ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ, ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ ΓΙΑ ΚΥΠΡΟ ΚΑΙ ΕΛΛΑΔΑ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΣΤΑΘΕΡΟΙ

Το αυριανό δημοψήφισμα για τη συνταγματική αναθεώρηση θα κρίνει το πολιτικό μέλλον του Ερντογάν και θα καθορίσει τις εξελίξεις τόσο στο εσωτερικό «μέτωπο» όσο και στις διεθνείς σχέσεις της Άγκυρας

Αμφίρροπες οι δημοσκοπήσεις, δίνουν ελαφρύ προβάδισμα στο ΝΑΙ

«Ξεκάθαρος στόχος του Ερντογάν είναι ο πλήρης έλεγχος του πολιτικού συστήματος. Ο μόνος που μπορεί να τον σταματήσει είναι ο τουρκικός λαός», δήλωσε ο Δρ Καραγιάννης

«Με κάθε ισχυροποίηση του Προέδρου Ερντογάν στο εσωτερικό, η τουρκική εξωτερική πολιτική γίνεται πιο διεκδικητική και αναθεωρητική», δήλωσε ο Δρ Τζιάρρας

Η ώρα της αλήθειας για το μέλλον της Τουρκίας έφτασε. Με την ψήφο τους 55.3 εκατομμύρια Τούρκοι που ζουν στη χώρα, μαζί με άλλα 2,97 εκατομμύρια Τούρκων πολιτών που ζουν στο εξωτερικό και διατηρούν το δικαίωμα ψήφου σε πέντε χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποφασίζουν αν θα εμπιστευτούν την τύχη της πατρίδας τους στον Ταγίπ Ερντογάν. Το αποτέλεσμα του αυριανού ιστορικού δημοψηφίσματος θα κρίνει αν το κοινοβουλευτικό σύστημα διακυβέρνησης της τουρκικής δημοκρατίας, που ισχύει από την ίδρυσή της πριν από περίπου έναν αιώνα, θα αντικατασταθεί ενδεχομένως μ’ ένα προεδρικό σύστημα. Σε μια τέτοια περίπτωση ο Ταγίπ Ερντογάν θα μετατραπεί στον απόλυτο μονάρχη της χώρας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα δημοκρατικά δικαιώματα και την ελευθερία των πολιτών. Πέρα, όμως, από τις όποιες εσωτερικές αλλαγές, από την έκβαση των εκλογών θα εξαρτηθούν και οι επόμενες κινήσεις της Άγκυρας στα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Η αβέβαιη έκβαση του Συριακού, που εντείνεται από την όλο και μεγαλύτερη εμπλοκή της Ρωσίας και των ΗΠΑ, εξακολουθεί να προβληματίζει την Τουρκία, η οποία έχει παράλληλα να διαχειριστεί την ανοιχτή «αιμορραγούσα» πληγή του Κουρδικού. Την ίδια ώρα Κύπρος και Ελλάδα παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και καλούνται να διαχειριστούν με νηφαλιότητα τις συνεχόμενες προκλητικές ενέργειες στο Αιγαίο αλλά και την Ανατολική Μεσόγειο. Για το κατά πόσον και σε ποιο βαθμό το αποτέλεσμα του αυριανού δημοψηφίσματος στην Τουρκία επηρεάζει καταλυτικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και το Κυπριακό, η «Σημερινή» ζήτησε την άποψη δυο καθηγητών διεθνούς πολιτικής.


Αλλάζει κάτι;

