Οι Κούρδοι αποτελούν για τις ΗΠΑ τον πλέον αξιόπιστο και αξιόμαχο σύμμαχό τους στην περιοχή της Μέσης Ανατολής στον πόλεμο εναντίον του Ισλαμικού Κράτους. Ταυτόχρονα η Αμερική δεν είναι αντίθετη στον σχεδιασμό των Κούρδων για την οικοδόμηση ενός κράτους, που να περιλαμβάνει περιοχές της Συρίας και να αγγίζει τα όρια της νότιας Τουρκίας, πράγμα που θα οδηγούσε σταδιακά και στην ίδρυση ενός κουρδικού εθνικού κράτους. Το γεγονός αυτό ενοχλεί τα μάλα την Τουρκία, διότι φοβάται πως ένα κουρδικό εθνικό κράτος θα συμπεριλάβει σταδιακά στους κόλπους του και περιοχές του τουρκικού Κουρδιστάν, τουτέστιν περιοχές της τουρκικής επικράτειας στις οποίες κατοικούν πλειοψηφικά κουρδικοί πληθυσμοί.

Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται εσχάτως σε συγκρουσιακή αντιπαράθεση με το τουρκικό κράτος, αφού η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δραστηριοποιείται στον χώρο της Μέσης Ανατολής, αναπτύσσοντας μια κινητικότητα αυτόνομης πολιτικής προς την κατεύθυνση κυρίως των Κούρδων της Συρίας, εθνότητα με την οποία η Άγκυρα βρίσκεται σε μόνιμη σύγκρουση εδώ και πολλές δεκαετίες. Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών εξηγείται από το γεγονός ότι οι Κούρδοι, ιδιαίτερα αυτή την περίοδο, αποτελούν τη δύναμη εκείνη που μπορεί επί του εδάφους να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τους μαχητές του Ισλαμικού Κράτους, και να αποτελέσει μια δύναμη σταθερότητας και ασφάλειας σε μια ζωτική περιοχή για τα συμφέροντα των ΗΠΑ και εν γένει του δυτικού παράγοντα.

Η σύμπλευση των ΗΠΑ με το κουρδικό στοιχείο θα έχει ως συνέπεια τη γεωστρατηγική αποδυνάμωση της Τουρκίας, ενός κράτους το οποίο εμφανίζεται ούτως ή άλλως απομονωμένο τον τελευταίο καιρό από τον δυτικό παράγοντα εν γένει, ιδιαιτέρως μάλιστα την Ευρώπη και την Ουάσιγκτον, ενώ δέχεται το φιλικό τακτικό άνοιγμα της Ρωσίας. Η γεωστρατηγική αποδυνάμωση της Τουρκίας αποδίδεται κυρίως στο ότι ο δυτικός παράγων δεν εμπιστεύεται τη σημερινή ηγεσία της Τουρκίας, την οποία θεωρεί ως μη αξιόπιστη και απρόβλεπτη ως προς τους σχεδιασμούς της. Αντιθέτως, το κουρδικό στοιχείο αναγνωρίζεται από τις ΗΠΑ ως υψηλής αξιοπιστίας και δυνάμει αποτελεσματικότητας, εξ ου και η ένταξή του σε ένα ενισχυμένο εξοπλιστικό πρόγραμμα.

Παράλληλα, η Τουρκία εκτονώνει τη συσσωρευμένη επιθετικότητά της, που έχει προκληθεί από τον ευρύτερο περίγυρο, κατά της Ελλάδος και της Κύπρου. Πρόκειται για μια κατάσταση μεταβατικής ασάφειας, κατά την οποία το τουρκικό κράτος, ευρισκόμενο εν μέσω μιας εσωτερικής ρευστότητας και δομικής πολιτικής αποδυνάμωσης υπαρξιακών διαστάσεων, που προσλαμβάνει τα χαρακτηριστικά κρίσης στρατηγικού προσανατολισμού, αναπτύσσει μια επιθετική εξωστρέφεια προς την Ελλάδα, σε μια κίνηση επεκτατικής εκτόνωσης της υφιστάμενης εσωτερικής πίεσης και καθεστωτικής αμφισβήτησης.

