ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΓΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΣΤΟΥΣ ΚΟΥΡΔΟΥΣ ΤΟΥ ΙΡΑΚ, ΟΧΙ ΟΜΩΣ ΓΙΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ

Ενώπιον της Βουλής των Λόρδων κατατέθηκε η έκθεση της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων του Ηνωμένου Βασιλείου, με τις εισηγήσεις για τη διαχείριση της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής

«Η Τουρκία διολισθαίνει σε αυταρχισμό, αλλά το Ηνωμένο Βασίλειο τη θεωρεί ως κομβικό εταίρο για το μεταναστευτικό, τη Συρία και το Ντάες»

«ΔΕΝ έχουμε ηθική υποχρέωση να κάνουμε ό,τι δεν μπορούμε να κάνουμε»

Μπορεί η Μεγάλη Βρετανία να επέλεξε να εγκαταλείψει, τουλάχιστον θεσμικά, την ευρωπαϊκή οικογένεια μέσω του Brexit, εντούτοις ο διεθνής της ρόλος εξακολουθεί να παραμένει σημαντικός και υπολογίσιμος. Με την αυτοκρατορική της νοοτροπία και τον ισχυρό της ναυτικό στόλο, η Μεγάλη Βρετανία κατάφερε στις αρχές του προηγούμενου αιώνα να ελέγχει μέσω των κτήσεων-αποικιών της τις βασικότερες θαλάσσιες οδούς και το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού.

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σήμερα σε ένα μεταβατικό στάδιο αναδιαμόρφωσης, και αυτό δεν αφήνει αδιάφορο το Ηνωμένο Βασίλειο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η επιτροπή Διεθνών Σχέσεων, που αποτελείται από την ελίτ των ακαδημαϊκών της Μεγάλης Βρετανίας, παρέδωσε στη Βουλή των Λόρδων σχετική Εκθεση με τίτλο «Μέση Ανατολή: Ώρα για νέο Ρεαλισμό».

Στη σχετική αναφορά παρουσιάζονται αρχικά οι προκλήσεις και τα προβλήματα της Μέσης Ανατολής αλλά και της Βόρειας Αφρικής, ενώ στη συνέχεια απαριθμούνται τα συμφέροντα του «Στέμματος» στην περιοχή. Ακολούθως αναλύεται η στάση των άλλων μεγάλων δυνάμεων με τα κράτη της περιοχής και τέλος θέτονται τα διλήμματα των Βρετανών για το μέλλον και τα μέσα προς επίτευξή τους. Αξιόλογες είναι πάντως οι αναφορές για τη σχέση του Η.Β. με το ΝΑΤΟ και με την Τουρκία, και τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η δεύτερη στην περιφερειακή ασφάλεια.

Ασυνέπεια και μεταμέλεια

Όπως αναφέρεται, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει κρίσιμα συμφέροντα στην περιοχή, τόσο στον οικονομικό όσο και στον τομέα της ασφάλειας. Επιπλέον, χαρακτηριστικά σημειώνεται πως ό,τι συμβαίνει στη Μέση Ανατολή «δεν μένει στη Μέση Ανατολή», αφού οι πρόσφυγες και η τρομοκρατία είναι συνέπειες της αναταραχής και της ανασφάλειας της περιοχής.

«Η βρετανική πολιτική ως έχει δεν προσαρμόζεται πάντοτε στις νέες συνθήκες: Τα διλήμματα αφθονούν και διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν ασυνέπειες, διστακτικές προσπάθειες και μερικές φορές μεταμέλεια», αναφέρει η ανάλυση προσθέτοντας, «Η εμπλοκή του Ηνωμένου Βασιλείου πρέπει να διατηρηθεί και να αναπτυχθεί, αλλά να βασιστεί σε ουσιαστικές αναθεωρημένες υποθέσεις από εκείνες που καθοδήγησαν τη βρετανική πολιτική τον περασμένο αιώνα. Η βρετανική στάση πρέπει επίσης να είναι μετριοπαθής και ρεαλιστική: «το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει ηθική υποχρέωση να κάνει ό, τι δεν μπορούμε να κάνει».

Παιχνίδια με το Κουρδικό

Η Τουρκία περιγράφεται στην Έκθεση από τον Δρα Τζον Άλτερμαν, τον Διευθυντή του Προγράμματος Μέσης Ανατολής του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών, ως μια χώρα που διολισθαίνει «σε σκληρό αυταρχισμό», αλλά σε θέματα όπως τη μετανάστευση, τη Συρία, το Ιράκ και την αντιμετώπιση του Ντάες, το Ηνωμένο Βασίλειο τη θεωρεί ως «κομβικό» εταίρο.

