ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Ν/Α ΕΥΡΩΠΗΣ

Η προσπάθεια αποτροπής του ενεργειακού προγράμματος με πρόσχημα το Κυπριακό είναι ένα αίολο επιχείρημα και το χρησιμοποιούν αυτοί που δεν έχουν συμφέρον να δουν λύση, δήλωσε ο Κωστής Σταμπολής

«Όταν λέμε Exxon Mobil εννοούμε την αμερικανική κυβέρνηση. Τελεία και παύλα»

Για τις πολύ θετικές εξελίξεις, αλλά και προκλήσεις στον κλάδο της διύλισης στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης και της ανατολικής Μεσογείου, ενημερώθηκαν τα μέλη της επιχειρηματικής και ενεργειακής κοινότητας, στο πλαίσιο του συνεδρίου που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΙΕΝΕ) στη Θεσσαλονίκη την περασμένη βδομάδα, 30 και 31 Μαρτίου.

Στο περιθώριο του Συνεδρίου με τίτλο «Oil Refining, Storage and Retail in SE Europe», που πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, η «Σημερινή» είχε την ευκαιρία να συζητήσει με τον Αντιπρόεδρο & Γενικό Διευθυντή του ΙΕΝΕ Κωστή Σταμπολή, για τις εξελίξεις στην κυπριακή ΑΟΖ, το μέλλον της ανατολικής Ευρώπης και τα ενεργειακά θέματα που αφορούν την Ελλάδα.

Όπως γνωρίζετε, η περιοχή της Ανατολική Μεσογείου βρίσκεται σε έναν «αναβρασμό» όσον αφορά τα ενεργειακά. Ποιος, κατά την γνώμη σας, θα ήταν ο καλύτερο τρόπος αξιοποίησης των κοιτασμάτων της Κύπρου;

Τα κοιτάσματα που βρέθηκαν θα πρέπει να έρθουν το συντομότερο δυνατό μέσω αγωγών στην Κύπρο και να αρχίσει να αναπτύσσεται η εγχώρια αγορά αερίου. To αέριο θα πρέπει χρησιμοποιηθεί αρχικά για την παραγωγή ηλεκτρισμού και στη συνέχεια θα μπορούμε να προχωρήσουμε τα δίκτυα για τον οικιακό και τον εμπορικό τομέα.

Η άμεση δηλαδή αξιοποίηση του αερίου στην Κύπρο θα συντελέσει στην περαιτέρω ανάπτυξη της οικονομίας. Αυτή η αξιοποίηση θα μειώσει αφενός το κόστος παραγωγής και αφετέρου θα έχει περιβαλλοντικά οφέλη. Άρα το φυσικό αέριο θα συμβάλει στον περιορισμό της ρύπανσης και θα δώσει ανάσα στην οικονομία, αφού θα δημιουργηθεί μια νέα αγορά.

Όσον αφορά τις υπόλοιπες ποσότητες που υπάρχουν και θα βρεθούν υπάρχουν πολλά σενάρια, συμπεριλαμβανομένου του αγωγού EastMed, του τερματικού υγροποίησης στην Κύπρο, του αγωγού στην Αίγυπτο, ενώ ακούγονται και φωνές για αγωγό προς Τουρκία. Ποια η άποψή σας;

Όλα θα εξαρτηθούνε από πόσες μεγαλύτερες ποσότητες αερίου θα βρεθούνε στα υπόλοιπα κοιτάσματα της κυπριακής ΑΟΖ. Σε περίπτωση που βρεθούν μεγάλες ποσότητες, θα μπορέσουν να πάνε στις γειτονικές αγορές, δηλαδή Ισραήλ και Αίγυπτο. Η Τουρκία πέφτει λίγο πιο μακριά και δεν είναι τόσο βέβαιο ότι θα είναι πρόθυμη να πάρει το αέριο αυτό, υπό την έννοια πως εάν η Κύπρος έχει ενδοιασμούς να δώσει το αέριό της στην Τουρκία, άλλους τόσους έχει και η δεύτερη να το πάρει λόγω πολιτικών ζητημάτων.

