ΠΛΗΡΗΣ ΑΣΑΦΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΠΟΛΛΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΣΤΗ ΓΕΝΕΥΗ

Χάος γνωματεύσεων για το πώς η ΚΔ θα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Τα λάθη Αναστασιάδη και οι κινήσεις Λευκωσίας και Αθήνας για να προλάβουμε τα χειρότερα

Η Κυβέρνηση λέει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα είναι παρούσα. Τουρκία και Ακιντζί το απορρίπτουν.

Κασιμάτης: Όλα όσα γίνονται τώρα σχετικά με το Κυπριακό προσβάλλουν βαριά την κυπριακή συνταγματική τάξη και τις συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Σε κορυφαίο ζήτημα, που κανονικά δεν θα έπρεπε καν να συζητάμε, έχει εξελιχθεί το θέμα της παρουσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Διάσκεψη της Γενεύης, μετά το ανακοινωθέν της 1ης Δεκεμβρίου, που επιτρέπει στις δύο πλευρές να το ερμηνεύει όπως η καθεμία θέλει. Αν και η Κυβέρνηση τις τελευταίες ημέρες, μέσω δηλώσεων, προσπαθεί να διασκεδάσει τις εντυπώσεις που έχουν δημιουργηθεί, τονίζοντας ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα είναι παρούσα, εντούτοις μένει στο «σύνθημα» και δεν προχωράει στο «παρασύνθημα», που είναι το «πώς;». Κορυφαίες διπλωματικές πηγές, που μίλησαν στη «Σημερινή», υποστήριξαν ότι η συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι τελεσίδικη και μάλιστα βάζουν τελεία.

Στη συνάντηση της Αθήνας, Τσίπρας και Αναστασιάδης έχουν ετοιμάσει ένα πλάνο κινήσεων, ώστε να μην υπάρξει καμία αμφισβήτηση για το συγκεκριμένο ζήτημα. Στα χείλη τους πια υπάρχει η αναφορά «εξαμερής», με τη συμμετοχή του Προέδρου της Δημοκρατίας και με τα δύο καπέλα. Η συγκεκριμένη θέση, καθώς και το ζήτημα της συμμετοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι που θα προωθηθούν έντονα τις επόμενες ημέρες, στις κομβικές επαφές που θα έχουν Λευκωσία Αθήνα στο προσκήνιο και στο παρασκήνιο.

«Οι προετοιμασίες», ανέφερε χθες ο Νίκος Χριστοδουλίδης στο ΚΥΠΕ, «αφορούν τόσο θέματα διαδικασίας όσο και θέματα ουσίας, που άπτονται από τη μια των διαφωνιών και προσεγγίσεων που υπάρχουν μέχρι στιγμής ανάμεσα στις δύο πλευρές, καθώς επίσης και του κεφαλαίου της ασφάλειας και των εγγυήσεων που αναμένεται να απασχολήσουν τη διάσκεψη για την Κύπρο, που ξεκινά στις 12 Ιανουαρίου». Το ζήτημα πάντως που προκύπτει δεν έγκειται τόσο σε θέμα κινδύνου αποαναγνώρισης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Μια χώρα που είναι αναγνωρισμένη από 195 χώρες μέλη του ΟΗΕ, που είναι μέλος της ΕΕ και της Ευρωζώνης δεν μπορεί να αλλάξει status μέσα από μία διάσκεψη, εκτός εάν το κάνει ο ίδιος ο Πρόεδρός της. Ωστόσο, τα λάθη που έγιναν δίνουν υπόσταση στον κατοχικό ηγέτη, ο οποίος αποκτά ρόλο πρωταγωνιστή σε ένα ζήτημα όπως είναι οι εγγυήσεις και η ασφάλεια που έχουν συνάψει κρατικές οντότητες, και όχι κοινότητες. Η πλευρά μας, λοιπόν, θέλει να «ανοίξει» τη διάσκεψη. Η τ/κ πλευρά λέει όχι. Και αποτέλεσμα ακόμη δεν υπάρχει.

Αναπάντητα ερωτήματα

Τα κενά και οι ασαφείς αναφορές του ανακοινωθέντος της 1ης Δεκεμβρίου αποδεικνύουν ότι έγινε μια προσπάθεια να υπάρχει μια εποικοδομητική ασάφεια, ώστε και οι πλευρές στο εσωτερικό τους να δηλώνουν «ό,τι θέλουν». Έτσι λοιπόν: Στο ανακοινωθέν γίνεται ξεκάθαρη αναφορά για το μίνιμουμ των όσων θα συμμετέχουν στη διάσκεψη. Είναι οι δύο κοινότητες και οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις.

Αντίθετα για το μάξιμουμ υπάρχει ασάφεια, με την αναφορά «θα κληθούν όσοι χρειάζονται». Αυτό ο καθένας μπορεί να το ερμηνεύσει από κανέναν (που λένε οι Τ/κ) μέχρι όλοι (ΕΕ και Σ.Α.) που αναφέρει η πλευρά μας. Ωστόσο υπάρχουν τρία ερωτήματα, που θα έπρεπε να απαντηθούν τόσο από την Κυβέρνηση όσο και από τις εγγυήτριες δυνάμεις, και βγάζουμε έξω την Τουρκία για προφανείς λόγους.

* Ερώτημα 1: Τι ζητάνε δύο κοινότητες σε μια σύσκεψη κρατών; Η συνθήκη των εγγυήσεων υπογράφηκε από την Κυπριακή Δημοκρατία και τις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις, την οποία Κυπριακή Δημοκρατία εκπροσωπούσαν ο Πρόεδρος και ο Τ/κ Αντιπρόεδρός της. Αλλά η υπογραφή ήταν ως Κυπριακή Δημοκρατία και όχι ως δυο κοινότητες.

* Ερώτημα 2: Μόνο η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να έχει λόγο στη συνθήκη εγγυήσεων, να την εγκρίνει ή να την απορρίψει, όπως αναφέρουν και συνταγματολόγοι στις γνωματεύσεις τους. Θα το χαρίσουμε στις κοινότητες; Οι κοινότητες ως ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να συμμετέχουν αλλά απλώς διαδικαστικά και γι' αυτό χρειάζονται το Συμβούλιο Ασφαλείας και η ΕΕ, γιατί έχουν ρόλο ουσίας.

* Ερώτημα 3: Πάντα αναφέραμε ότι η Τουρκία είναι κατοχική δύναμη. Την ίδια ώρα η Τουρκία, με το καπέλο της εγγυήτριας δύναμης, θα καθίσει να συζητήσει με ένα κράτος που δεν αναγνωρίζει;

Ποιος και πότε θα καλέσει την ΚΔ;

Οι συνομιλίες της Γενεύης φέρουν την υπογραφή των Ηνωμένων Εθνών. Άρα το ποιος θα κληθεί στη διάσκεψη είναι καθαρά δική τους αρμοδιότητα. Ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει ξεκαθαρίσει ότι για το ζήτημα της σύνθεσης της διάσκεψης της Γενεύης θα το αποφασίσει με τον κ. Ακιντζί, αλλά μέχρι στιγμής δεν το έχει πράξει, κάτι που φάνηκε στις δηλώσεις που έχει κάνει ο ίδιος μετά τις συναντήσεις που είχε με τον ηγέτη ης κατοχής.

Στις 13 Δεκεμβρίου, μετά την πρώτη συνάντηση με τον κατοχικό ηγέτη, στο ερώτημα της σύνθεσης ο κ. Αναστασιάδης είπε: «Δεν μας απασχόλησε τούτο, διότι οι δικές μας απόψεις είναι γνωστές, οι δικές τους απόψεις είναι γνωστές. Προσπαθήσαμε, προσπάθησα, τουλάχιστον, να αποφευχθεί μια ανάλογη συζήτηση, η οποία δεν θα ήταν προς όφελος αυτού που επιδιώκουμε, δηλαδή τις κατά το δυνατόν μέγιστες συγκλίσεις στα εκκρεμούντα θέματα. Αυτό είναι θέμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, το πώς θα ενεργήσει, το ποιες επαφές ή προτάσεις ή επιδιώξεις έχει. Δεν είναι θέμα τελικών αποφάσεων, οπωσδήποτε όμως πριν από τη μετάβαση στη Γενεύη».

