ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΕΝΤΑΣ: ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΝΕΝΑΣ ΘΕΣΜΟΣ ΠΟΥ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΕΙ ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ

Το μοντέλο διακυβέρνησης Ερντογάν στην Τουρκία θα προκαλέσει έναν φαύλο κύκλο βίας, κοινωνικού μαρασμού, καθώς και πολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας

«Θα πρέπει να αναμένουμε ότι η σχέση Ε.Ε.-Τουρκίας θα είναι σχέση διαρκών κρίσεων, εντάσεων και προβλημάτων»

Η τουρκική κοινωνία και η τουρκική πολιτική ζωή βρίσκονται ήδη σε τροχιά καθεστωτικού απολυταρχισμού, με τον Ταγίπ Ερντογάν να ελέγχει σχεδόν όλες τις εξουσίες του κράτους, φιμώνοντας και διώκοντας ταυτόχρονα κάθε αντίθετη άποψη, επισημαίνει ο επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Ευρωπαϊκών Σπουδών και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Γιώργος Κέντας, προσθέτοντας ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 16ης Απριλίου 2017 για τη συνταγματική μεταρρύθμιση θα είναι μεν σημαντικό, επί της ουσίας, ωστόσο, δεν θα διαφοροποιήσει την υφιστάμενη κατάσταση πραγμάτων, που χαρακτηρίζεται από μιαν οργανωμένη και εκδηλούμενη σε όλα τα επίπεδα αποδημοκρατικοποίηση της χώρας.

Αυτό το γεγονός θα έχει ως συνέπεια, εκτιμά, την είσοδο της Τουρκίας σ’ έναν φαύλο κύκλο βίας, κοινωνικού μαρασμού και διχασμού, καθώς και πολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας, με προβληματικές και διαταραγμένες σχέσεις τόσο με την Ευρώπη όσο και με τις χώρες της περιοχής.

Τουρκία, μια βαθιά διχασμένη χώρα

Τι θα σήμαινε ένα ναι ή ένα όχι για την Τουρκία και τον Ερντογάν;

Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος θα είναι σημαντικό, αλλά όποιο και αν είναι αυτό δεν θα αλλάξει επί της ουσίας την κατάσταση πραγμάτων. Η Τουρκία έχει πια εισέλθει σε μια περίοδο απολυταρχικής διακυβέρνησης. Ο Ερντογάν έχει συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες του κράτους στα χέρια του. Ελέγχει τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική εξουσία. Ελέγχει τη χώρα σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Ακόμη και στην πιο μικρή επαρχία της Τουρκίας, ακόμη και για το πιο μικρό και ασήμαντο ζήτημα, ο Ερντογάν έχει τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα είδος Μοναρχίας.

Το δημοψήφισμα θα σφραγίσει τυπικά την κατάσταση αυτή. Δεν βλέπω κάποιον τρόπο με τον οποίο το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος θα μπορούσε να είναι αρνητικό. Ο Ερντογάν θα έχει ήδη απεργαστεί κάθε μέσο, ακόμη και την καλπονοθεία, προκειμένου να πάρει το αποτέλεσμα που επιδιώκει. Μπορεί η Τουρκία να είναι μια μεγάλη και αχανής χώρα, παρόλα αυτά ο Ερντογάν έχει κτίσει τους μηχανισμούς απόλυτου ελέγχου των πραγμάτων. Όλα τα ΜΜΕ εκφράζουν και μεταδίδουν μόνο την προπαγάνδα του Ερντογάν. Καμία κριτική δεν μπορεί να εκφραστεί, διότι καταστέλλεται άμεσα και επί τόπου.

Επιπλέον, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ο τουρκικός λαός δεν έχει λειτουργήσει ποτέ κάτω από δημοκρατικές συνθήκες, ούτε και μπορεί να αντιληφθεί τη δυναμική της δημοκρατικής λειτουργίας. Σίγουρα στην Τουρκία υπάρχουν δημοκράτες και προοδευτικοί άνθρωποι, οι πιο πολλοί των οποίων όμως είναι είτε στη φυλακή είτε υπό δίωξη. Στην Τουρκία δεν υπάρχει σήμερα κανένας θεσμός, ο οποίος θα μπορούσε να εκφράσει μια κάποια διαφορετική άποψη.

Αυτό που μπορεί να προβλέψει κάποιος είναι ότι μια τέτοια απόλυτη συγκέντρωση εξουσίας, διακυβέρνησης και ελέγχου σε ένα πρόσωπο θα φέρει τις δυσμενέστερες των συνεπειών για την Τουρκία και τον τουρκικό λαό στο άμεσο και μακροπρόθεσμο μέλλον. Μετά από ένα επιτυχές δημοψήφισμα, ο Ερντογάν μπορεί να πάει σε εκλογές για ανανέωση της θητείας του έως και το 2019, καθώς επίσης να παραμείνει στην εξουσία της χώρας μέχρι και το 2029 τουλάχιστον.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα αποψιλώσει όλους τους θεσμούς του τουρκικού κράτους και της κοινωνίας. Γεννιούνται πολλά ερωτήματα για το μέλλον της Τουρκίας μετά από ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Το μοντέλο διακυβέρνησης Ερντογάν στην Τουρκία θα προκαλέσει έναν φαύλο κύκλο βίας, κοινωνικού μαρασμού, καθώς και πολιτικής και οικονομικής αβεβαιότητας. Το μέλλον της Τουρκίας θα καταστεί εξαιρετικά επισφαλές.

