Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΑΡΝΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΕΛΕΓΧΟΥΣ ΕΧΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΜΕ ΜΙΑ «ΘΥΕΛΛΑ» ΑΛΛΑΓΩΝ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΡΘΟΥΝ

Στις πρώτες μέρες των εντατικών του Οκτωβρίου οι δυο ηγέτες δίνουν θετικά μηνύματα. Χωρίς όμως να βγει και καμιά σημαντική είδηση, που να δείχνει ότι ξεπερνιούνται τα αδιέξοδα

Αν όμως δεν μπορεί να καταλήξουμε ούτε στην «εκ περιτροπής» ούτε στις εγγυήσεις ούτε στο εδαφικό, πώς μπορεί κανένας να περιμένει ότι, όπως αισιοδοξεί ο Μουσταφά Ακιντζί, σε μερικούς μήνες θα πάμε σε δημοψήφισμα;

Για μια φορά ακόμα στην τελική ευθεία. Αυτήν τη φορά, όμως, φαίνεται ότι είναι για τα καλά. Μέσα στον Οκτώβριο τελειώνει η εντατική διαδικασία. Θα καλυφθούν ξανά όλα τα κεφάλαια. Στο τέλος θα ανοίξει και το «μαύρο κουτί» του εδαφικού. Αν όλα αυτά ολοκληρωθούν, τότε θα ανοίξει ο δρόμος και για μια διεθνή διάσκεψη. Αυτό θα γίνει βέβαια αν όλα προχωρούν κανονικά. Αν στο μεταξύ παρατηρηθεί εμπλοκή, τότε δεν μπορεί το ζήτημα να φτάσει σε διεθνή διάσκεψη. Στις πρώτες μέρες των εντατικών του Οκτωβρίου οι δυο ηγέτες δίνουν θετικά μηνύματα. Χωρίς όμως να βγει και καμιά σημαντική είδηση, που να δείχνει ότι ξεπερνιούνται τα αδιέξοδα.

Τα κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν εντείνει την πολεμική και ανεβάζουν τους τόνους. Δεν εμπόδισε τελικά το καλό κλίμα που είδαμε στη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου αυτήν την εβδομάδα. Στην προχθεσινή συνεδρίαση της Βουλής, εκτός από το «ψήφισμα Περδίκη», τα κόμματα άφησαν στην άκρη τον ΔΗΣΥ και πήραν απόφαση να απαιτήσουν από τον Πρόεδρο να τους δοθούν τα έγγραφα των συνομιλιών. Κάποιοι οξύνουν τους τόνους και λένε ότι αν δεν τους δοθούν, τότε δεν θα συμμετέχουν στον Εθνικό Συμβούλιο.

Τα κόμματα διαπληκτίζονται καθημερινά. Μερικές φορές συγκρούονται και για πράγματα που δεν έχουν πραγματικά νόημα. Όπως ο καβγάς που γινόταν για το αν θα υπάρξει ή όχι «ενδιάμεση συμφωνία». Η ουσία, όμως, είναι αλλού. Είναι μάλιστα παράξενο που και τα κόμματα της αντιπολίτευσης δεν επικεντρώνονται πάντα στα κεντρικά ζητήματα. Τις πιο πολλές φορές προωθούν στον δημόσιο διάλογο τις υποψίες και τις εκτιμήσεις.

Δυο αγκάθια και ένα «must»

Από αυτά που ξέρουμε φαίνεται ότι στα «εύκολα» κεφάλαια του Κυπριακού υπάρχουν δυο καθοριστικά ζητήματα. Το ένα είναι το σύστημα διακυβέρνησης, όπου υπάρχει χάος αγεφύρωτο μεταξύ των δυο πλευρών. Θα υποκύψει η ελληνική πλευρά στην τουρκική αξίωση για «εκ περιτροπής προεδρία»; Το δεύτερο είναι η άρνηση της τουρκικής πλευράς και της κατοχικής εξουσίας να δώσει πρόσβαση στα απαραίτητα στοιχεία στους διεθνείς μελετητές του ΔΝΤ και της Διεθνούς Τράπεζας. Το ζήτημα δεν είναι βέβαια τόσο «αθώο» και δεν έχει να κάνει μόνο με στοιχεία.