Στις 22 Δεκεμβρίου, μετά τη δεύτερη συνάντηση με τον κατοχικό ηγέτη, ο κ. Αναστασιάδης δήλωνε ότι «Στις 12 Ιανουαρίου θα προστεθούν οι εγγυήτριες δυνάμεις. Αλλά εν συνεχεία διαλαμβάνεται και η πρόνοια ότι θα προσκληθούν και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, όπως απαιτείται. Και μεταξύ των μελών που οπωσδήποτε αποτελούν τη Διεθνή Σύμβαση περί Εγγυήσεων είναι και η Κυπριακή Δημοκρατία. Επομένως, ο καθένας μπορεί να δίνει την ερμηνεία του, αλλά τα δεδομένα είναι εκεί». Κληθείς να πει, αν με τον κ. Ακιντζί συζήτησε το θέμα του ποιοι θα συμμετέχουν στη διάσκεψη στη Γενεύη, ο Πρόεδρος Αναστασιάδης απάντησε, «όχι. Θα συζητηθεί περαιτέρω την ώρα που πρέπει».

Ωστόσο στην εκπομπή «Χωρίς Περιστροφές», στο ΣΙΓΜΑ, είχε αναφέρει τα εξής: «Η ΕΕ θα είναι παρούσα, η Αγγλία θα είναι παρούσα, η Αμερική μάλλον παρούσα και γιατί να μην είναι τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Πρέπει να είναι, για να διασφαλίσουν τη λύση και τη διατήρηση του Στάτους Κβο». Επίσης, είπε, η σύνθεση της πολυμερούς θα καθοριστεί μετά από συνάντηση με τον Μουσταφά Ακιντζί, κάτι που επιβεβαίωσε και ο Ρώσος Πρέσβης, όταν ρωτήθηκε αν θα συμμετάσχει η χώρα του.

Οι Τούρκοι, από την πλευρά τους, βλέπουν από διαφορετικό καθεστώς τη Γενεύη. Υποστηρίζουν ότι οι δύο πλευρές διεξάγουν αυτή τη διαδικασία υπό την επίβλεψη των Ηνωμένων Εθνών. Λένε ακόμη:

* Θα είναι πενταμερής, με τη συμμετοχή των δύο πλευρών και των τριών εγγυητριών δυνάμεων.

* Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παρίσταται με καθεστώς παρατηρητή. Πέραν από αυτό η κατάσταση περιπλέκεται.

* Η Ρωσία δεν χρειάζεται να συμμετάσχει στη διάσκεψη, αλλά περιμένουν να συμβάλει σε αυτήν.

* Γίνεται λόγος για μια μέθοδο στην οποία θα γίνονται διαφορετικές συναντήσεις σε διαφορετικά δωμάτια. Δεν θα είναι οπωσδήποτε πέντε πλευρές μαζί.

Προλαβαίνουμε;

Η συνάντηση του Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών Νίκου Κοτζιά με τον νέο ΓΓ του ΟΗΕ είναι κρίσιμη από οποιαδήποτε σκοπιά και αν τη δούμε, και είναι φανερό ποιο θα είναι το αντικείμενο της συνάντησής τους. Θα υπάρξει διευκόλυνση της κατάστασης; Κανείς δεν το γνωρίζει αυτή τη στιγμή και θα ξεκαθαρίσει το τοπίο. Την τελευταία εβδομάδα έχουν γίνει πολλά στο διαδικαστικό κομμάτι και θα γίνουν ακόμη περισσότερα μέχρι τις 9 Ιανουαρίου. Η Κυβέρνηση λέει ότι έχει ετοιμαστεί μια τακτική για την παρουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας στη διάσκεψη. Αργήσαμε; Σίγουρα. Προλαβαίνουμε; Θα φανεί στις 9 Ιανουαρίου.

Το κεφάλαιο της ασφάλειας έχει και άλλες σημαντικές ενότητες: Το ζήτημα της εσωτερικής έννομης τάξης. Της διασφάλισης της εφαρμογής της λύσης και των δεσμεύσεων που περιλαμβάνουν, και την αποχώρηση του υπολοίπου κατοχικού καθεστώτος. Η μόνη που έχει μια αρμοδιότητα είναι η ΕΕ και το ΣΑ, το οποίο και ψήφισμα μπορεί να εκδώσει για να κατευνάσει τις ανησυχίες και των δύο πλευρών και να διασφαλίσει την πιστή εφαρμογή της λύσης, που είναι το πιο σημαντικό κομμάτι.

