ΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΝΑ ΜΑΣ ΠΕΙΣΟΥΝ ΣΗΜΕΡΑ ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΑΥΡΙΟ

Οι προκλήσεις παραμένουν και χρειάζεται ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί

Το στοίχημα απ' εδώ και πέρα είναι, λοιπόν, η συνέχιση της δημοσιονομικής εξυγίανσης, η επαναφορά της οικονομίας σε αναπτυξιακή πορεία, ταυτόχρονα όμως και η διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής, που πρέπει να κερδηθεί πάση θυσία

Μάιος 2017. Το προεκλογικό σκηνικό για τις επικείμενες εκλογές του Φεβρουαρίου 2018 άρχισε να στήνεται. Τα πρώτα ονόματα των υποψηφίων για την προεδρία παρελαύνουν μέσα από τα τηλεοπτικά κανάλια και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Δέκα μήνες απομένουν μέχρι τις εκλογές του 2018, σε μια Κύπρο που καταβάλλει προσπάθειες να βρει τα πόδια της μετά τα απανωτά χαστούκια που δέχθηκε εξαιτίας της χρηματοοικονομικής κρίσης και των οδυνηρών αποφάσεων που λήφθηκαν. Γιατί μπορεί η Κύπρος να διασώθηκε από τους δανειστές και με το πρόγραμμα προσαρμογής που της επιβλήθηκε, μπορεί η Τρόικα να «έκλεισε» και να έφυγε από το νησί, άφησε όμως ισχυρές παρακαταθήκες, που θα πρέπει να εκτελεστούν.

Ο νέος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, έμπειρος ή άπειρος με τα οικονομικά, υποχρεούται να πάρει την Κύπρο ένα βήμα πιο μπροστά και να προδιαγράψει με την πορεία και τα επιτεύγματά του, όπως έλεγε και ο Βρετανός Πρωθυπουργός Ουίνστον Τσώρτσιλ, ότι η «πολιτική είναι η ικανότητα να παρουσιάζεις σήμερα τι θα γίνει αύριο και να εξηγείς αύριο γιατί δεν έγινε».

Ζωντανοί από τις στάχτες

Η πενταετία Αναστασιάδη περνά στην ιστορία ως η πενταετία που έπρεπε να σωθεί η οικονομία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα και να βγουν τουλάχιστον ζωντανοί από τις στάχτες. Όμως, η επόμενη είναι η πενταετία κατά την οποία η οικονομία πρέπει να προδιαγράψει μια πορεία ανάπτυξης και το χρηματοπιστωτικό σύστημα να συνεχίσει το μεγάλο έργο της εξυγίανσης και της… λύτρωσης από τα βαρίδια των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Το στοίχημα λοιπόν για τον νέο Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον νέο Υπουργό Οικονομικών, που θα κληθεί να υλοποιήσει το πρόγραμμά του, είναι να συνεχιστεί πρωτίστως η εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών, ταυτόχρονα όμως να υλοποιηθεί ένα πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων, που να αποσφραγίζει το σύστημα από τις ανισοσκέλιες, αλλά ταυτόχρονα να καθιστά ισχυρό τον κοινωνικό ιστό.

Η φετινή χρονιά αναμένεται να είναι καλή, όχι γιατί το πρόγραμμα εξυγίανσης υλοποιείται κατά γράμμα και παίρνει άριστα, αλλά γιατί αναμένεται να καταγραφεί μια αύξηση του τουριστικού ρεύματος με γενικότερες θετικές επιπτώσεις στην οικονομία. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, ο τουριστικός και ξενοδοχειακός τομέας και οι κλάδοι που επηρεάζονται από αυτούς θα κινηθούν θετικά και ταυτόχρονα θα εισρεύσει ρευστό στα ταμεία του κράτους. Ήδη, η Κομισιόν έχει καταγράψει στην τελευταία της έκθεση ότι η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ ήταν ισχυρή το 2016 και έφθασε στο 2,8%, ωθούμενη από τον τομέα του τουρισμού και της εγχώριας ζήτησης και προβλέπεται να επιβραδυνθεί στο 2,3% το 2018.

Οι μεγάλες προκλήσεις

Όμως, ταυτόχρονα δεν αποκρύβει τις ανησυχίες της, οι οποίες και πηγάζουν από τέσσερεις προκλήσεις που έχει η Κύπρος ενώπιόν της και που αφορούν:
Πρώτο, τη μείωση του ρυθμού των μεταρρυθμίσεων και τη στασιμότητα κάποιων μέτρων, αντανακλώντας ένα πιο πολύπλοκο πολιτικό πλαίσιο.

Δεύτερο, την περιορισμένη πρόοδο στην εφαρμογή των δημοσιονομικών διαρθρωτικών μέτρων, παρά την καταγεγραμμένη πρόοδο στο φορολογικό πλαίσιο.

Τρίτο, την περιορισμένη πρόοδο αναφορικά με τα μέτρα για μείωση του υψηλού χρέους του ιδιωτικού τομέα, κυρίως όσον αφορά την αφερεγγυότητα, τις εκποιήσεις, τους τίτλους ιδιοκτησίας και τη δικαστική μεταρρύθμιση.