Σε σχέση με το κουρδικό ζήτημα, η Τουρκία, αναφέρει στην Έκθεση ο Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Lund Umut Οzkirimli, «φαίνεται να έχει μόνο μία κόκκινη γραμμή, η οποία είναι η πιθανή ή δυνητική κουρδική αυτονομία στη Συρία». Στα συμπεράσματα της αναφοράς για το Κουρδικό, η Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων αναφέρει:

«Αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει ανάγκη χάραξης μιας γραμμής ισορροπίας μεταξύ της εμπλοκής με υποεθνικούς παράγοντες, αποφεύγοντας παράλληλα τον κίνδυνο υπονόμευσης του Κεντρικού κράτους. Παρ' όλ' αυτά, οι Ιρακινοί Κούρδοι είναι πολύτιμοι σύμμαχοι και το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να υποστηρίξει οικονομικά την περιφερειακή κυβέρνηση του Κουρδιστάν και τις δυνάμεις των Πεσμεργκά με στρατιωτικά μέσα. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν πρέπει, ωστόσο, να υποστηρίζει τις προσπάθειες των Κούρδων του Ιράκ να επιδιώξουν την ανεξαρτησία τους».

Η μεγαλύτερη ανησυχία

Όσον αφορά το ΝΑΤO, η έκθεση αναφέρει πως ο Οργανισμός βρίσκεται σε κάποια αβεβαιότητα, αφού δύο βασικά του μέλη -η Τουρκία και οι ΗΠΑ- αμφισβητούν την αξία του. Ο Δρ Άλτερμαν εξήγησε πως η δέσμευση του Προέδρου των ΗΠΑ για το ΝΑΤΟ ήταν ανεπαρκής. Από τουρκικής πλευράς, υπάρχει αποστασιοποίηση από το ΝΑΤΟ, δήλωσε ο καθηγητής Οzkirimli, σημειώνοντας ότι «η αντι-ΝΑΤΟική ρητορική... κλιμακώνεται».

Εξήγησε πως η οργή εντός της Τουρκίας για το ΝΑΤΟ οφείλεται στην αίσθηση που επικρατεί ότι δεν υπήρξε ισχυρή υποστήριξη, όταν η Τουρκία δέχθηκε επίθεση από το Ντάες (παραμονή της Πρωτοχρονιάς 2016) και στην αντίληψη ότι η Δύση ήταν διστακτική στην υποστήριξη του Προέδρου Ερντογάν μετά την απόπειρα πραξικοπήματος τον Ιούλιο του 2016.

Η τουρκική πολιτική κυριαρχείται από την άποψη για «τη δημιουργία μιας Νέας Τουρκίας μέσω ενός νέου πολέμου ανεξαρτησίας, διότι όλοι είναι εναντίον μας». Για τον καθηγητή Οzkirimli, η «ανθισμένη» συμμαχία μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας, και η συμφωνία που σφυρηλατήθηκε μεταξύ των δυο για τη Συρία, είναι το «πιο ανησυχητικό πράγμα από την προοπτική του Ηνωμένου Βασιλείου και του ΝΑΤΟ».

Συνεργασία με όποιον χρειαστεί

Συνοψίζοντας τα γενικά συμπεράσματα της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων, αναφέρεται ότι ο αναδυόμενος ρόλος της Βρετανίας στις νέες συνθήκες που επικρατούν σήμερα διέπεται από τις ακόλουθες εκτιμήσεις:

• Η Βρετανία δεν μπορεί να παραμείνει μακριά ή να απομακρυνθεί από το χάος και την αστάθεια, αλλά οφείλει να εντοπίσει τις λύσεις. Τα άσχημα διλήμματα που προκύπτουν στην περιοχή θα πρέπει να αντιμετωπιστούν.

• Ανά πάσα στιγμή θα απαιτείται στενή συνεργασία με άλλες χώρες αλλά και με δυνάμεις εκτός «φυσιολογικής κυβερνητικής εμβέλειας. Αυτό μπορεί να σημαίνει λιγότερη εξάρτηση από την ηγεσία των ΗΠΑ στην περιοχή -ανάλογα με το αν ή όχι η Αμερική στην πράξη «γυροφέρνει» μακριά από τη Μέση Ανατολή- και πιο στενή συνεργασία με άλλες εξουσίες εντός και εκτός της περιοχής. Η Κίνα έχει τεράστιες φιλοδοξίες ανάπτυξης και υποδομών στη Μέση Ανατολή και η Ιαπωνία συμμετέχει ευρέως, αν και σε πιο χαμηλά επίπεδα.

