…ΑΛΙΜΟΝΟ ΔΕΝ ΠΡΟΝΟΗΣΑΜΕ ΟΙ ΕΓΩΠΑΘΕΙΣ ΚΑΙΣΑΡΕΣ, ΚΑΙ ΔΟΥΛΟΦΡΟΝΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΟΙ!...
Σε τούτη τη συνάφεια είναι οι διαχρονικοί μικροπολιτικοί, οι αφαιμακτικοί τραπεζίτες, τα αθεράπευτα και ακόλαστα καρκινώματα… ποικιλόσχημα…
Ο πολιτικαντισμός εθελοτυφλεί, και ας δέχτηκε το δηκτικό ράπισμα της τιμωρητικής αποχής… Η αποχή δεν εξαγοράζεται…
Η ιδέα να συμπυκνώσουμε σ’ ένα συνοπτικό οδοιπορικό τις προσδόκιμες και ασίγητες αναζητήσεις της νεότητας, με την τραγική καταχνιά των ώριμων χρόνων, σε μια κοινή πορεία αυτοπροσδιορισμού, συνιστά ένα αίτημα ευθύνης, απέναντι σ’ εκείνη την ακοίμητη αγωνία του εσωτερικού μας κόσμου να συναντήσουμε την αλήθεια…
Μέσα σε τούτο το εξαγνιστικό οδοιπορικό με τους νέους, στη σκιά του σκοτεινού ορίζοντα, θα αναβιώσουμε πικρές και αδιάσειστες αλήθειες: Τους πολιτικούς «φιλοσόφους» φαιδρώς να συναγελάζονται, «εμβριθώς» να συσκέπτονται, θεατρικά να αλληλολοιδορούνται, ευκαιριακά να μεταλλάζουν πολιτικά προσωπεία, να συναθροίζονται στη Συγκλητική Βουλή… και ανερυθρίαστα να την εγκαταλείπουν με αξιοπρέπεια!... Αλήθεια τί αχλεύαστο περίσσεψε;
Αποστρέψετε το βλέμμα… Μην απορείτε… Σε τούτη τη συνάφεια είναι οι διαχρονικοί μικροπολιτικοί, οι αφαιμακτικοί τραπεζίτες, τα αθεράπευτα και ακόλαστα καρκινώματα… ποικιλόσχημα…
Νέοι! Οδοιπορείτε μονήρεις, σ’ ένα κόσμο πνευματικής και ψυχικής άπνοιας… Τα οράματά σας «σκυλεύθηκαν», λεηλατήθηκαν από εκείνους που όφειλαν να ‘ναι οι θεματοφύλακές τους. Χωρίς φραγμούς, η μειωτική ταπείνωση της υλικής και της ηθικής ανταμοιβής των νεανικών, πνευματικών αγώνων και επιστημονικών κατακτήσεων, αποκορυφώνει την καταφρόνηση…
Και οι αριθμοί πλασματικά ευημερούν… το πλήθος δυσπραγεί… και η οικονομική ελίτ διαφεντεύει… Οποίος εμπαιγμός!...
Το αδηφάγο κερδοσκόπο οικονομικό κατεστημένο ασύδοτα ενεργεί κάτω από την κάλυψη της πολιτικής διαφθοράς!... Καιροί αλλόκοτοι, δυσοίωνο προάγγελμα για μελλούμενα ανεμόδαρτα… Η αλήθεια ψυχοφθόρος… όταν συμπορεύεται και συμπάσχει με την, προφητικά, επαληθεύουσα διαίσθηση…
Ο πολιτικαντισμός εθελοτυφλεί, και ας δέχτηκε το δηκτικό ράπισμα της τιμωρητικής αποχής… Η αποχή δεν εξαγοράζεται… Το ενθαρρυντικό: Με την αποχή διαφαίνεται, επιτέλους, μία ελπιδοφόρος αλήθεια: Η αφύπνιση ενός λαού, ναρκωμένου από τα χρόνια της συγκρότησής του σε «δημοκρατική» Πολιτεία. Ογδόντα χιλιάδες ενσυνείδητης αγανάκτησης και αποστροφής… και το σημαντικό, σε μια ολιγάνθρωπη κοινωνία.
