ΕΚΕΙΝΟΣ Ο ΜΑΥΡΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ ΤΟΥ 2013…

Κατεδαφίζουν και ξαναχτίζουν, αλλά ακόμη οι πληγές στάζουν αίμα

Γενικότερα, τα δάνεια προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις συνεχίζουν να δημιουργούν αυξημένους πιστωτικούς κινδύνους, σε ένα επίφοβο ακόμη μακροοικονομικό περιβάλλον, όπου η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας, η ανεργία και η μείωση των διαθέσιμων εισοδημάτων συνεχίζουν να επηρεάζουν δυσμενώς την ικανότητα αποπληρωμής των δανειακών υποχρεώσεων

Μάρτιος 2013. Δίνεται το σύνθημα για … κατεδάφιση των κυπριακών τραπεζών. Το «κούρεμα» των καταθέσεων €8,3 δις είναι η πρώτη πράξη ενός …καλοσχεδιασμένου έργου επί σκηνής, αλλά και η χαριστική βολή ενός προαναγγελθέντος θανάτου. Οι μεγάλες εγχώριες τράπεζες κρίνονται από το Eurogroup αφερέγγυες και εισέρχονται σε διαδικασία πλήρους εξυγίανσης.

Πωλούνται οι δραστηριότητές τους στην Ελλάδα, η Τράπεζα Κύπρου απορροφά τις εργασίες της Λαϊκής Τράπεζας στην Κύπρο και το Ηνωμένο Βασίλειο, επιτυγχάνεται η ανακεφαλαιοποίηση της δεύτερης με ίδια μέσα. Εφαρμόζονται περιοριστικά μέτρα στις συναλλαγές, ώστε να διασφαλιστεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Ο πιστωτικός τομέας περνά σε διαδικασία αναδιάρθρωσης.

Η Τράπεζα Κύπρου κεφαλαιοποιείται επαρκώς με την πλήρη συμμετοχή των μετόχων και των κατόχων ομολόγων της και μέσω της μερικής μετατροπής των ανασφάλιστων καταθέσεων σε μετοχές και η Λαϊκή Τράπεζα κλείνει, με την «καλή» Τράπεζα να απορροφάται από το Συγκρότημα της Τράπεζας Κύπρου. Η εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος και οι ανακεφαλαιοποιήσεις που ακολουθούν αλλάζουν πλήρως τον χάρτη του μετοχολογίου των τραπεζών, καθώς το μετοχικό κεφάλαιο περίπου €5 δις των παλιών μετόχων εξανεμίζεται και διαγράφεται.

Η κάθοδος των δανειστών

Και μετά έρχονται οι δανειστές… Η χώρα εισέρχεται σε ένα πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και προσαρμογής και υποστηρίζεται από τη χρηματοδότηση των διεθνών δανειστών. Αρχίζει ο αγώνας για την αποκατάσταση της ευρωστίας του εγχώριου χρηματοπιστωτικού τομέα και την επαναφορά της εμπιστοσύνης των καταθετών, αλλά ταυτόχρονα για δημοσιονομική εξυγίανση και εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

Ποιο είναι το κύριο στοίχημα του Eurogroup; Να μειωθεί ο συνολικός τραπεζικός τομέας και οι εγχώριες τράπεζες από 953% και 601% του μεγέθους της κυπριακής οικονομίας, αντίστοιχα (στοιχεία 2010) με όλα τα συνεπακόλουθα. Ταυτόχρονα, δίνεται το μήνυμα για «χτύπημα» στη μεγέθυνση του χρέους των εγχώριων νοικοκυριών και μη χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων, και στην επέκταση των κυπριακών τραπεζών στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στην Ελλάδα. Ο στόχος επετεύχθη ή έμεινε κάπου στην πορεία;

Σαν να ήταν χθες…

Μάρτιος 2013 - 2017. Πώς περνούν τα χρόνια… Σαν να ήταν μόλις χθες. Κι όμως πάνε τέσσερα χρόνια. Τέσσερα χρόνια σκληρής δουλειάς, θυσιών, εκτροπών και πισωγυρισμάτων. Η ουσία είναι πως οι δημοσιονομικοί στόχοι επιτεύχθηκαν, τουλάχιστον πριν από την έξοδο από το μνημόνιο και τις αγορές. Όταν οι δανειστές επόπτευαν και έγιναν στενός κορσές. Ομολογουμένως, μετά άρχισαν οι χαλαρώσεις. Ίσως και οι ίδιοι να κάνουν τα στραβά μάτια, ελπίζοντας σε καλύτερες μέρες. Το Κυπριακό βρίσκεται στο τραπέζι κι η οικονομία, πολύ πιθανόν κάποια στιγμή, σε βάθος χρόνου, όπως είναι του συρμού να λέγεται, να γυρίσει ο τροχός.