Αναζητώντας απαντήσεις από οικονομολόγους - γνώστες των δεδομένων, παίρνουμε την πληροφόρηση ότι η άρνηση της τουρκικής πλευράς έχει να κάνει με μια πραγματική «θύελλα» αλλαγών που πρέπει να έρθουν. Ο προβληματισμός είναι ότι τέτοιες αλλαγές θα έχουν και τεράστιο κόστος για την τουρκοκυπριακή πλευρά. Και αυτό ελάχιστα είναι γνωστό. Θα επανέλθουμε, όμως, σε αυτό.

Δεν είναι όμως μόνο αυτά. Κατ’ ακρίβειαν τα μεγάλα ζητήματα είναι άλλα. Είναι οι εγγυήσεις και η απαίτηση της Τουρκίας να αφήσει «ένα πόδι στην Κύπρο». Είναι το ζήτημα του στρατού. Είναι επίσης το μεγάλο θέμα του εδάφους. Στο τελευταίο, μάλιστα, πέρα από κάθε προσδοκία (του Προέδρου Αναστασιάδη και άλλων) η τουρκική πλευρά φαίνεται να κάνει πίσω ακόμα και από τα όσα προέβλεπε το Σχέδιο Ανάν.

Ας τα πάρουμε, όμως, με τη σειρά. Μέχρι το τέλος αυτού του μήνα ή τις επόμενες μερικές εβδομάδες, Νίκος Αναστασιάδης και Μουσταφά Ακιντζί θα έχουν εξαντλήσει μαζί με τους διαπραγματευτές τους τις επινοήσεις για να κλείσουν μικρές «τρύπες» που μένουν στα διάφορα «κεφάλαιά» τους. Αυτό μπορεί και να γίνει, μαθαίνουμε από το διαπραγματευτικό περιβάλλον. Όπως ομολόγησε έξω από το Προεδρικό προχτές ο ίδιος ο Πρόεδρος, το «αγκάθι» της «εκ περιτροπής» θα μείνει μέχρι τέλους.

Αφού την ίδια ώρα η τουρκική πλευρά μάς έχει διαμηνύσει να είμαστε λογικοί στο εδαφικό και να μη ζητάμε μεγάλα πράγματα, το συμπέρασμα είναι φανερό. Οι Τούρκοι θα παίξουν «έδαφος έναντι εξουσίας». Μέχρι τώρα ο Μ. Ακιντζί μάς είπε καθαρά ότι το «deal» θα είναι «εγγυήσεις ή εδαφικό». Καθαρά δήλωσε ότι αν μπορεί να γίνει «κάτι» με τις εγγυήσεις, θα πρέπει οι Ελληνοκύπριοι να λογικευτούν στο εδαφικό.

Βέβαια έχουμε μάθει, στο μεταξύ, τι είναι αυτό το «κάτι» που μπορεί να δώσει η Τουρκία για το αγκάθι των εγγυήσεων. Είναι ήδη απαράδεκτο: Να μείνει εγγυήτρια μόνο του τουρκοκυπριακού κρατιδίου. Δεν μπορεί ο Νίκος Αναστασιάδης και η Κύπρος να δεχτούν κάτι τέτοιο. Τι θα γίνει άραγε; Θα κάνει η Τουρκία την «έκπληξη»; Και αν αυτό συμβεί, τι θα θέλει για αντάλλαγμα; Το «παζλ» γίνεται πολύ δύσκολο από την ώρα που καταλαβαίνουμε ότι στην τουρκική πλευρά υπάρχουν δυο αγκάθια και ένα «must». Τα δυο αγκάθια είναι εγγυήσεις και εδαφικό. Εκείνο στο οποίο μαζί Άγκυρα και Τουρκοκύπριοι επιμένουν είναι η «εκ περιτροπής» μαζί με κάποιου είδους αναγνώριση του «τουρκικού κράτους» μαζί με τη λύση.