Είναι πολύ πιο απλό το αέριο να προωθηθεί μέσω των εγκαταστάσεων του Λεβιάθαν στην ισραηλινή πλευρά ή στην Αίγυπτο. Όλα αυτά, ωστόσο, είναι συνάρτηση των τιμών και της ζήτησης, αφού κάποιος θα πρέπει να το αγοράσει. Επομένως, θα εξαρτηθεί από το ποιοι θα είναι από την απέναντι πλευρά για να διαπραγματευτούν με τους operators που θα έχουν το αέριο, για κάνουνε συμβόλαια για να τα πουλήσουν. Εξ όσων γνωρίζω, η μόνη σοβαρή διαπραγμάτευση που έχει γίνει αυτή τη στιγμή είναι μεταξύ της κυπριακής πλευράς, και συγκεκριμένα της εθνικής εταιρείας υδρογονανθράκων, της κοινοπραξίας Noble και Delek, και της Αιγύπτου.

Εξ όσων γνωρίζετε, το Κυπριακό βρίσκεται διαρκώς σε μια προσπάθεια επίλυσής του και το φυσικό αέριο, αν και δεν βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, εντούτοις είναι κάτι που υπάρχει στο πίσω μέρος του σκεπτικού των δυο πλευρών. Θα ήταν, θεωρείτε, καλύτερο να προχωρήσουμε στην αξιοποίηση του αερίου πριν από την επίλυση ή θεωρείτε πως η επίλυση θα πρέπει να είναι προϋπόθεση για αξιοποίησή του;

Η εκμετάλλευση του φυσικού αερίου και η λύση του Κυπριακού είναι δυο ανεξάρτητα πράγματα. Μπορεί αυτά να συνδέονται σε πολιτικό επίπεδο, αλλά δεν μπορεί το ένα να εξαρτάται από το άλλο. Τα τελευταία πέντε χρόνια η Κυπριακή Δημοκρατία έχει κατορθώσει και έχει διοργανώσει με επιτυχία τρεις γύρους αδειοδότησης, παρά τη δύσκολη οικονομική της κατάσταση.

Άρα έδειξε μια πρωτοφανή συνέπεια, οργάνωσε τους γύρους με επιτυχία, αν κρίνουμε από την προσέλευση και τις συμβάσεις που έχουν υπογραφτεί, και αυτά ενώ προχωρούσανε παράλληλα οι διαδικασίες συζητήσεων για το Κυπριακό. Άρα, βλέπουμε πως η διαδικασία που είχε ξεκινήσει δεν εμπόδισε την Κυπριακή Δημοκρατία να προχωρήσει στον στόχο που είχε θέσει εξ αρχής. Από τη στιγμή, επομένως, που η Κύπρος έχει ξεπεράσει αρκετά εμπόδια και έχει πετύχει δεσμευτικές υπογραφές με τις μεγαλύτερες εταιρείες να έχουν εμπλακεί στην Κύπρο, δεν βλέπω γιατί δεν μπορεί να συνεχιστεί αυτή η διαδικασία.

Βέβαια η άλλη πλευρά προβάλλει το επιχείρημα ότι θα πρέπει να σταματήσουν οι διαδικασίας έως ότου λυθεί το Κυπριακό, αφού δεν είναι προς το συμφέρον τους να δουν την Κυπριακή Δημοκρατία να προχωρεί στην αξιοποίηση του αερίου, αφού αυτό θα ενισχύσει την οικονομική της θέση, αναβαθμίζοντας έτσι και την πολιτική της ισχύ. Άρα η προσπάθεια αποτροπής του ενεργειακού προγράμματος με πρόσχημα τη λύση του Κυπριακού είναι ένα αίολο επιχείρημα και το χρησιμοποιούν αυτοί που δεν έχουν συμφέρον να δουν λύση του προβλήματος.