Δυστυχώς στη σύγχρονη δημοκρατία καταργήσαμε τον εξοβελισμό!... την εκδίωξη, τον εξοστρακισμό της κλασικής Αθήνας… ως καθαίρουσα ψυχική γαλήνη… και ως δημοκρατική αναγέννηση. Άραγε ποιά τα όρια της ανοχής;
Η αποχή συνιστά επώνυμη, θαρραλέα στάση ζωής. Η λευκή ψήφος αποκρύπτει τη θρασυδειλία μέσα από την ανωνυμία…
Η «ελεύθερη» ψήφος ξεπουλιέται, η δημοκρατία ασφυκτιά στο «φαίνεσθαι», όταν οι πολίτες είναι ανδρείκελα πολιτικής απαιδευσίας, μαριονέτες πλουτοφόρων, αστείρευτων χορηγών… Βέβαια και τί δεν ξεπουλήσαμε;… Και τα νιάτα, στην αγνότητά τους, είναι απόξενα σε τέτοιες ανελεύθερες μικρότητες…
Και ο όχλος, μέσα στην αφέλεια, στην άγνοιά του, στην ξεγνοιασιά και στις τιποτένιες αναζητήσεις του, επιχαίρει στην «αλήθεια» των αυτοπαθών ψευδαισθήσεων…
Καταγέλαστος κομπάρσος σε παντοειδή συμπόσια… Πλανιέται ανάμεσα στο μεμψίμοιρο, μικρόψυχο κατάντημά του, και στον αλαζονικό εγωκεντρισμό του, … Αντίθετα η πολυσύνθετη, ελληνογενής πολιτιστική μας κληρονομιά καταξιώθηκε στη λιτότητα, στο μέτρο.
Φαίνεται να αδημονούμε, μέσα στην ανέμελη ταξιδιωτική περιπλάνησή μας, για τη μορφή του κυοφορούμενου πολιτειακού κατασκευάσματος. Και όμως, δεν έχουμε επίγνωση για τη μη ανατρέψιμη σκληρή πραγματικότητα: Άραγε, με σάπια κοινωνικά θεμέλια, τι εξαμβλωματικό, πολιτειακό μόρφωμα, θα στεριώσουμε ως υγιή και, αληθώς, αιωνόβια παρακαταθήκη στους νέους;
Διάβηκαν αιώνες αιώνων, και η ρητορική σοφιστική «περί δικαίου», μας καθηλώνει από το παρελθόν, από τη γενέθλιο εκείνη ημέρα της αρχομανούς Πολιτείας μας, σε ένα μελαγχολικό λήθαργο, σε ένα πνευματικό, και μη ανανήψημο κώμα:
«…ο άρχοντας όσον καιρό άρχει, δεν κάνει σφάλματα, και αφού δεν κάνει σφάλματα, επιβάλλει νόμους που τον συμφέρουν, και αυτούς πρέπει να εκτελεί ο αρχόμενος…» (Ο σοφιστής Θρασύμαχος απευθυνόμενος στο Σωκράτη. Πλάτωνος, «Πολιτεία» Α΄ , κεφ.14).
Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή. Και τες φιλοδοξίες σου να υπερνικήσεις… Κι όταν φθάσεις στην ακμή σου, Καίσαρ πια.. Πρόσεξε σαν βγεις στον δρόμον έξω… μη λείψεις τους διαφόρους που χαιρετούν και προσκυνούν να τους παραμερίσεις!… (Κ.Καβάφης, ΜΑΡΤΙΑΙ ΕΙΔΟΙ, «Ίκαρος», σελ.18).
Ο έλεγχος, διαφανής αλήθεια, αδέκαστο και απροσπέλαστο οχυρό όλων των θεσμών, προκρίνεται στη διάτρητη «δημοκρατία» μας ως ανέγγικτο και ανεπίκριτο «δίκαιο» σε κάθε λογής δολοπλοκία και αυθαιρεσία.
Η αδιάβλητη, η άμεμπτη ελεγκτική παρέμβαση, δεν ενδίδει, και δεν εξαγοράζεται. Και ας υπονομεύεται από το πολυκέφαλο, ενοχοποιημένο, πολιτικό και οικονομικό κατεστημένο, το ανενδοίαστο, το αδίστακτο σε κάθε εκτροπή, και αισχροκέρδια. Υποκριτικά αποπροσανατολίζουμε, για τον δήθεν ανέλπιστο καταποντισμό άρχοντος και αρχομένων… Αλίμονο, δεν προνοήσαμε οι εγωπαθείς καίσαρες, και οι δουλόφρονες ακόλουθοι!...