Οι αναγνώσεις

Όλα δείχνουν ότι αν οι διαπραγματεύσεις συνεχιστούν ομαλά, ο Νίκος Αναστασιάδης θα πάει στην επόμενη φάση διψώντας για να συζητήσει με χάρτες το εδαφικό. Αν θα είναι στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας ή σε κάποια πόλη του εξωτερικού, δεν έχει και τόση σημασία. Βέβαια, κάποιοι που παρακολουθούν στενά τις διαπραγματεύσεις και το περιβάλλον τους, κάνουν ήδη μια ελπιδοφόρο παρατήρηση. Αν ο Ακιντζί, λένε, θέλει να πάει στην Ελβετία ή κάπου αλλού για να ανοίξει χάρτες, είναι διότι, παρά τις δυσκολίες που έχει, κατάλαβε ότι πρέπει τελικά να δώσει τη Μόρφου.

Αν όμως αυτή είναι η θετική ανάγνωση, τότε πρέπει να διαβάσουμε και τι άλλο είπε ο Ακιντζί. Ότι οι Ελληνοκύπριοι για να περιμένουν κάτι στο θέμα των εγγυήσεων πρέπει να φανούν λογικοί στο εδαφικό. Από τη δική του πλευρά αν κάνει την «κίνηση» να δώσει τη Μόρφου, η οποία ήταν ήδη δεδομένη στο Σχέδιο Ανάν, τότε θα βρει την ευκαιρία να ζητήσει «κατανόηση» για τις εγγυήσεις. Ότι δηλαδή με κάποιο τρόπο η Τουρκία θα πρέπει να συνεχίσει να «στέκεται δίπλα στους Τουρκοκύπριους». Και αυτό σημαίνει να πατά στην Κύπρο. Με δυο λόγια, για τον Νίκο Αναστασιάδη και την ελληνική πλευρά θα είναι είτε εδαφικό είτε εγγυήσεις. Ενώ ταυτόχρονα θα κουβαλά και το «αγκάθι» της αξίωσης για «εκ περιτροπής προεδρία». Όλα αυτά μάλιστα χωρίς να συζητήσουμε το περιουσιακό, που είναι ένα ακόμα πολύ ευαίσθητο ζήτημα για τον Πρόεδρό μας.

Τα διλήμματα

Υπενθυμίζουμε εδώ ότι ο σημερινός Πρόεδρος ξεκίνησε αυτήν τη φάση του Κυπριακού έχοντας ένα πολύ δύσκολο παρελθόν. Ποιος θα μπορούσε τότε, στο δεύτερο μισό του 2004, που ο Νίκος Αναστασιάδης ήταν απομονωμένος και δαχτυλοδεικτούμενος, να προβλέψει ότι μια δεκαετία μετά θα ήταν Πρόεδρος της Κύπρου; Κανείς. Από την ώρα που βρέθηκε όμως Πρόεδρος διαβεβαίωσε ότι θα φέρει «κάτι σαφώς καλύτερο από το Σχέδιο Ανάν». Με όλα αυτά διερωτόμαστε πώς μπορεί να είμαστε αισιόδοξοι ότι θα υπάρξει λύση. Πάντως τα θέματα που έχει να αντιμετωπίσει ο Πρόεδρος Αναστασιάδης μέσα στις επόμενες εβδομάδες, τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, φαίνεται να γίνονται συγκεκριμένα και να κωδικοποιούνται.