Τα μεγάλα ονόματα των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην κυπριακή ΑΟΖ μπορούν να λειτουργήσουν αποτρεπτικά σε τυχόν προκλήσεις των Τούρκων;

Επειδή έχουμε δει και παρόμοια δείγματα στο παρελθόν, την Τουρκία δεν θα την εμποδίσει τίποτα στο να προχωρήσει σε κάποιες ενέργειες, προφανώς για εσωτερική κατανάλωση πλέον, διότι με την εσωτερική κατάσταση στην Τουρκία και τα υφιστάμενα προβλήματα στις σχέσεις της με την Ευρώπη, αλλά και τη δυσαρέσκεια που έχει προκαλέσει στις ΗΠΑ, είναι στα μαύρα κατάστιχα. Άρα ίσως η Τουρκία επιχειρήσει να κάνει εμφάνιση σημαίας και πυγμής, λέγοντας ότι αυτά είναι δικά μου χωρικά ύδατα, αλλά θα φωνάξει ώς εκεί που την πηγαίνει.

Άμα δει ότι τα πράγματα δεν έχουν ανταπόδοση, τότε θα κάνει πίσω όπως έχει κάνει πίσω και σε όλες τις προηγούμενες φορές. Αυτή τη στιγμή έχει κερδηθεί σε πολύ μεγάλο ποσοστό η εμπιστοσύνη στην Κύπρο και μάλιστα από την υπερδύναμη του κόσμου, τις ΗΠΑ. Ας μην ξεχνάμε πως όταν λέμε Exxon Mobil εννοούμε την αμερικανική κυβέρνηση. Τελεία και παύλα.

Δηλαδή να περιμένουμε βοήθεια από τον κ. Τραμπ και τον Υπουργό Εξωτερικών του τον κ. Τιλερσον (πρώην Διευθυντής της Exxon Mobil);

Έχουν ήδη βοηθήσει. Τόσο η Exxon Mobil όσο και η ΤΟΤΑL και η ΕΝΙ, που είναι και αυτές διεθνείς εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις ΗΠΑ, τυγχάνουν και αυτές αμερικανικής υποστήριξης. Μην ξεχνάτε πως με την πολιτική που έχει εφαρμόσει η Τουρκία απέναντι στην ΕΕ το τελευταίο διάστημα, τόσο η ΤΟΤΑL όσο και η ENI και οι κυβερνήσεις οι οποίες βρίσκονται πίσω από αυτές τις εταιρείες έχουν κάθε λόγο να στηρίξουν την προσπάθειά τους να αξιοποιήσουν τους υδρογονάνθρακες που είναι στην κυπριακή ΑΟΖ.

Σε αντίθεση με την Κύπρο, παρακολουθούμε την Ελλάδα να είναι διστακτική στο να ανακηρύξει τη δική της ΑΟΖ και να προχωρήσει δυναμικά στην αξιοποίηση του υποθαλάσσιου πλούτου της, μια κίνηση που θα μπορούσε κάλλιστα να συμβάλει και στην άρση του οικονομικού της αδιεξόδου. Πού οφείλεται αυτό;

H Ελλάδα τα τελευταία 15 με 20 χρόνια ακολουθεί μια πολιτική κατευναστική με την Τουρκία, μια πολιτική του λεγόμενου rapprochement, όπου δεν θέλει να έχει προβλήματα. Άρα η Ελλάδα και όλες οι κυβερνήσεις, πέρα από την ΑΟΖ, θα έπρεπε να προχωρήσει στο πολύ βασικό κυριαρχικό δικαίωμά της που είναι η επέκταση της υφαλοκρηπίδας από τα έξι στα δώδεκα ναυτικά μίλια.

Η Αθήνα δεν το έχει κάνει μέχρι στιγμής, λέγοντας ότι μπορεί να το κάνει όποτε θελήσει. Ωστόσο με το διεθνές δίκαιο σε ισχύ πολλά χρόνια, τώρα, αν δεν το πράξει, αποποιείται αυτού του δικαιώματος, αφού αν πάει στο δικαστήριο μετά από πενήντα χρόνια, θα ρωτήσει το Δικαστήριο γιατί περίμενε πενήντα χρόνια να κάνει αυτή την επέκταση των χωρικών υδάτων.