Μιλώντας στην εφημερίδα μας ο Αναπληρωτής Καθηγητής Στρατηγικών Σπουδών στο King’s College London, Μάνος Καραγιάννης, ανέφερε ότι η Τουρκία έχει εισέλθει πλέον σε μια νέα εποχή, αφού, όπως εξήγησε, η κληρονομιά του Κεμαλισμού έχει ξεθωριάσει από τη σταδιακή ισλαμικοποίηση της κοινωνίας και την αποδυνάμωση του στρατού. «Ο Ταγίπ Ερντογάν κατόρθωσε να εξουδετερώσει σχεδόν όλους τους εσωκομματικούς του αντιπάλους και να περιθωριοποιήσει την αντιπολίτευση. Ο στόχος του είναι ξεκάθαρα ο πλήρης έλεγχος του πολιτικού συστήματος. Ο μόνος που μπορεί να τον σταματήσει είναι ο τουρκικός λαός», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Διαχρονικοί οι στόχοι
Αναφερόμενος στην πολιτική της Άγκυρας έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου, ο καθηγητής σημείωσε πως αυτή δεν πρόκειται να επηρεαστεί από το αποτέλεσμα του αυριανού δημοψηφίσματος. «Η ελληνική πλευρά είχε ενστερνιστεί για πολλά χρόνια τον μύθο με τις "δύο Τουρκίες", σύμφωνα με τον οποίο υπάρχει η επιθετική Τουρκία των Κεμαλιστών και η συμφιλιωτική Τουρκία των Ισλαμιστών. Στην πραγματικότητα υπάρχει σχεδόν ομοφωνία ανάμεσα στις πολιτικές δυνάμεις της χώρας για τα ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο», είπε, προσθέτοντας πως η εξελισσόμενη κρίση χαμηλής έντασης στο Αιγαίο απλώς επιβεβαιώνει το αυτονόητο, ότι δηλαδή οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις δεν επηρεάζουν δραματικά την τουρκική εξωτερική πολιτική έναντι του Ελληνισμού. «Ο στόχος της Άγκυρας ήταν και παραμένει η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας στο Ανατολικό Αιγαίο, η χειραγώγηση της μουσουλμανικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη και η κατάργηση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δυστυχώς, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να μας οδηγεί σε διαφορετικό συμπέρασμα», πρόσθεσε.

Ώρα για νέα στρατηγική
Τέλος, ο Δρ Καραγιάννης σημείωσε πως η Τουρκία δεν πρόκειται να ενταχθεί στην Ε.Ε. για πολλούς λόγους και, σε αυτό το πλαίσιο, τόνισε: «Έχει φτάσει η ώρα για μια νέα στρατηγική απέναντι στην Τουρκία, που θα περιλαμβάνει επιστροφή της Ελλάδας στον σκληρό πυρήνα της Ε.Ε., είσοδο της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και ενίσχυση των σχέσεων με περιφερειακές δυνάμεις, όπως είναι η Αίγυπτος και το Ισραήλ».

Ορόσημο το δημοψήφισμα
Από την πλευρά του ο Λέκτορας Σπουδών Ασφάλειας και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο UCLAN Cyprus, Δρ Ζήνωνας Τζιάρρας, χαρακτήρισε το αυριανό δημοψήφισμα ορόσημο για το κοινωνικο-πολιτικό μέλλον της χώρας. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τον ίδιο, τα αποτελέσματά του θα αποτελέσουν και μιαν ακτινογραφία του αντίκτυπου που είχαν οι δυναμικές εντός της Τουρκίας και οι μεταβολές που έλαβαν χώραν τα τελευταία δύο περίπου χρόνια. «Η πόλωση στην τουρκική κοινωνία και πολιτική σκηνή έχει κορυφωθεί και ήδη αντικατοπτρίζεται στις αμφίρροπες προβλέψεις και δημοσκοπήσεις για το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, με το ΝΑΙ ή το ΟΧΙ να προηγούνται ή να χάνουν (αναλόγως δημοσκόπησης) με μια διαφορά περίπου 2-3 ποσοστιαίων μονάδων», είπε.

Η δυσκολία του Ερντογάν
Ο Δρ Τζιάρρας εξήγησε πως τη μεγαλύτερη δυσκολία του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) να συσπειρώσουν τις ψήφους τους σε σχέση με προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις προδίδουν τόσο οι καθημερινές εκστρατείες υποστήριξης του ΝΑΙ, όσο και οι προσπάθειές τους να πείσουν επικοινωνιακά ότι η εικόνα της οικονομικής κατρακύλας και της πολιτικής αστάθειας της χώρας είναι προϊόν ξένης προπαγάνδας. Σε κάθε περίπτωση, συνέχισε, «η επόμενη μέρα του δημοψηφίσματος, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, δεν διαφαίνεται αισιόδοξη».