Και είναι να διερωτάσαι, να αγανακτείς που εξανίστανται για τα δήθεν απροσδοκήτως γιγνόμενα στην εσωτερική μας ζωή, και στον γεωπολιτικό μας περίγυρο… Θα ‘ρθει η ώρα που ο τουρκικός επεκτατισμός δε θα ‘ναι απατηλό όνειρο, αλλά μία εφιαλτική αφύπνιση. Αδιάψευστη επιβεβαίωση… η τραγική μαθητεία και εμπέδωση στα δεδομένα διδάγματα του ιστορικού παρελθόντος.
Ο θρασύς Οθωμανισμός, συνώνυμος με τον κατακτητικό επεκτατισμό, δεν επείγεται, … καραδοκεί σε βάθος χρόνου… Από τα χρόνια της ύπαρξής του, άγρυπνοι προστάτες του δόγματος της ακεραιότητας της οθωμανικής αυτοκρατορίας, ήταν εκείνοι που συγκρότησαν την Ιερά Συμμαχία, (1815), του Αυστριακού Μέτερνιχ: Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία, Πρωσία, Αυστρία. Αιωνίως, οι ίδιοι, ακατάλυτοι «θεματοφύλακες» του φιλοτουρκισμού και της «φιλάνθρωπης» παγκοσμιοποίησης.
Και ο ευρωπαϊκός και ο διεθνής συνασπισμός των «ισχυρών» είτε ανανεώνεται είτε αλλάζει προσωπεία. Άραγε, έχουμε συναίσθηση ότι διαβιούμε στο όρια της αχανούς Τουρκικής «δημοκρατίας»!, του γεωπολιτικού της εκτοπίσματος, και της βαρυσήμαντης γεωστρατηγικής της σημασίας;
Πώς σκιάσαμε, αποχρωματίσαμε, μολύναμε το «ελληνικό θαύμα», όπως το βίωσε, σύγκορμα, ο Γ. Σεφέρης στη μεγαλόνησο; Άραγε τί θα έγραφε, σήμερα, ο ποιητής κάτω από τη γέρικη συκομουριά, εκεί στην Αγία Νάπα; Μήπως ότι η γενιά των «ωρίμων» κλέψαμε την ανθρωπιά μας; Μήπως να στρεψοδικήσουμε και τούτη την οδυνηρή αλήθεια;
Ο ποιητής, προφητικά, διαβλέπει, διαισθάνεται, από τα χρόνια του ευκλεούς εκείνου απελευθερωτικού αγώνος, τα όσα τραγικά επακολούθησαν, ως ερεβώδη, σκοτεινή, κορύφωση μιας «ξεχωριστής»! στην Ιστορία, παραπαίουσας, πολυσύνθετης ηγεσίας.!
Και τραγικά «δικαιώθηκε» ως πικροφόρο κάρπισμα, ως ακλόνητη μαρτυρία, και η προφητική διαίσθηση του ποιητή, και η λεχθείσα, προνοητική επισήμανση, σε χρόνο καίριο, του Γέρου της Δημοκρατίας, Γεώργιου Παπανδρέου: Άλλα αποφασίζομεν και άλλα πράττετε… (περίοδος 1963-65). Μοιραίες στιγμές, δραματικά καταθλιπτικές, για όσα οδυνηρά επακολούθησαν, τα παρελθόντα, τα παρόντα, και τα μέλλοντα…
Καταπελτικός ο Θουκυδίδης για την απρονοησία: Η ασυλλόγιστη αποκοτιά, απερίσκεπτο «θάρρος», θεωρήθηκε παλληκαριά, από αγάπη στους κομματικούς συντρόφους… η προνοητική επιφυλακτικότητα δειλία… (τόλμα μεν γαρ αλόγιστος ανδρεία φιλέταιρος ενομίσθη… μέλλησις δε προμηθής δειλία… βιβλίο ΙΙΙ, κεφ.82,4. μτφ. Α. Γεωργοπαπαδάκου).
Κι αράξαμε σε τούτο το νησί… Ξενιτευτήκαμε, ταξιδέψαμε… Παναγιά Οδηγήτρα, Φορβιώτισσα… Παναγιά ταξιδεύτρα, γιατί μας έφερες σε τούτο το νησί; Ταξιδεύτρα, βουλιαγμένη πατρίδα, γιατί μας έφερες σ’ αυτή την πίκρα; (από ένα άγνωστο ποίημα του Γ.Σεφέρη, εκδ. «Καστανιώτης», σελ.206-210,2000).