Θα αφήσει σε δεύτερη μοίρα το εδαφικό και θα προσπαθήσει να κερδίσει το μεγάλο στοίχημα των εγγυήσεων; Αν όμως αφήσει πίσω το εδαφικό, πώς θα μπορέσει να πείσει τον «μέσο Κύπριο» και τις δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες ότι είναι κάτι καλύτερο από το προηγούμενο σχέδιο; Ακόμα πιο σημαντικό, λένε όσοι παρακολουθούν στενά τη διαπραγμάτευση και τα τεχνικά θέματα, είναι ότι αν δεν γίνει κάτι σημαντικό στο «εδαφικό», τότε θα έρθουν στην επιφάνεια και τα ανυπέρβλητα προβλήματα των περιουσιών.

Είναι επίσης γνωστό ότι δεν θα μπορούσε να προτείνει στον κόσμο ο Πρόεδρος μια συμφωνία, που θα προβλέπει ότι σε τακτά χρονικά διαστήματα θα πρέπει να είναι πρόεδρος της χώρας Τουρκοκύπριος. Κάτι τέτοιο θα ήταν μεγάλη αδυναμία στη «μάχη του δημοψηφίσματος». Τι μπορεί όμως να κάνει την τουρκική πλευρά να εγκαταλείψει αυτήν την κεντρική απαίτησή της; Έχει η ελληνική πλευρά κάτι να δώσει; Αν όμως δεν μπορεί να καταλήξουμε ούτε στην «εκ περιτροπής» ούτε στις εγγυήσεις ούτε στο εδαφικό, πώς μπορεί κανένας να περιμένει ότι, όπως αισιοδοξεί ο Μουσταφά Ακιντζί, σε μερικούς μήνες θα πάμε σε δημοψήφισμα; Εκτός και εάν εννοούμε ένα δημοψήφισμα που θα στοίχιζε και πάλι στην ελληνική πλευρά να φανεί ο «φταίχτης». Θα ρισκάρει, όμως, κάτι τέτοιο ο Νίκος Αναστασιάδης;

Ο οικονομικός παράγοντας

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά τα πολύ δύσκολα, από το παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων βγαίνει συνέχεια και ένα πρόσθετο ερώτημα. Μπορεί να φαίνεται ότι οι κεντρικοί άξονες στα θέματα της οικονομίας έχουν συζητηθεί και υπάρχει συμφωνία. Είναι, όμως, έτσι τα πράγματα στην πράξη; Μια πολιτική ανάγνωση είναι ότι «στην πραγματικότητα αμέσως μετά τη λύση οι Τουρκοκύπριοι θα περάσουν ένα πολύ σκληρό μνημόνιο».

Η προσαρμογή στην πραγματικότητα της Τραπεζικής Ένωσης, στην οποία ανήκει η Κύπρος, το ενιαίο καθεστώς μιας αγοράς με κοινούς κανόνες ανταγωνισμού και φορολογίας, θα σήμαινε μια τεράστια αναστάτωση για την άλλη πλευρά. Πόσο καθαρό είναι αυτό; Μήπως, τελικά, αν όλα αυτά εξηγηθούν και γίνουν γνωστά, είναι πιο πιθανό να είναι οι Τουρκοκύπριοι που θα αρνηθούν μια τέτοια συμφωνία; Δυστυχώς, κανένας μέχρι τώρα δεν τους έχει προετοιμάσει γι’ αυτό. Αντίθετα τους λένε διαρκώς ότι με λύση θα έχουν το δικό τους κράτος, πρόσβαση στην Ευρώπη και μερίδιο στο φυσικό αέριο...

Γενικά φαίνεται ότι υπάρχει πολύς δρόμος ακόμα. Ή μάλλον υπάρχουν πολλές και μεγάλες δυσκολίες. Πραγματικές δυσκολίες, πολύ πιο μεγάλες από όσα ακούμε στις καθημερινές πολιτικές συζητήσεις. Γι’ αυτό και η ομάδα του Προέδρου της Δημοκρατίας ήδη προβληματίζεται για το ενδεχόμενο να παγιδευτούμε σε ένα ναυάγιο.