Πιθανή η κλιμάκωση των προκλήσεων
Σύμφωνα με την εκτίμηση του καθηγητή, στη μεν περίπτωση μιας νίκης του ΟΧΙ ο Ερντογάν θα θελήσει να βρει εναλλακτικούς τρόπους εφαρμογής των συνταγματικών μεταρρυθμίσεων επιδιώκοντας τη μεγάλη πλειοψηφία στη Βουλή, κάτι που αναγκαστικά θα περιορίσει τις κινήσεις του και στο Κυπριακό. Αντιθέτως, όπως είπε, στην περίπτωση μιας νίκης του ΝΑΙ ο Ερντογάν ίσως θελήσει να εξαργυρώσει τη δυναμική τού αποτελέσματος επισφραγίζοντας τη νίκη του με τον έλεγχο και του Κοινοβουλίου μέσω της αύξησης των εδρών του ΑΚΡ και αφού προηγηθούν εντατικοποιημένες προσπάθειες περιθωριοποίησης του φιλοκουρδικού κόμματος (HDP). «Γενικότερα, η πρόσφατη ιστορία έχει δείξει ότι με κάθε ισχυροποίηση του Προέδρου Ερντογάν στο εσωτερικό, η τουρκική εξωτερική πολιτική γίνεται πιο διεκδικητική και αναθεωρητική. Εάν αυτό το μοτίβο συνεχίσει να υφίσταται, τότε η νίκη του ΝΑΙ θα μπορούσε να φέρει νέες τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις σε Συρία/Ιράκ», σημείωσε. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Δρ Τζιάρρας δήλωσε πως μια τέτοια εξέλιξη (νίκης του ΝΑΙ) θα μπορούσε παράλληλα να οδηγήσει σε κλιμάκωση των τουρκικών προκλήσεων και της εξαναγκαστικής διπλωματίας σε ό,τι αφορά τις προσπάθειες της Κυπριακής Δημοκρατίας για εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων της, με σκοπό τον εκφοβισμό των εταιρειών και την αποτροπή των όποιων εργασιών στην κυπριακή ΑΟΖ.

Σενάρια πρόωρων εκλογών
Όσον αφορά την ανάγκη του Ερντογάν να συμπράξει με το κόμμα των Γκρίζων Λύκων, σημείωσε πως το ΑΚΡ αναγκάστηκε να ενσωματώσει στη ρητορική και τις πολιτικές του τις ακραίες εθνικιστικές τάσεις του ΜΗΡ, οι ακόλουθοι του οποίου έχουν διχαστεί σε ό,τι αφορά τη σχέση ΑΚΡ-ΜΗΡ. «Στην περίπτωση που κερδίσει το ΝΑΙ, η επόμενη μέρα θα βρει τον Μπαχτσελί να θέλει να εξαργυρώσει την υποστήριξή του προς το ΑΚΡ διεκδικώντας ενδεχομένως την αντιπροεδρία της δημοκρατίας. Μια κυβέρνηση με πρόεδρο τον Ερντογάν και αντιπρόεδρο τον Μπαχτσελί δεν προμηνύει καλές εξελίξεις στο θέμα του Κυπριακού, μεταξύ άλλων. Τα περί ανάγκης του Ερντογάν για μια "νίκη" στην εξωτερική πολιτική (βλέπε Κυπριακό), που θα βελτιώσει τη διεθνή του εικόνα μετά το δημοψήφισμα, δεν ευσταθούν, κυρίως διότι ο Ερντογάν κρατάει στα χέρια του πολύ πιο κρίσιμα χαρτιά από αυτό του Κυπριακού, μεταξύ των οποίων και η παρουσία του στη Συρία. Πάντως, και στις δύο περιπτώσεις οι πρόωρες εκλογές είναι ένα πολύ πιθανό σενάριο», δήλωσε ο Λέκτορας Δρ Τζιάρρας.

Διχασμένοι οι υπερεθνικιστές
Είναι πάντως γεγονός πως προκειμένου ο Τούρκος να κερδίσει τις εκλογές έχει ανεβάσει επικίνδυνα τους τόνους απέναντι στην Ευρώπη, σκλήρυνε τη στάση του απέναντι στο φιλοκουρδικό περιβάλλον και ξεκίνησε τη συζήτηση για την επαναφορά της θανατικής ποινής. Στο επίκεντρο της προσοχής του είναι οι υπερεθνικιστές. Ωστόσο, αν και το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (MHP) του Ντεβλέτ Μπαχτσελί έχει ταχθεί στο πλευρό του Τούρκου Προέδρου, η εκλογική του βάση είναι βαθιά διχασμένη, με πολλές προσωπικότητες του κινήματος να είναι αντίθετες στη μεταρρύθμιση. Μεγάλος αριθμός υπερεθνικιστών δεν βλέπουν με καλό μάτι τις υποχωρήσεις της τουρκικής κυβέρνησης απέναντι στους Κούρδους, ούτε την υποδοχή σχεδόν 3 εκατομμυρίων Σύρων. Επομένως γι' αυτούς η υποστήριξη του Μπαχτσελί προς τον Ερντογάν μοιάζει με προδοσία. «Περισσότεροι από το 90% των υπερεθνικιστών θα πουν “όχι”», επεσήμανε ο Σινάν Ογάν, πρώην στέλεχος του MHP, που έχει διαγραφεί και ο οποίος βασίζει την εκστρατεία του κατά της συνταγματικής μεταρρύθμισης κυρίως στο έντονο αντισυριακό αίσθημα που κυριαρχεί στην Τουρκία.