Και ο χρηματοπιστωτικός τομέας; Η σταθεροποίηση είναι μια καλή αρχή. Έγιναν πολλά, τουλάχιστον αποφεύχθηκαν τα χειρότερα. Όμως, υπάρχουν ακόμη πολλά να γίνουν, τα δύσκολα πέρασαν αλλά οι «πληγές» είναι ακόμη ανοικτές και στάζουν αίμα. Ο τραπεζικός τομέας προσπαθεί να βρει τα πόδια του, έχοντας ακόμη το βαρίδι των «κόκκινων» δανείων στους ισολογισμούς των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Στην Κύπρο, ο δείκτης μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPL ratio) των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων φθάνει το 46,7% (Σεπτέμβριος 2016) από 47,7% (τον Ιούνιο του 2016), 48,5% (τον Μάρτιο του 2016) και 48,9% (τον Δεκέμβριο του 2015). Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών δίνει μια αυστηρότερη νότα, καθώς εκτιμά πως η Κύπρος έχει το μικρότερο ποσοστό κάλυψης των προβληματικών δανείων (Σεπτέμβριος 2016: 38,4%).

Ο Συνεργατισμός πέφτει στη μάχη, για να υλοποιήσει τους μεγαλόπνοούς του στόχους, της διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Αποτέλεσμα; Προσπαθεί, αλλά δεν τα καταφέρνει; Φιλόδοξοι οι στόχοι, ανέφικτοι, όμως, ή εφικτοί και υλοποιήσιμοι, μέσα στο 2017; Το 2016, οι αναδιαρθρώσεις φτάνουν στο €1,25 δις, καταγράφοντας αύξηση κατά 20% σε σχέση με το 2015. Οι …αυξημένοι ρυθμοί διαμορφώνουν τον δείκτη των δανείων σε καθυστέρηση πέραν των 90 ημερών ως ποσοστό του συνόλου των δανείων στο 47%. Η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα χαρακτηρίζει το ποσοστό ως χαμηλά ιστορικό.

Οι κίνδυνοι του συστήματος

Γενικότερα, τα δάνεια προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις συνεχίζουν να δημιουργούν αυξημένους πιστωτικούς κινδύνους, σε ένα επίφοβο ακόμη μακροοικονομικό περιβάλλον, όπου η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας, η ανεργία και η μείωση των διαθέσιμων εισοδημάτων συνεχίζουν να επηρεάζουν δυσμενώς την ικανότητα αποπληρωμής των δανειακών υποχρεώσεων. Και μετά τι γίνεται; Η ραγδαία άνοδος των μη εξυπηρετούμενων δανείων κρίνει αναγκαίες τις αυξημένες προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις που επιβαρύνουν την κερδοφορία των τραπεζών, με αρνητικές επιπτώσεις στην κεφαλαιακή τους βάση.

Μάρτης γδάρτης

Οι μέρες του Μάρτη στρέφουν πίσω τις σκέψεις μας και επικεντρώνουν τους συλλογισμούς μας. Σε εκείνον τον μαύρο Μάρτιο του 2013, που για χρόνια η θύμησή του θα στριφογυρίζει στο κεφάλι μας.

Μάρτιος 2011. Οι διεθνείς οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης υποβαθμίζουν την πιστοληπτική ικανότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και των κυπριακών τραπεζών. Η Κύπρος πρώτα και οι τράπεζες μετά, οδηγούνται σε αποκλεισμό από τις διεθνείς αγορές. Δεν μπορούν να αναχρηματοδοτηθούν. Τα αποθέματα ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα στερεύουν. Δεν μπορεί να αντληθεί ρευστότητα ούτε και υπάρχει η δυνατότητα από το Ευρωσύστημα. Η Κεντρική Τράπεζα τής Κύπρου προβαίνει σε μια ολέθρια απόφαση, (όμως, υπό τις τότε περιστάσεις, τη μοναδική, η ιστορία θα κρίνει τους πρωταγωνιστές της), για έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα για κάλυψη των αναγκών των τραπεζών.