Σεβασμός πολιτισμικών διαφορών

• Η Βρετανία πρέπει να «ακονίσει» τις παροιμιώδεις ικανότητές της για κατανόηση και σεβασμό της κουλτούρας και των εθίμων των χωρών, των κοινωνιών και των κοινοτήτων στην περιοχή, αντιτάσσοντας ταυτόχρονα την ώθηση προς την οικοδόμηση του έθνους ή προσφέροντας υπέρμετρες οδηγίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι λαοί πρέπει να κυβερνούν ή να αποφασίζουν για τις εσωτερικές τους διαφορές. Οι προσεγγίσεις σε διαφορετικές χώρες θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένες με ευαισθησία.

Οι σχέσεις στην περιοχή πρέπει να είναι πολύπλευρες και να βασίζονται σε ευρύτερες πτυχές από το εμπόριο μέχρι και την ασφάλεια. Πρέπει να υπάρχουν πολιτιστικές, κοινωνικές, εκπαιδευτικές και επαγγελματικές διαστάσεις, και να δίνεται προσοχή σε τόσο ευαίσθητα ζητήματα όπως η ευκολία ταξιδιών, ο βαθμό υποδοχής στους σπουδαστές και άλλες πτυχές που, εάν τύχουν κακομεταχείρισης, μπορεί υπονομεύσουν την επιρροή και τη φιλία του Ηνωμένου Βασιλείου.

Επέμβαση αν χρειαστεί

• Η στρατιωτική επέμβαση, πάντα σε συμμαχία με πρόθυμους εταίρους, μπορεί να είναι αναπόφευκτη όταν η διπλωματία αποτύχει. Αλλά πρέπει (η επέμβαση) να είναι άκρως επιλεκτική και να ενσωματώνει, και όχι να διακόπτει, ευρύτερους διπλωματικούς και πολιτικούς στόχους. Το πλήρες φάσμα της άμυνας και της ασφάλειας τεχνολογιών και οι δυνατότητες πρέπει να διατηρηθούν σε ετοιμότητα για τέτοια ενδεχόμενα.

• Ωστόσο, οι πόροι πνευματικής, διπλωματικής και μαλακής ισχύος πρέπει να χρησιμοποιηθούν στο έπακρο. Με αποκεντρωμένες και μη κυβερνητικές επιρροές και σε περισσότερη συνεργασία με τις περισσότερες κοινωνίες της Μέσης Ανατολής, η Βρετανία θα χρειαστεί να επικαιροποιήσει τα μέσα εφαρμογής πολιτικής και τα λειτουργικά συστήματα, προκειμένου να διασυνδεθεί και να επηρεάσει τις κυρίαρχες τάσεις απόψεων.

Μη κυβερνητικές διασυνδέσεις

• Εκεί που θα αποκλείονται οι κυβερνητικοί δίαυλοι, θα υπάρξουν μη κυβερνητικές συνδέσεις και πρέπει να οικοδομηθούν και να ενισχυθούν τόσο για την προώθηση της κοινωνικής όσο και της οικονομικής ανάπτυξης και της υποστήριξης της τοπικής ασφάλειας.

• Πρέπει να αναγνωριστεί ότι οι σύνθετες προκλήσεις του συνόλου της περιοχής της Μέσης Ανατολής δεν μπορούν να καλυφθούν από μία μόνο χώρα ή από την Ευρώπη μόνο, ή ακόμη και μόνο από τον δυτικό κόσμο, αλλά ότι τα ζητήματα είναι παγκόσμια. Οι απειλές είναι παγκόσμιες και θα χρειαστούν οι συνολικοί πόροι ενός μετα-δυτικού κόσμου, προκειμένου να μετατραπεί η παρακμή και η αναταραχή σε μια αρχή αειφορίας, ειρήνης και ευημερίας. Ο συντονισμός με τους πόρους της Ασίας, με την οποία η Μέση Ανατολή συνδέεται όλο και περισσότερο, καθώς και της Ρωσίας, πρέπει να είναι μέρος της πορείας προς τα εμπρός.