Προνόμιο τραγικό η μαθητεία στην κλασική Παιδεία, και για τους νέους, αλλά και για όσους θέλουν να εντρυφήσουν στην αρχαία και στη νέα ελληνική γραμματεία. Το προνόμιο καλλιεργείται και χαλυβδώνεται στην ελεύθερη σκέψη και στην ελεύθερη έκφραση, στον εξανθρωπισμό. Η τραγικότητα εκπονείται στην αναζήτηση και στην αποκάλυψη της αλήθειας.
Και η αλήθεια ανιχνεύεται σε ένα ασίγαστο, επίμοχθο αγώνα αυτογνωσίας, ασυμφιλίωτο στην απρονοησία, σε δουλόφρονες προσωπολατρίες, σε ιστορικές παραμορφώσεις, στον κίβδηλο νεοπλουτισμό, σε υπαρξιακές ψευδαισθήσεις, αδογμάτιστο σε ανελεύθερα, απολιθωμένα ολοκληρωτικά συστήματα, σε πλανερές, ευκαιριακές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις.
Η αλήθεια ανελέητη: Ο άνθρωπος χωρίς Παιδεία και αρετή είναι το πιο άγριο και το πιο ανήθικο από τα ζώα «οπόσα φύει γη». (Πλάτωνος «Νόμοι», VI,766α, και Αριστοτέλης, «Πολιτικά», 1253α 34-36).
Και επιτέλους! Ας απελευθερώσουμε εαυτούς, αλλά πρώτιστα τους νέους, από τη δούρεια πλάνη ότι η μηχανιστική τεχνοκρατική εκπαίδευση είναι ομοούσια με την ανθρωπιστική Παιδεία.
Και ας κατασταλάξουμε σε μια αναντίρρητη, επιγραμματική αλήθεια: Όπως και κάθε απόστημα της ζωής μας, έτσι και οι ευκαιριακές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις είναι το ηχηρό θριαμβικό είδωλο, το εκτυφλωτικό κάτοπτρο μιας σκοτεινής κοινωνίας, και μιας ξεθωριασμένης πολιτείας. Αυτό είναι το αγωνιστικό στίγμα μιας «δεινοπαθούσης», ημικατεχόμενης πατρίδας. Και είναι να απορείς που απορούμε γιατί, και σε ποιο βυθό, ποντιστήκαμε…
Και το ελεύθερο πνεύμα της νεότητας εξιλεώνεται, και καταλαγιάζει σε μια βιωματική αφήγηση, τόσο πανανθρώπινη:
Επισκεφθήκαμε στο Βερολίνο τους καλούς μας φίλους Irene και Martin. Στο δωμάτιο του 14χρονου γιου τους Johannes με περίμενε μια μεγάλη έκπληξη: δίπλα στο γραφείο του είχε κολλήσει ένα χαρτάκι υπενθύμισης. Το χαρτάκι έγραφε «αισθάνομαι», aorist: «ησθόμην». Με όλα τα πνεύματα και τους τόνους τους, περήφανες ελληνικές λέξεις!
Ο 14χρονος Johannes κάνει αρχαία ελληνικά στο δημόσιο σχολείο του και θέλει να σπουδάσει… φυσική, στις θετικές, δηλαδή, επιστήμες. Πόσα 14χρονα ξέρουν το «ησθόμην» στην περήφανη ελληνόψυχη νήσο μας; Πού κάνει λάθος το εκπαιδευτικό μας σύστημα; (Ξένια Ι.Λοϊζίδου, Πολιτικός Μηχανικός!!, κέντρο Μελετών και Έρευνας ΑΚΤΗ).
Γιατί ασθμαίνει το εκπαιδευτικό μας σύστημα; Οι επιδόσεις ψηλές, «αξιοζήλευτες», στον παγκόσμιο πανεπιστημιακό στίβο: Στη διδασκαλία, στην έρευνα, στην καινοτομία… Και ο ανθρωπισμός ας είναι σε καταστολή!... Λεπτομέρειες… Απροσμέτρητη η καυχησιολογία, απροσπέλαστη η έπαρση!...