Τέταρτο, την αύξηση των ανισοτήτων, τον κίνδυνο της φτώχιας και του κοινωνικού αποκλεισμού που αντανακλώνται σε βασικούς κοινωνικούς δείκτες.

Άρα, ο νέος εκλελεγμένος Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα αναλάβει την εξουσία μπαίνοντας από την αρχή στα δύσκολα, σε ένα λεπτό και μόνιμα τεντωμένο σχοινί. Υποχρεούται εκ των γεγονότων να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τους δανειστές, με τους οποίους η σχέση θα κρατήσει για χρόνια, ότι συνεχίζονται οι πολιτικές εξυγίανσης και μεταρρυθμίσεων και να διασφαλίσει παράλληλα ότι δεν επιτρέπονται πισωγυρίσματα. Από την άλλη καλείται να στείλει το μήνυμα προς τον λαό, ότι θα ενταθούν οι προσπάθειες για τη διασφάλιση ενός στοχευμένου συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, με το οποίο θα μειώνονται οι ανισότητες και η ένταση της φτώχιας.

Οι δόσεις μάς περιμένουν

Η πληρωμή των δόσεων προς την Τρόικα και η καταβολή των δόσεων προς τη Ρωσία για το δάνειο που συνήψε η Κυβέρνηση Χριστόφια αναμένεται να είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει η Κύπρος και η νέα Κυβέρνηση. Ήδη, από φέτος αρχίζουν να τρέχουν οι μεγάλες αποπληρωμές «άλλων δανείων», μεταξύ των οποίων και η αποπληρωμή του ρωσικού δανείου.

Η πρώτη, όμως, δόση αποπληρωμής του δανείου προς τους δανειστές αρχίζει το 2019, με την καταβολή €102 εκατ. προς το ΔΝΤ, ενώ από το 2025 και μετά αρχίζουν να καταβάλλονται και οι μεγάλες δόσεις προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Από το 2026-2028, κάθε χρόνο θα καταβάλλεται €1 δις, ενώ από το 2029 η δόση θα ανέλθει σε €1,05 δις, το 2030 σε €900 εκατ., το 2031 σε €1 δις.

Έτσι, λοιπόν, μπορεί το δημόσιο χρέος να καταγράφει τώρα καθοδική τροχιά, αλλά η βιωσιμότητά του εξακολουθεί να ελλοχεύει σημαντικούς κινδύνους. Οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή βασικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, όπως η μεταρρύθμιση στη δημόσια διοίκηση και η αναπροσαρμογή του συστήματος των μισθών στον δημόσιο τομέα καθώς και άλλες μεταρρυθμίσεις σε ημικρατικούς οργανισμούς και στην τοπική αυτοδιοίκηση, εκτροχιάζουν τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους. Η όποια διαχείρισή τους θα κρίνει και θα καθορίσει αποφασιστικά τη νέα Κυβέρνηση.

Τα προεκλογικά επιτελεία ετοιμάζονται για τις προεδρικές εκλογές του 2018, παραγνωρίζοντας ότι, μετά τις περιπέτειες των τελευταίων χρόνων, ο λαός είναι δύσκολο να πειστεί για τις προθέσεις των κομμάτων και των πολιτικών.

Τα χρέη των νοικοκυριών

Τα νοικοκυριά είναι υπερχρεωμένα και θα συνεχίσουν να είναι (το χρέος των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων και των νοικοκυριών παραμένει μεταξύ των υψηλότερων στην Ε.Ε., σε περίπου 280% του ΑΕΠ) και σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου (πρώτο εννιάμηνο του 2016), τα δάνεια αποτελούν το σημαντικότερο ποσοστό του συνόλου των χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων των νοικοκυριών και φτάνουν κοντά στο 88%.

Οι μισθοί του ιδιωτικού τομέα είναι καθηλωμένοι, τις πλείστες φορές «κουρεμένοι» μέχρι και 30% - 40%, όπως «κουρεμένα» είναι και όλα τα παρεμφερή ωφελήματα.

Ωστόσο το πρόβλημα του υπερδανεισμού των νοικοκυριών σε συνδυασμό με τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια παραμένει και θα παραμείνει επί μακρόν μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις της οικονομίας, παρά την καταγεγραμμένη πρόοδο. Οι προσπάθειες απομόχλευσης δεν έχουν αποδώσει ακόμη τα μέγιστα καθώς από το 2012, έτος προ του «κουρέματος», μέχρι και το 2016 τα συνολικά δάνεια των νοικοκυριών παρουσιάζουν μείωση μόνο κατά 1,1%.

Το στοίχημα απ' εδώ και πέρα είναι, λοιπόν, η συνέχιση της δημοσιονομικής εξυγίανσης, η επαναφορά της οικονομίας σε αναπτυξιακή πορεία, ταυτόχρονα όμως και η διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής, που πρέπει να κερδηθεί πάση θυσία.

Ο τομέας της υγείας είναι ένα μεγάλο δυνατό χαρτί, νοουμένου ότι τα πολιτικά, κομματικά, οικονομικά και άλλα συμφέροντα συναινέσουν στην εφαρμογή ενός Γενικού Σχεδίου Υγείας, ενός Σχεδίου που, με τα θετικά και αρνητικά του, βελτιώνει την επάρκεια και τη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας της υγειονομικής περίθαλψης.