Στο χειρότερο σημείο οι σχέσεις με Ε.Ε.

Πώς διαμορφώνονται οι ευρωτουρκικές σχέσεις και η γεωπολιτική της περιοχής μετά το δημοψήφισμα;

Οι ευρωτουρκικές σχέσεις βρίσκονται στο χειρότερό τους σημείο μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό που πρέπει να αναμένει κάποιος είναι ότι η σχέση ανάμεσα στην Ε.Ε. και την Τουρκία θα δυσχεραίνεται διαρκώς. Το μέλλον των ενταξιακών συνομιλιών είναι αβέβαιο, καθώς επίσης είναι πολύ δύσκολο να σκεφτεί κάποιος τι είδους σχέση, έστω και «ειδική», όπως λέγεται, μπορεί να οικοδομηθεί ανάμεσα στην Ε.Ε. και την Τουρκία.

Σίγουρα η Τουρκία μπορεί να προκαλέσει πολλά προβλήματα στην Ε.Ε., αλλά τα όρια ευελιξίας των κρατών - μελών της Ένωσης άρχισαν να συρρικνώνονται. Ο παράγοντας Τουρκία άρχισε ήδη να επηρεάζει τις εσωτερικές υποθέσεις αρκετών κρατών - μελών. Δείτε τι έγινε στην Ολλανδία. Δείτε την επίδραση που έχει η επιθετική πολιτική Ερντογάν στην Γερμανία. Παρακολουθήστε την επίδραση που έχει στις επερχόμενες γαλλικές εκλογές.

Έστω και αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναζητεί «δημιουργικές» λύσεις, τόσο στο Συμβούλιο όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα περιθώρια συγκλίσεων και συμβιβασμού για τις σχέσεις Ε.Ε.-Τουρκίας έχουν στενέψει. Θα πρέπει να αναμένουμε ότι η σχέση Ε.Ε.-Τουρκίας θα είναι σχέση διαρκών κρίσεων, εντάσεων και προβλημάτων. Κάθε κράτος - μέλος θα σταθμίζει πολύ προσεκτικά απ' εδώ και πέρα τις επιπτώσεις που θα έχει η οποιαδήποτε απόφαση στις εσωτερικές του υποθέσεις και γι’ αυτό θα βλέπουμε πολύ πιο έντονες και αποκλίνουσες θέσεις σε σχέση με την Τουρκία.

Όπως επίσης και οι λαοί της Ευρώπης θα ασκούν όλο και εντονότερη πίεση για κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας. Αναμφίβολα, η αποχώρηση της Βρετανίας από την Ε.Ε. θα επιδράσει δυσμενώς για την πλευρά της Τουρκίας, αφού στην Ένωση κανένα άλλο κράτος δεν θα έχει το εκτόπισμα για να υποστηρίξει με συστηματικό τρόπο την υπόθεση της Τουρκίας.

Όσον αφορά τις υπόλοιπες γεωπολιτικές επιδράσεις μετά την τυπική επικύρωση (μέσω του δημοψηφίσματος) των υπερεξουσιών Ερντογάν, θα πρέπει να περιμένουν την συνέχιση της ίδιας πολιτικής. Μιας πολιτικής αναθεωρητισμού, η οποία θα προκαλεί διαρκώς καινούργια προβλήματα ανάμεσα στην Τουρκία και σε όλους τους γείτονές της. Ο Ερντογάν θα επιδιώξει αναθεώρηση όλων των συνθηκών που δεν τον ευνοούν. Θα είναι επιθετικός, βίαιος και απρόβλεπτος. Θα συνεχίσει να έχει περιστασιακές σχέσεις με άλλα κράτη και να απαιτεί προσαρμογή απ’ όλους στα δικά του σχέδια.