Δεύτερο εξάμηνο 2011. Ο προαναγγελθέν θάνατος του κυπριακού τραπεζικού τομέα αρχίζει. Οι προβλέψεις των τραπεζών αυξάνονται, η ποιότητα του δανειακού τους χαρτοφυλακίου επιδεινώνεται. Το μακροοικονομικό περιβάλλον είναι δυσμενές, στην Ελλάδα και την Κύπρο. Οι απώλειες από την απομείωση της αξίας των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου είναι μεγάλες. Οι τράπεζες καταγράφουν ζημιές. Ασκούνται πιέσεις στη ρευστότητα και την κεφαλαιακή τους βάση. Το ενεργητικό τους αυξάνεται. Ξεπερνά τις εισροές καταθέσεων. Τα δάνεια προς καταθέσεις στρέφονται σε ανοδική πορεία.

Σεπτέμβριος 2011. Η Λαϊκή Τράπεζα αντιμετωπίζει προβλήματα ρευστότητας, λόγω των μεγάλων αναλήψεων από καταστήματα τραπεζών στην Ελλάδα. Η ρευστότητα μειώνεται, η αξία του ενέχυρου για χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα πέφτει. Η Λαϊκή Τράπεζα υποβάλλει αίτημα για ELA, για πρώτη φορά, στην Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου.

Άνοιξη 2012. Η Ελλάδα ζει προεκλογικές στιγμές. Αβέβαιες για το μέλλον της. Οι καταθέσεις χάνονται από όλες τις τράπεζες, ο ELA προς τη Λαϊκή Τράπεζα αυξάνεται, τα καλυμμένα ομόλογα τής Tράπεζας υποβαθμίζονται. Η πιστοληπτική ικανότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας μειώνεται ξανά. Τα καλυμμένα ομόλογα και τα κυπριακά κρατικά χρεόγραφα δεν γίνονται αποδεκτά ως ενέχυρο από το Ευρωσύστημα για πράξεις νομισματικής πολιτικής.

Μάιος 2012. Οι κυπριακές Αρχές υποβάλλουν επίσημα αίτημα για χρηματοδοτική στήριξη προς το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Ιούνιος 2012. Υποβάλλεται επίσης αίτημα προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Ιούλιος 2012. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αποφασίζει να αναστείλει τη συμμετοχή της Λαϊκής Τράπεζας στις πιστοδοτικές πράξεις του Ευρωσυστήματος, λαμβάνοντας υπ' όψιν την ανακεφαλαιοποίησή της με μη εμπορεύσιμα κρατικά χρεόγραφα, ύψους €1,8 δις. Η Τράπεζα καλείται να αποπληρώσει πλήρως την οφειλή προς το Ευρωσύστημα. Ο ELA, ως … σωστικό συνεργείο, αυξάνεται και πάλι. Την ίδια στιγμή, οι εξελίξεις στα δημόσια οικονομικά δεν είναι και οι καλύτερες.

Το ίδιο και στην οικονομία γενικότερα. Καταγράφονται αυξημένα διαχρονικά ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών, η ανταγωνιστικότητα σημειώνει σοβαρές απώλειες. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα αυξάνονται και το δημόσιο χρέος διογκώνεται. Το κράτος δεν μπορεί να στηρίξει το εγχώριο τραπεζικό σύστημα, οι υποβαθμίσεις συνεχίζονται, η Κυβέρνηση δεν μπορεί να έχει πρόσβαση στις διεθνείς αγορές για αναχρηματοδότηση.

Μάρτιος 2017. Τα επιτελεία των τραπεζών, αλλά και ο μέσος Κύπριος πολίτης συνηθίζει να εμπεδώνει την άποψη ότι όσο επιδεινώνεται η ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου χωρίς να «καθαρίζουν» οι ισολογισμοί, οι στρόφιγγες για πιστώσεις προς τον ιδιωτικό τομέα είναι κλειστές και δύσκολα ανοίγουν. Και από τη στιγμή που δεν υπάρχει ρευστότητα, οι δείκτες της οικονομίας που… ανάβουν πράσινο είναι δώρο άδωρον! Σε μια οικονομία που βαριανασαίνει ακόμη από το μεγάλο χαστούκι και προσπαθεί να συνέλθει.