεια λόγω της ανεργίας, η απουσία αποτελεσματικών μηχανισμών ελέγχου, κολασμού και πρόληψης, ο διεμβολισμός από εξωθεσμικές και αδιαφανείς διαδικασίες, οι οποίες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο εύρος και ισχύ μέσα σ’ ένα διεθνές περιβάλλον παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, υπερ-εθνικοποίησης των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και αλληλεξάρτησης των πολιτικο-οικονομικών διαδικασιών, αποτελούν μερικές από τις κύριες αιτίες εμφάνισης και επέκτασης του φαινομένου.Που αποκαλύπτουν τις δομικές ανεπάρκειες ενός εν τη γενέσει του παθογενούς συστήματος εξουσίας, χωρίς η προοπτική της κάθαρσης να εμφανίζεται, έστω, αμυδρώς στον ορίζοντα.