Επιπλέον, δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως όταν η Ελλάδα προχώρησε στον δεύτερο γύρο παραχωρήσεων, δεν το έκανε στο Αιγαίο, ούτε στο βόρειο Αιγαίο ούτε στον Θερμαϊκό Κόλπο. Το έκανε στη δυτική Ελλάδα και κάτω από την Κρήτη, για να μην έχει κανένα πρόβλημα με την Τουρκία.

Ναι, αλλά εκεί δεν βρίσκονται, όπως δείχνουν οι έρευνες, τα μεγάλα κοιτάσματα;

Υπάρχουν όμως και κοιτάσματα στο βόρειο Αιγαίο και το ξέρουμε πάρα πολύ καλά. Στην ουσία η Ελλάδα έχει κηρύξει de facto ΑΟΖ στη δυτική Ελλάδα και νοτίως της Κρήτης. Από τη στιγμή που έβγαλε χάρτες και τους ανακοίνωσε επισήμως στην Εφημερίδα της Ε.Ε. και καθόρισε τις γραμμές στα όρια που προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, στη μέση γραμμή από Αίγυπτο και Λιβύη, έχουμε μια κατάσταση κατά την οποία η Ελλάδα έχει ανακηρύξει de facto ΑΟΖ αλλά δεν είναι de jure.

Αυτό περικλείει και έναν πολιτικό ελιγμό, αφού εάν η Τουρκία θελήσει να αμφισβητήσει τη χάραξη αυτών των συνόρων, πρέπει να πάει στο Διεθνές Ναυτικό Δικαστήριο του Αμβούργου, που είναι το υπεύθυνο δικαστήριο για εκδίκαση των θεμάτων της θάλασσας.

Μπορεί η Τουρκία να πάει εκεί, από τη στιγμή που δεν έχει υπογράψει το δίκαιο της Θάλασσας;

Ακριβώς, αν πάει εκεί η Τουρκία είναι σαν να αναγνωρίζει τη δικαιοδοσία τού εν λόγω δικαστηρίου. Επομένως αυτή τη στιγμή δεν θα μπορέσει να πάει.

Πού, κατά τη γνώμη σας, οφείλεται η αποτυχία προσέλκυσης μεγάλων εταιρειών στην Ελλάδα;

Αν και ήταν πολύ καλά οργανωμένος ο διαγωνισμός αδειοδοτήσεων, εντούτοις πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα κατέρρεε οικονομικά και υπήρχαν φήμες για Grexit. Ο διαγωνισμός έγινε τον Ιούλιο του 2015 την πλέον ακατάλληλη στιγμή, ενώ αν γινότανε το 2016 ενδεχομένως να προσείλκυε περισσότερες εταιρείες.

Από τη στιγμή που στα τρία μνημόνια δεν υπήρξε οποιαδήποτε ρήτρα που να συνδέει τα έσοδα από εκμετάλλευση του φυσικού αερίου για αποπληρωμή του χρέους, πώς δικαιολογούνται οι φοβίες που εκφράζονται κατά καιρούς γι’ αυτό το ζήτημα;

Αυτό έγινε εις γνώσιν των δανειστών, αφού ξέρουν πως εάν είναι να προσελκύσει χρήματα η Ελλάδα και έρθουν οι εταιρείες να επενδύσουν, δεν μπορούν να τις υποχρεώσουν (ενεργειακές εταιρείες) να στέλνουν τα χρήματά τους για απόσβεση του ελληνικού χρέους. Βάσει της διεθνούς διαδικασίας (production sharing agreement), οι εταιρείες θα μπορέσουν να βγάλουν αρκετά χρήματα προκειμένου να αποσβέσουν τα δικά τους έξοδα και ένα μέρος να πάει για φόρους. Άρα η Ελλάδα θα παίρνει ένα μέρος των εσόδων ως φόρο. Τώρα οι φόροι του κράτους πάνε σε ένα γενικό λογαριασμό και ένα μέρος αυτών πάει για αποπληρωμή του χρέους. Άρα, θα βοηθούσε έμμεσα στην εξυπηρέτηση του χρέους, αλλά δεν θα πήγαινε άμεσα σε αυτό.