Ο Ερντογάν ελέγχει πλέον τις ένοπλες δυνάμεις, αλλά…

Έχει εκλείψει ο κίνδυνος νέου πραξικοπήματος ή ελλοχεύει ακόμη;

Ο Ερντογάν φαίνεται να έχει καταφέρει να ελέγχει τις ένοπλες δυνάμεις. Παρόλο που η ιστορία της Τουρκίας εδώ και σχεδόν έξι δεκαετίες είναι χαρακτηρισμένη από μια σειρά πραξικοπημάτων, δεν μπορεί να προβλεφθεί πότε θα είναι το επόμενο. Αναμφίβολα η τουρκική κοινωνία θα εξελιχθεί σε μια βαθιά διχασμένη κοινωνία, με πολλούς πολίτες να βρίσκονται υπό δίωξη, θύματα αυθαίρετης κρατικής βίας ή/και φυλακισμένοι. Αυτό θα οξύνει τα πνεύματα και θα γεννήσει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο αντικαθεστωτικά κινήματα στην Τουρκία. Δεν μπορεί να πει κανείς, όμως, τη μορφή που θα πάρουν τα κινήματα αυτά, ποια μέσα θα διαθέτουν και ποια τακτική θα ακολουθήσουν.

Επίταση του αναθεωρητισμού

Ποια στρατηγική θα πρέπει Ελλάδα και Κύπρος να ακολουθήσουν εφεξής έναντι της Τουρκίας, με βάση την αναδιαμόρφωση των γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών δεδομένων στην περιοχή μας, με επίκεντρο, κυρίως, την ενέργεια;

Η Τουρκία ακολουθεί εδώ και δεκαετίες μιαν αναθεωρητική και επιθετική πολιτική εναντίον της Ελλάδας και της Κύπρου. Αυτή η πολιτική θα συνεχιστεί και θα ενταθεί τόσο στο Αιγαίο όσο και στον χερσαίο, εναέριο και θαλάσσιο χώρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Θα πρέπει να αναμένουμε μια σειρά προκλητικών κινήσεων της Τουρκίας το επόμενο διάστημα.

Όσον αφορά πιο συγκεκριμένα, την περίπτωση της Κύπρου, η Τουρκία θα συνεχίσει και θα επεκτείνει τις πολιτικές οικονομικού, πληθυσμιακού, πολιτισμικού, θρησκευτικού κα,ι πολιτικού ελέγχου των κατεχομένων. Η Άγκυρα έχει εξαγγείλει μια σειρά από προγράμματα και πολιτικές επί όλων αυτών των ζητημάτων. Το σχέδιο της Τουρκίας είναι η σταδιακή προσάρτηση των κατεχομένων, χωρίς όμως αυτό να γίνει (στο άμεσο τουλάχιστον μέλλον) με πολιτικό τρόπο. Δεν θα ανακοινώσει επίσημη προσάρτηση η Τουρκία, αλλά θα δρομολογήσει ακόμη πιο συστηματικά την εμβάθυνση του ελέγχου, με στόχο να έχει τον καθοριστικό ρόλο και λόγο στην Κύπρο, σε περίπτωση λύσης του Κυπριακού.

Θα κινηθεί εχθρικά η Τουρκία για την ενέργεια

Σε σχέση με τα ενεργειακά ζητήματα, η Τουρκία έχει ανακοινώσει ήδη τις επιθετικές της προθέσεις, καθώς επιδεικνύει έμπρακτα τη στρατιωτική διάσταση της πολιτικής της με τη διεξαγωγή ασκήσεων με πραγματικά πυρά εντός των θαλάσσιων ζωνών της Κυπριακής Δημοκρατίας. Θα πρέπει να αναμένουμε ότι με την έναρξη του προγράμματος γεωτρήσεων της TOTAL τον ερχόμενο Ιούλιο η Τουρκία θα κινηθεί εχθρικά με τη χρήση πολεμικών πλοίων. Ενδεχομένως θα διεξάγει παράνομες έρευνες στις θαλάσσιες ζώνες της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενδεχομένως να επιδιώξει να κάνει και κάποια γεώτρηση.

Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει άλλη επιλογή παρά να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις αυτές. Η καλύτερη απάντηση στις προκλήσεις της Άγκυρας θα πρέπει να είναι η απρόσκοπτη συνέχιση του ενεργειακού προγράμματός της και η περαιτέρω εμβάθυνση των περιφερειακών συνεργασιών, καθώς και η δημιουργική εμπλοκή στις θαλάσσιες ζώνες της Δημοκρατίας κρατών - μελών της Ε.Ε., των ΗΠΑ, της Ρωσίας και άλλων κρατών. Η παρουσία στην κυπριακή ΑΟΖ διεθνών εταιρειών με οικονομικό εκτόπισμα και πολιτική επιρροή κάνει δύσκολο το έργο της Τουρκίας.

Σ’ αυτήν τη συγκυρία δεν πρέπει να θεωρεί κάποιος ότι μπορεί να εξευρεθεί λύση στο Κυπριακό, η οποία να είναι αρκούντως βιώσιμη, ασφαλής και σταθερή. Η Κυβέρνηση της Κύπρου πρέπει να σχεδιάσει την αποτελεσματική αντιμετώπιση των τουρκικών προκλήσεων. Ενόσω δεν υπάρχει ολοκληρωμένος σχεδιασμός, η Λευκωσία θα εξαναγκάζεται διαρκώς σε προσαρμογή στον τουρκικό σχεδιασμό.