Είναι φανερό ότι η Άγκυρα, με αυτά που δηλώνει και που ακολουθεί κατά πόδας ο κ. Ακιντζί, δεν εγκαταλείπει ποτέ τους στρατηγικούς της στόχους. Το τι θα κάνει λοιπόν, πώς θα συμπεριφερθεί, είτε είναι απρόβλεπτη είτε είναι προβλεπτή, έχει μεν κάποια σημασία, αλλά το κυριότερο είναι εμείς τι πρέπει να κάνουμε. Μπορεί να μην μπορούμε να επιβάλουμε πράγματα, αλλά ως συμβαλλόμενο μέρος της Συνθήκης που έγινε το 1960, μας επιτρέπει να έχουμε λόγο και θα πρέπει να περάσει η όποια απόφαση από εμάς ως Κυπριακή Δημοκρατία.

Η άποψη Κασιμάτη για τη νομική πλευρά της Γενεύης

Όλα όσα γίνονται τώρα σχετικά με το Κυπριακό προσβάλλουν βαριά την κυπριακή συνταγματική τάξη και τις συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπογραμμίζει ο κορυφαίος Έλληνας συνταγματολόγος, Πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Συνταγματικού Δικαίου και Ομότιμος Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργος Κασιμάτης. Ο κ. Κασιμάτης, που υπήρξε ο νομικός σύμβουλος του Έλληνα Πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου και κατήρτισε το σχέδιο αναθεώρησης του ελληνικού Συντάγματος του 1986, επισημαίνει ότι είναι βαρύτατες οι ευθύνες όσων συναινούν σε αυτές τις μεθοδεύσεις.

Αναφέρει ο κ. Κασιμάτης τα εξής: «Αδιαμφισβήτητο και μη διαπραγματεύσιμο δεδομένο είναι η κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία αποτελεί πλήρους κυριαρχίας μέλος του ΟΗΕ, του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και της οποίας τα κυριαρχικά δικαιώματα είναι εγγυημένα από το Σύνταγμά της, από το διεθνές δίκαιο, από τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ και από τις Συνθήκες της ΕΕ και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Οι συνθήκες αυτές και γενικότερα το διεθνές δίκαιο εγγυώνται επίσης τα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη, τη λαϊκή κυριαρχία και το δημοκρατικό πολίτευμα, καθώς και τη συντακτική και την αναθεωρητική εξουσία που ανήκει στον λαό του κυρίαρχου κράτους».

Η γνώμη του είναι ότι: με δεδομένες όλες αυτές τις εγγυήσεις, καμιά συμφωνία μεταξύ εκπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας και εκπροσώπων των «εγγυητριών δυνάμεων» ή/και εκπροσώπων άλλων κρατών ή διεθνών οργανισμών δεν μπορεί να γίνει ή να έχει κύρος η οποία θα προσβάλει ή θα τροποποιεί: (α) τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, (β) τις εγγυήσεις της λαϊκής κυριαρχίας και του δημοκρατικού πολιτεύματος, (γ) το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και (δ) τα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη.

Δεδομένου ότι τα δικαιώματα αυτά ανήκουν άμεσα στη συντακτική και αναθεωρητική εξουσία κάθε λαού κυρίαρχου κράτους - επομένως και του Κυπριακού, κάθε απόφαση της Πολυμερούς Διάσκεψης της Γενεύης προσβάλλει τα εν λόγω δικαιώματα θα είναι άκυρη, αλλά και κάθε απόφαση που θα αντιβαίνει το ισχύον Σύνταγμα δεν θα έχει κύρος ούτε δεσμευτικότητα για τον κυπριακό λαό. Κάθε συμφωνία κρατών και άλλων οντοτήτων απλά για τήρηση κοινής πολιτικής στο ζήτημα επίλυσης του Κυπριακού δεν μπορεί να είναι τέτοια, ώστε να μειώνει την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας, τη διεθνή της θέση ως κυρίαρχου κράτους, τη λαϊκή κυριαρχία ως προς τον καθορισμό της μορφής του δημοκρατικού πολιτεύματος και τη ρύθμιση των λειτουργιών του κράτους και γενικά την τροποποίηση του Συντάγματος, καθώς και τα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη. Η ευθύνη συμμετοχής σε τέτοιου είδους συμφωνίες είναι βαρύτατη.