Αυτή η κατάσταση είναι εξαιρετικά δύσκολη ως προς την πρόβλεψη των εξελίξεων και των σεναρίων που επίκεινται, στον βαθμό που η Ελλάδα πιθανότατα προόρισται μαζί με την Κύπρο να γίνουν αποδέκτες της εκτονωτικής λειτουργίας της εσωτερικής πίεσης που υφίσταται σήμερα η Τουρκία πανταχόθεν. Αυτό γιατί ο αμερικανικός παράγοντας ενδιαφέρεται για την προστασία των συμφερόντων του στη Μέση Ανατολή, κυρίως στη Συρία, ενώ δεν δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την προστασία του τουρκικού καθεστώτος, το οποίο, όπως αναφέραμε, υφίσταται υπαρξιακή κρίση.

Η τουρκική κρίση είναι βαθιά και επικίνδυνη στον βαθμό που μπορεί να εξελιχθεί σε ανατροπή του καθεστώτος και επικράτηση των ισλαμιστών, οι οποίοι να επιβάλουν τη δική τους καθεστωτική παρουσία στην περιοχή, η οποία θα προκαλέσει μια ευρύτερη ρευστότητα και συγκρουσιακές εξελίξεις επιπέδου ντόμινο, που θα έχουν αντίκτυπο αναμφισβήτητα στην ασφάλεια και στη σταθερότητα στον χώρο της ευρύτερης Μέσης Ανατολής. Το πιθανότερο όμως σενάριο που μπορεί να συμβεί είναι η σημερινή κατάσταση, μιας οιονεί αμφισβήτησης του τουρκικού καθεστώτος από τους Κούρδους και το Ισλάμ, να συνεχιστεί και στο επόμενο διάστημα με ενδεχόμενο την επίτευξη του στόχου των Κούρδων, για οικοδόμηση ενός ημιανεξάρτητου τρόπον τινά κουρδικού κράτους στην περιοχή, το οποίο να περιλαμβάνει ένα τμήμα του ιρακινού Κουρδιστάν, ένα τμήμα του τουρκικού Κουρδιστάν και ένα τμήμα του συριακού Κουρδιστάν.

Δεν μπορεί να θεωρηθεί μακρινό το ενδεχόμενο ο χάρτης των κρατών στην περιοχή, με εξαίρεση την Ελλάδα και την Κύπρο, να αλλάξει, δηλαδή να έχουμε μεταβολές στη Συρία και στην Τουρκία, αλλαγές στο Ιράκ και ενδεχομένως δημιουργία, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, ενός ανεξάρτητου, αυτόνομου ή ημιαυτόνομου κουρδικού κράτους. Αυτές οι εξελίξεις αναδιαμόρφωσης του χάρτη χωρών και κρατών της περιοχής θα έχουν ως συνέπεια αλλαγές συνόρων, μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών και προσφύγων από τον τουρκικό χώρο μέσω Ελλάδος προς την Ευρώπη. Είμαστε σε μια φάση αναδιαμόρφωσης του χάρτη των λαών και των κρατών στην περιοχή. Είναι επίσης πολύ πιθανόν η Τουρκία να μη συνεχίσει να είναι το κράτος που ξέρουμε μέχρι σήμερα, αλλά να συρρικνωθεί ή να διασπαστεί σε επιμέρους κρατικές οντότητες, με προεξάρχουσα την κουρδική.

Εκείνο που έχει σημασία και που οφείλουν οι ηγεσίες της Ελλάδος και της Κύπρου να προσέξουν ιδιαίτερα είναι την πρόβλεψη των εξελίξεων, ώστε έχοντας κατά νουν τα διάφορα σενάρια που έρχονται, να λάβουν τα δύο ελληνικά κράτη τα ανάλογα μέτρα για να αντιμετωπιστούν χωρίς κόστος και κίνδυνο για τα εθνικά συμφέροντα οι εξελίξεις αυτές, οι οποίες είναι και προβλέψιμες και μπορεί να είναι και δραματικές.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
Για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία
Πάντειο Πανεπιστήμιο