Το μεγαλείο τούτων των ηρώων δεν συνίστατο μόνο στον αγώνα που διεξήγαγαν για ελευθερία, αλλά και στο γεγονός ότι πορεύθηκαν όρθιοι και ακλόνητοι, βροντοφωνάζοντας όλοι «Ελευθερία» και «Ένωση» μπροστά στο ικρίωμα της αγχόνης
Ο Θουκυδίδης μας λέει πως λαοί που δεν σέβονται την ιστορία τους, δεν σέβονται τον εαυτό τους, δεν αξίζουν τον σεβασμό των άλλων εθνών. Λαοί και κράτη τιμούν εκείνους που σέβονται τον εαυτό τους, είναι περήφανοι για την ιστορία τους και εξ αυτού είναι αποφασισμένοι να υπερασπίσουν την ύπαρξη και το μέλλον τους. Αυτοί οι λαοί πρωταγωνιστούν στη διεθνή σκηνή. Η Κύπρος διαθέτει μια τρισχιλιετή ελληνική ιστορία, η οποία τις τελευταίες δεκαετίες εμπλουτίστηκε, δοξάστηκε από τους αγώνες απελευθέρωσης, αυτοδιάθεσης και ανεξαρτησίας. Πρόκειται για ηρωικές στιγμές του κυπριακού Ελληνισμού, οι οποίες σηματοδοτούν μια ποιοτική τομή πολιτισμού, που ενίσχυσε την αξιοπρέπεια και την περηφάνια των Κυπρίων για την ιστορία και την καταγωγή τους, κυρίως όμως ενδυνάμωσε τη θέλησή τους για επιβίωση, αντοχή και δημιουργική πορεία στον ιστορικό χρόνο των κρατών.
Η 1η Απριλίου 1955 ήταν μια ηρωική στιγμή, η οποία απετέλεσε σταθμό για τη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου και των λαών που διεκδίκησαν την ανεξαρτησία και την ελευθερία τους. Η Κύπρος εκείνες τις ώρες εδονείτο από τη θέληση του αγώνα της ΕΟΚΑ και την αποφασιστικότητα της θυσίας σύσσωμου του λαού. Η εικόνα του Παλληκαρίδη και του Αυξεντίου, του Μάρκου Δράκου και του Κυριάκου Μάτση, μετέφερε το μήνυμα της ελευθερίας και του ηρωισμού σε ολόκληρο τον Ελληνισμό και σε όλη την Ευρώπη.
Την τετραετία του αγώνα, η Αθήνα εσείετο και η Ευρώπη κοίταζε αποσβολωμένη από τη θέληση για ελευθερία και την αποφασιστικότητα για ηρωικό θάνατο. Ο ηρωικός αγώνας του Ελληνισμού της Κύπρου με αίτημα την ελευθερία, την αυτοδιάθεση - Ένωση με την Ελλάδα, κινητοποίησε την Ελλάδα και τους απανταχού Έλληνες και φιλέλληνες, άφησε την Ευρώπη άφωνη το μέγεθος της θυσίας, ενώ μεγάλοι άνδρες του πνεύματος και της τέχνης από όλο τον κόσμο, όπως ο Αλμπέρ Καμύ, απευθύνθηκαν στη βασίλισσα της Αγγλίας, προκειμένου να μην υπογράψει τις θανατικές καταδίκες των ηρώων, οι οποίοι διέπραξαν το «έγκλημα» διεκδίκησης της ελευθερίας της πατρίδος τους.
Το μεγαλείο τούτων των ηρώων δεν συνίστατο μόνο στον αγώνα που διεξήγαγαν για ελευθερία, αλλά και στο γεγονός ότι πορεύθηκαν όρθιοι και ακλόνητοι, βροντοφωνάζοντας όλοι «Ελευθερία» και «Ένωση» μπροστά στο ικρίωμα της αγχόνης. Η θυσία των ηρώων δεν δικαιώθηκε. Η δικαίωσή της θα έρθει με την ελευθερία της Κύπρου από την τουρκική κατοχή. Οι γενιές που έρχονται πρέπει να διδάσκονται τον ηρωικό αγώνα και το μέγεθος της θυσίας των ηρώων, δηλαδή να μεταλαμπαδεύεται η θέληση εκείνων που έπεσαν για την ελευθερία, η αποφασιστικότητα του λαού για επιβίωση, απελευθέρωση και δικαίωση.
Το παράδειγμά τους θα διδάξει τις γενιές που έρχονται, έτσι ώστε το μήνυμα της θυσίας να παραμείνει ζωντανό και η ιστορία να είναι ένα διαρκές παρόν, σηματοδοτώντας ένα αγωνιστικό μέλλον.
Η ιστορία έχει αξία μόνο όταν από αυτήν αντλούνται μηνύματα και μεταφέρονται στη ζωή των γενεών που έρχονται, τα πρότυπα εκείνων που έπεσαν για την ελευθερία. Η Κύπρος σήμερα βιώνει μια εξαιρετικά δύσκολη καμπή της νεότερης ελληνικής ιστορίας της, αφού βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή εν μέσω 21ου αιώνα, η δε απειλή της προτεκτοροποίησης ολόκληρης της Κύπρου από την Τουρκία είναι ορατή. Ο Ελληνισμός δίνει τη μάχη της επιβίωσής του στην Κύπρο. Τούτο γιατί, εάν η Κύπρος δεν αντέξει και δεν μπορέσει να απελευθερωθεί από την τουρκική κατοχή, το επόμενο βήμα της Άγκυρας είναι το Αιγαίο. Επομένως, η απελευθέρωση της Κύπρου συνιστά conditio sine qua non επιβίωσης του ελληνικού έθνους.
Η ηγεσία του τόπου, πολιτική και πνευματική, έχει καθήκον να εμπνεύσει τον λαό και τις νέες γενιές των Ελλήνων της Κύπρου στο πνεύμα του αγώνα εκείνων που θυσιάστηκαν για την ελευθερία πως ο αγώνας της ΕΟΚΑ του 1955 - 1959 δεν δικαιώθηκε και πως έχουμε όλοι καθήκον να υψώσουμε το ανάστημά μας, εμπνεόμενοι από το πνεύμα της θυσίας εκείνων και να δώσουμε τη μάχη της ελευθερίας και της αποτίναξης του νεοοθωμανικού ζυγού της Κύπρου. Η Κύπρος θα δικαιωθεί τότε, μόνο όταν φύγει και ο τελευταίος Τούρκος στρατιώτης από το νησί και ηχήσουν οι καμπάνες της απελευθέρωσης από τον Απόστολο Ανδρέα ώς την Πάφο. Ο αγώνας είναι δύσκολος. Χρειαζόμαστε ηγεσία που να εμπνέει, να παραδειγματίζει και να διεκδικεί το μέγα αγαθό της συλλογικής, εθνικής ελευθερίας.
ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών Για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία,
Πάντειο Πανεπιστήμιο