Φόβοι για νοθεία
Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί πως οι ψηφοφόροι του «Όχι» ανησυχούν για τυχόν κυβερνητικές παρεμβάσεις και εκλογική νοθεία, την ώρα, μάλιστα, που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μία μάχη στήθος με στήθος. Η περιοχή που παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι οι πόλεις της νοτιο-ανατολικής Τουρκίας, όπου υπάρχουν χιλιάδες εκτοπισμένοι Κούρδοι. Τα μέλη του HDP λένε ότι αντιμετωπίζουν την «ανεξέλεγκτη δύναμη» της Κυβέρνησης, η οποία αντικατοπτρίζεται όχι μόνο στα εμπόδια που θέτει στις εκστρατείες τους, αλλά και σε κινήσεις προκειμένου να κρατήσει μακριά από τα εκλογικά κέντρα τους κομματικούς ακτιβιστές την ημέρα της ψηφοφορίας. Ο επικεφαλής του κυβερνώντος κόμματος AKP στο Ντιγιάρμπακιρ, Μουχάμετ Ακάρ, δήλωσε στο Al-Monitor ότι δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας σχετικά με την ασφάλεια των εκλογών. «Μέτρα ασφαλείας υψηλού επιπέδου βρίσκονται σε ισχύ τόσο στις αγροτικές, όσο και στις αστικές περιοχές. Εξάλλου, οι ψηφοφόροι είναι πιο συνειδητοί και ικανοί να προστατέψουν την ψήφο τους», υποστήριξε ο Ακάρ. Παρά τις όποιες διαβεβαιώσεις, όμως, οι ψηφοφόροι παραμένουν επιφυλακτικοί.

Η μάχη των δημοσκοπήσεων
Η κορυφαία εταιρεία exit poll της Τουρκίας Konda ανακοίνωσε την Πέμπτη στην ιστοσελίδα της ότι η ψήφος του «ναι» προηγείται. Σύμφωνα με την ανάλυση της Konda, η προσέλευση αύριο θα είναι σχεδόν 90%, εκ των οποίων το 51,5% θα ψηφίσουν «ναι» και το 48,5% θα επιλέξουν «όχι». Ωστόσο, λαμβάνοντας κανείς υπ' όψιν τα λάθη άλλων εταιρειών exit poll του περασμένου έτους στην πρόβλεψη του Brexit και των αμερικανικών εκλογών, που έδειχναν τη Χίλαρι Κλίντον ως επόμενη Πρόεδρο των ΗΠΑ, η ανακοίνωση της Konda προειδοποιεί: «Όταν στην πρόβλεψη αυτή ληφθεί υπ' όψιν και το περιθώριο σφάλματος, η τελική κρίση μπορεί να είναι παραπλανητική». Επομένως, το αποτέλεσμα της κάλπης μπορεί να επιφυλάσσει δυσάρεστες εκπλήξεις για τον Ταγίπ Ερντογάν.

Θα κρίνουν οι αναποφάσιστοι
Μια άλλη δημοσκόπηση, την οποία διενήργησε η Gezici, δείχνει προβάδισμα του «Ναι» κατά 51,3% έναντι 48,7% του «Όχι». Και αυτή η έρευνα διεξήχθη με τη μέθοδο των προσωπικών συνεντεύξεων, σε δείγμα 1.400 ανθρώπων από 10 επαρχίες, το διάστημα 8-9 Απριλίου. Σε δημοσκόπηση που είχε διενεργήσει η ίδια εταιρεία πριν από μία εβδομάδα, το «Ναι» επικρατούσε με ποσοστό 53,3%. Η εταιρεία εκτιμά το ποσοστό των αναποφάσιστων στο 9,9% και επισημαίνει, επίσης, ότι ο μεγάλος «πονοκέφαλος» είναι οι πολίτες που δεν επιθυμούν να δηλώσουν τι θα ψηφίσουν.