Οι απόφοιτοι του Καίμπριτζ, της Ecole Normale και της Σορβόννης κατάφεραν να περπατήσουν πάνω στ’ αχνάρια των μύθων που βρήκαν δοσμένους: τις Αντιγόνες, τους Οιδίποδες, τους Ορέστηδες και τις Ηλέκτρες!... Λησμονώντας ότι μες στο λεξιλόγιό τους υπάρχουν, συν τοις άλλοις, και δεκάδες χιλιάδες λέξεις της Ελληνικής… αλίμονο στην Ελλάδα που γέμισε όλη την Ευρώπη τουλίπες… γράφει με μαθητεία ελληνοπρεπή και οικουμενική, ο Οδυσσέας Ελύτης. («Εν Λευκώ», «Επιστροφή από την παρ’ ολίγον Ελλάδα», σελ. 476, «Ίκαρος»).
Κάπου το οδοιπορικό με τους νέους οδηγείται στο πέρας της εξαγνιστικής πορείας του. Τη λυτρωτική αλήθεια την πορευτήκαμε μόνοι μας… Δε λιποτακτήσαμε… Δε λιποψυχήσαμε… Δεν ενδώσαμε στο διεμβολισμό της παιδείας ελεύθερων ανθρώπων, και στην παραμόρφωσή τους σε πειθήνια, άψυχα, ασυνείδητα κατασκευάσματα της δόλιας οικονομικής κερδοσκοπίας, υποχείρια της πολιτικής φαιδρότητας, και της απάνθρωπης τεχνοκρατίας!...
Αποκαλυπτικός ο ακαδημαϊκός Γεώργιος Μπαμπινιώτης: Η τεχνοκρατία προτάσσει ως κριτήριο τις οικονομικές και τεχνολογικές απαιτήσεις, και θέτει σε δεύτερη μοίρα τις συνέπειες των επιλογών της για τον άνθρωπο!...
Χαώδης άβυσσος το τίμημα που πληρώνουμε, ως παγκόσμιος κοινωνία, στην τεχνοκρατία των «ισχυρών». Η κατάρρευση του ανθρωπισμού ανήθικη, αμοραλιστική… Οι πληγές ανήκουστες… τα παιδικά ψυχικά τραύματα ανεπούλωτα… καθημερινός αιμορραγών γολγοθάς…
Πάλι τα ίδια και τα ίδια θα μου πεις φίλε… Ποιός μας ακούει; Επώδυνος μονόλογος του Γιώργου Σεφέρη. Κι όμως! Την ελπιδοφόρο αλήθεια της ζωής, τη συναντούμε στην Αρκαδική πολιτιστική κληρονομιά, στις αξίες της κλασικής Παιδείας, στην εμψυχωτική και αναγεννητική λιτότητα και ταπεινοφροσύνη, στο μέτρο, πέραν της υποκριτικής, τυπολατρικής θρησκοληψίας. Και αυτή την αλήθεια, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, αφειδώλευτα κι ανυπόκριτα, μας την προσφέρει μέσα από την εξιλεωτική θρησκευτική προσήλωσή του, μέσα από τη θεομητορική, αφυπνιστική γραφή του:
Ο Θεϊκός Άγγελος κατήλθε από τα ουράνια δώματα, φέρων τα πτερόεντα δώρα του στους εφήμερους θνητούς. Το σκηνικό αντιφατικά καταθλιπτικό… Τα ευτράπελα, ματαιόδοξα, αρχοντικά μέγαρα… σε αντιπαραβολή με τη μίζερη αθλιότητα…
Και ο Άγγελος δια να παρηγορηθή, εισήλθεν εις μιαν εκκλησίαν… και εις το βάθος αντίκρυσεν ένα άνθρωπον χρυσοστόλιστον και μιτροφορούντα, (μίτρα, χρυσοποίκιλτο κάλυμμα της κεφαλής), ως Μήδον σατράπην της εποχής του Δαρείου, ποιούντα διαφόρους ακκισμούς, (νάζια, φιλάρεσκη συμπεριφορά), και επιτηδευμένας, (αφύσικες), κινήσεις. Δεξιά και αριστερά άλλοι έψαλλον με πεπλασμένας φωνάς: Τον Δεσπότην και αρχιερέα… Ο Άγγελος δεν εύρε παρηγορίαν. Επήρε τα πτερόεντα δώρα του … και επανήλθεν εις τας ουρανίας αψίδας. (Άπαντα, Τα πτερόεντα δώρα).
ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΕΑΡΧΟΥ ΠΑΠΑΝΕΑΡΧΟΥ
ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ
