ΑΠΟ ΠΟΥ ΠΗΓΑΖΟΥΝ ΤΑ ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΜΙΣΟΥΣ, ΩΣΤΕ ΝΕΑΡΟΙ ΝΑ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΔΟΥΝ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΣΤΗΝ ΑΓΧΟΝΗ;

Η ΑΠΕΙΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΔΡΑΙΩΣΗ ΕΝΟΣ ΑΥΤΑΡΧΙΚΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΘΑ ΕΠΙΚΡΕΜΑΤΑΙ ΣΑΝ ΔΑΜΟΚΛΕΙΟΣ ΣΠΑΘΗ ΓΙΑ ΟΣΟ ΔΕΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΜΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ. ΤΑ ΑΥΤΑΡΧΙΚΑ ΚΑΘΕΣΤΩΤΑ, ΕΞΑΛΛΟΥ, ΑΝΑΣΥΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΠΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΩΡΑ ΕΜΕΝΕ ΜΥΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΦΑΝΕΡΩΤΗ

Η αυταρχική οικογενειακή δομή της Τουρκίας προβάλλει ως το μεγαλύτερο εμπόδιο στον εκδημοκρατισμό. Η οργανωμένη υπό την εξουσία του κράτους, του πατέρα και του μεγάλου αδελφού κοινωνική ζωή γαλουχεί γενιές με έντονες αυταρχικές τάσεις

Πρόσφατα οι τουρκικές εφημερίδες δημοσίευσαν τις προσδοκίες των μαθητών από το νέο σύνταγμα. Πρώτη ήταν η απόφαση για τη θανατική ποινή. Οι μαθητές απαιτούσαν την επαναφορά της. Διερωτώμενος κατά πόσον είδαν τις φωτογραφίες του κρεμασμένου Menderes, σκέφτηκα ότι μπορεί και να ζητούσαν την εφαρμογή της θανατικής ποινής γιατί απλώς είδαν τις εν λόγω φωτογραφίες. Και αυτό γιατί τα εντυπωμένα αισθήματα του μίσους, του μένους και της εκδίκησης τροφοδοτούν τέτοιου είδους αιτήματα. Εντάξει, αλλά από πού πηγάζουν τα αισθήματα μίσους, μένους και εκδίκησης σε τέτοιο σημείο, ώστε νεαρά παιδιά να θέλουν να δουν έναν άνθρωπο στην αγχόνη;

Στην κλασική μελέτη της με τίτλο «Για το δικό σου καλό», η προβεβλημένη παιδοψυχολόγος Alice Miller υποστηρίζει ότι ο Φασισμός αρχίζει από την οικογένεια. Ο συναισθηματικός κόσμος των παιδιών ρημάζεται, καταπιέζεται και απορρίπτεται, κυρίως από τον πατέρα, και τα παιδιά υποχρεώνονται να υποταχθούν. Για να μπορέσει ένα παιδί που υπέστη μια τέτοια καταστροφή στον εσωτερικό του κόσμο να συνεχίσει τη ζωή του θα πρέπει να καταπιέσει και να απωθήσει αυτήν την εμπειρία πόνου. Αν δεν καταφέρει να απωθήσει τον πόνο, δεν θα μπορέσει να τον αντιμετωπίσει. Ωστόσο, αν ως ενήλικας δεν κατορθώσει να πράξει αυτό που δεν κατάφερε ως παιδί, να αντιμετωπίσει το ρήμαγμα του ψυχικού του κόσμου, αναπόφευκτα θα καταλήξει ένας αυταρχικός και καταστροφικός άνθρωπος. Το σημαντικότερο, θα είναι κυριευμένος από εκδικητικές φαντασιώσεις.

Εξουδετέρωση της βούλησης

Ο σημαντικότερος παράγοντας στη διαμόρφωση αυταρχικών προσωπικοτήτων είναι το βασισμένο στην υποταγή σύστημα εκπαίδευσης. Η Alice Miller το ονομάζει «Μαύρη Παιδαγωγική»: «Είναι το σύστημα το οποίο εξουδετερώνει τη βούληση ενός παιδιού διά μέσου της δύναμης, της απειλής και της χειραγώγησης και το μετατρέπει σε ένα υποτακτικό πρόσωπο». Για τη Miller αυτό παρατηρείται αποκλειστικά στους ανθρώπους, καθότι κανένα μέλος από την οικογένεια των ζώων δεν υποχρεώνεται από τους γονείς του να απολέσει τα ζωικά χαρακτηριστικά του για να γίνει «Λογικό».

Η Alice Miller υπογραμμίζει ότι τα παιδιά της χιτλερικής Γερμανίας ανατράφηκαν μέσα σε πατριαρχικές δομές σε μια χώρα που τα εξέθετε στην καταπίεση και τα ανάγκαζε να υποτάσσονται. Παράδειγμα τέτοιου παιδιού ήταν ο διοικητής του Στρατοπέδου Άουσβιτς, Rudolf Hess. Το ομολόγησε, εξάλλου, και ο ίδιος: «Οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι πάστορες και όλοι οι ενήλικοι, ακόμα και οι υπηρέτες, με δίδαξαν να υπακούω στις προσταγές και τις επιθυμίες τους. Δεν μπορούσα υπό καμία προϋπόθεση να αρνηθώ. Αυτό που έλεγαν ήταν και το ορθό. Οι αρχές αυτής της εκπαίδευσης λειτούργησαν στο αίμα και την ψυχή μου».

Συναφής ήταν και η παιδική ηλικία του Hitler. Ο πατέρας του τακτικά τον μαστίγωνε, με αποτέλεσμα μετά από κάποιο χρονικό διάστημα να αποκτήσει αναισθησία στον πόνο. Ανέμενε απλώς τον τερματισμό του βασανιστηρίου μετρώντας τον αριθμό των μαστιγωμάτων που δεχόταν. Μεγαλώνοντας, τα μάτια του σκεπάστηκαν από το μίσος και την εκδίκηση. Φυσικά ο ίδιος δεν το γνώριζε αυτό, καθότι ως ενήλικας δεν αντιμετώπισε τα όσα έζησε στην παιδική του ηλικία, απωθώντας έτσι την εμπειρία του πόνου στο ασυνείδητο. Δεν υπήρχε κανείς για να του δείξει στοργή παρά μόνο ο πατέρας του. Για την Alice Miller αυτό είναι μείζονος σημασίας: οι αρνητικές εμπειρίες της παιδικής μας ηλικίας δεν προκαθορίζουν σώνει και καλά ότι θα καταλήξουμε αυταρχικές προσωπικότητες.

Υπάρχουν άνθρωποι στο περιβάλλον μας, οι «Βοηθητικοί Μάρτυρες», όπως τους ονομάζει, οι οποίοι με το ενδιαφέρον και τη στοργή που μας προσφέρουν, επιδρούν αποτελεσματικά στη διόρθωση της καταστροφής που συντελέστηκε στην παιδική μας ηλικία. Επίσης, είναι δυνατό να ληφθεί βοήθεια από έναν επαγγελματία, έναν «Μάρτυρα που γνωρίζει». Στις περιπτώσεις όμως που δεν υπάρχει κανείς για να τον βοηθήσει, ο ενήλικος καταλήγει ανεπίγνωστα δέσμιος του αισθήματος της Εκδίκησης και των αρνητικών εμπειριών της παιδικής ηλικίας.

Λεηλασία του εσωτερικού κόσμου

Για τη Miller η μεγαλύτερη καταστροφή που μπορεί να βιώσει κανείς κατά την παιδική ηλικία είναι η καταπίεση των παιδικών συναισθημάτων, η παρεμπόδιση και εξουδετέρωση της βούλησης και η πειθαναγκαστική υποταγή. Για ένα άτομο που βίωσε μια τέτοια λεηλασία του εσωτερικού του κόσμου η υποσυνείδητη τάση για εκδίκηση είναι δυνατότερη της χρήσης των δυνατοτήτων του μυαλού του. Επιβάλλεται η αποκάλυψη της «Αλήθειας», ώστε μια κοινωνία να προστατευθεί από τα καταστροφικά σχέδια τέτοιων ανθρώπων και τις τάσεις τους για διαμόρφωση ενός αυταρχικού καθεστώτος διά της βίας.

Αυτό θα επιτευχθεί μόνο με προβληματισμό για τα όσα μεθοδεύονται και αναμφισβήτητα επιβάλλονται στα παιδιά αλλά και με τον τερματισμό της κουλτούρας της υποταγής. Η απειλή για την εδραίωση ενός αυταρχικού καθεστώτος θα επικρέμαται σαν δαμόκλειος σπάθη για όσο δεν αντιμετωπίζουμε αυτήν την κατάσταση. Τα αυταρχικά καθεστώτα, εξάλλου, ανασύρουν στην επιφάνεια την καταστροφή που μέχρι τώρα έμενε μυστική και αφανέρωτη.

Σε αυτό το σημείο, η αυταρχική οικογενειακή δομή της Τουρκίας προβάλλει ως το μεγαλύτερο εμπόδιο στον εκδημοκρατισμό. Η οργανωμένη υπό την εξουσία του κράτους, του πατέρα και του μεγάλου αδελφού κοινωνική ζωή γαλουχεί γενιές με έντονες αυταρχικές τάσεις. Παιδιά που πρόθυμα ζητούν την επαναφορά της θανατικής ποινής ή, όπως θα έλεγε η Rakel Dink, η σύζυγος του δολοφονημένου δημοσιογράφου Hrant Dink, το καθεστώς που μετατρέπει ένα παιδί σε δολοφόνο είναι έργο αυτής της αυταρχικής δομής.