Θα πρέπει να γίνει κοινή συνείδηση ότι οποιαδήποτε πρόταση λύσης του Κυπριακού θα πρέπει να αποφασισθεί τελικά από τον κυπριακό λαό, δεδομένου ότι οποιαδήποτε λύση θα έχει, ασφαλώς, επίλυση θεμάτων αναθεωρητικής ή συντακτικής εξουσίας.

Σ’ αυτή την κρίσιμη στιγμή, κατά την οποία απειλείται σοβαρά η ίδια η ύπαρξη της Κυπριακής Δημοκρατίας ως κράτους πλήρους κυριαρχίας, όλες οι δυνάμεις της Κύπρου και της Ελλάδας, οπουδήποτε και αν εδρεύουν (Εκκλησία, πολιτικά κόμματα, πολιτικοί οργανισμοί και κάθε άλλης μορφής πολιτική ομαδοποίηση), οι οποίες θέλουν να αγωνιστούν ειλικρινά για τη σωτηρία της: έχουν υποχρέωση να απευθύνουν τώρα προς τον ΟΗΕ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Συμβούλιο της Ευρώπης και όπου αλλού είναι σκόπιμο υπόμνημα για την απειλή και έντονη έκκληση για παρέμβασή τους προς διάσωση της Κυπριακής Δημοκρατίας και των δικαιωμάτων του Λαού της.

Η τουρκική νομιμοφάνεια

Αν μια χώρα είναι ειδική στο να χειρίζεται τέλεια την ιδιότητα του νομιμοφανούς δεν είναι άλλη από την Τουρκία, που πάντα κάνει κινήσεις να φαίνεται κάτι σύμφωνο με τους νόμους, χωρίς να είναι και στην ουσία του νόμιμο ή δίκαιο. Το ίδιο αναμένεται να κάνει και τώρα ή τουλάχιστον αυτό κάνει ώς τώρα. Η Τουρκία θα προσπαθήσει να απονομιμοποιήσει την ΚΔ. Ο στόχος της πλευράς μας δεν εξαρτάται απόλυτα από εμάς να τον επιτύχουμε. Πρέπει, λοιπόν, να εκτεθεί μια φορά η Τουρκία, αφού έχουμε την ευκαιρία να την έχουμε απέναντί μας όσο απρόβλεπτη και αν είναι, σε περίπτωση που δεν κάνει τη μεγάλη κίνηση στις εγγυήσεις και την ασφάλεια.

Θα πρέπει σε αυτή την περίπτωση να αποκαλυφθεί η Άγκυρα για τις εμμονές της. Η Λευκωσία, αφού επιδιώκει να γίνει αυτή η συνάντηση, γιατί πρέπει επιτέλους η Άγκυρα να αποκαλυφθεί και σε όσους τη συγκαλύπτουν και σε όσους δεν το αντιλαμβάνονται ότι αυτή είναι η βασική αιτία που Ε/κ και Τ/κ δεν έχουν φτάσει νωρίτερα σε μια λύση. Το συγκεκριμένο θέμα επηρεάζει τον λαό. Αν το θέμα των εγγυήσεων δεν επιλυθεί ικανοποιητικά, τότε δεν θα υπάρξει καμία συμφωνία από δική μας πλευράς που να οδηγεί σε δημοψήφισμα, διότι θα το απορρίψει ο λαός.

Μην ξεχνάμε ότι αυτή τη φορά δεν μιλάμε για μια επιδιαιτησία που μας την επέβαλαν. Σήμερα μιλάμε για συνομιλίες κυπριακής ιδιοκτησίας. Άρα και η συμφωνία που θα φέρει ο κ. Αναστασιάδης -αν φέρει- θα είναι κυπριακής ιδιοκτησίας. Αυτό, λοιπόν, σημαίνει ότι δεν μπορεί να παίξει το χαρτί τού «Όχι». Την ίδια ώρα πάντως και το 2004 κάποιοι μιλούσαν πάλι για τελευταία ευκαιρία. Τελικώς δεν ήταν.