ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΕΡΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΠΛΗΡΩΣ Η ΚΑΤΑΛΗΞΗ

Από αυτές τις απαντήσεις θα εξαρτηθεί αν θα δικαιωθούν αυτοί που εδώ και περίπου ενάμιση χρόνο ζουν σε... ρυθμό λύσης ή αν θα αποδειχτεί ότι είχαν δίκιο εκείνοι που από την αρχή οσμίστηκαν ότι «δεν έχει τίποτε»

Έχει αποφασίσει ο Ταγίπ Ερντογάν και η Τουρκία ότι θα δεχτεί να καταργηθούν οι εγγυήσεις και να μην υπάρχει κάποιο ανάλογο σύστημα, που θα τους επιτρέπει να παρέμβουν στην Κύπρο όποτε το θέλουν;

Μπορεί να δεχτεί η τουρκική πλευρά να επιστρέψει στο ελληνοκυπριακό κρατίδιο ένα σημαντικό κομμάτι από το έδαφος που σήμερα κατέχει ο Αττίλας;

Τι ακριβώς θα γίνει με το «σχεδόν κλειστό» κεφάλαιο της διακυβέρνησης;

Θα δεχτεί η τουρκική πλευρά εφόσον υπάρξει συμφωνία, αυτή να επισφραγιστεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας και να είναι σαφές ότι η Κυπριακή Δημοκρατία συνεχίζει την πορεία της, αλλά ως ομόσπονδο κράτος στο εξής;

Θα υπάρξει μια ικανοποιητική και πειστική συμφωνία για τη γρήγορη αποχώρηση του κατοχικού στρατού;

Τι θα γίνει τελικά με τις περιουσίες και τι με τις αποζημιώσεις;

Για μια φορά ακόμα το Κυπριακό μπαίνει σε τελική ευθεία. Αυτή η ευθεία είτε καταλήγει σε συμφωνία είτε σε φτάνει σε αδιέξοδο. Βέβαια, κάποιοι έμπειροι παρατηρητές υπογραμμίζουν ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απόλυτα. Λένε ότι υπάρχει η περίπτωση εάν υπάρχουν και άλλες συγκλίσεις μέσα στις επόμενες εβδομάδες, χωρίς όμως τελική κατάληξη, τότε θα βρεθεί κάποιο σχήμα για να μας παραπέμψουν σε συνέχεια μέσα στο 2017. Με έναν καινούργιο Γενικό Γραμματέα, όμως. Αλλά και έναν καινούργιο... κύριο Έιντε.

Όλα δείχνουν όμως ότι σε αυτή την τελική ευθεία τα πράγματα έχουν απλοποιηθεί.

Υπάρχουν μερικά ερωτήματα που μπορεί να απαντηθούν με ένα «ναι» ή ένα «όχι» και από τα οποία εξαρτάται πλήρως η κατάληξη. Τα ερωτήματα αυτά τα ξέρει όλος ο κόσμος. Τις απαντήσεις είναι που δεν ξέρουμε και ίσως θα πρέπει κανένας να πάει σε... μάγισσες και χαρτορίχτρες. Από αυτές τις απαντήσεις όμως θα εξαρτηθεί αν θα δικαιωθούν αυτοί που εδώ και περίπου ενάμιση χρόνο ζουν σε... ρυθμό λύσης ή αν θα αποδειχτεί ότι είχαν δίκιο εκείνοι που από την αρχή οσμίστηκαν ότι «δεν έχει τίποτε».

Ερώτημα πρώτο

Έχει αποφασίσει ο Ταγίπ Ερντογάν και η Τουρκία ότι θα δεχτεί να καταργηθούν οι εγγυήσεις και να μην υπάρχει κάποιο ανάλογο σύστημα που θα τους επιτρέπει να παρέμβουν στην Κύπρο όποτε το θέλουν; Το θέμα είναι εάν το έχει αποφασίσει, διότι δύσκολα μπορεί κανένας να φανταστεί ότι αυτή την απόφαση θα την πάρει τώρα. Η συμπεριφορά του «σουλτάνου της Άγκυρας» στη συνάντηση με τον Αλέξη Τσίπρα στη Νέα Υόρκη, όπου και έκανε ότι δεν καταλάβαινε την αναφορά που έγινε σε τερματισμό των εγγυήσεων, μάλλον δείχνει ότι έχει μιαν απάντηση. Είτε θετική είτε αρνητική είναι, είχε λόγο να την κρύψει.

Κάποιοι βέβαια θεωρούν ότι δεν είναι σίγουρο πως έχει μιαν έτοιμη απόφαση η Άγκυρα. Ο ισχυρισμός είναι ότι θα κρίνει από όλα τα υπόλοιπα στοιχεία μιας συμφωνίας και εάν τη θεωρήσει συμφέρουσα, μόνο τότε θα κάνει «κάποιο βήμα» στο ακανθώδες θέμα των εγγυήσεων. Αλλά και αυτό είναι κάτι που θα φανεί πολύ σύντομα. Ενώ, μια άλλη άποψη είναι ότι ουδέποτε μέχρι τώρα η Τουρκία σκέφτηκε ή συζήτησε σοβαρά κατάργηση των εγγυήσεων και ότι τα όσα ακούστηκαν και η «συμβιβαστική» πρόταση για εγγυήσεις στο τουρκοκυπριακό κρατίδιο είναι απλώς «ελιγμοί». Το σίγουρο πάντως είναι ότι εάν ο Ταγίπ Ερντογάν και γενικότερα η Άγκυρα δεν είναι διατεθειμένοι να αφήσουν στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας τις εγγυήσεις, τότε είναι αδύνατο για τον Νίκο Αναστασιάδη να ισχυριστεί ότι βρέθηκε λύση.

Ερώτημα δεύτερο

Μπορεί να δεχτεί η τουρκική πλευρά να επιστρέψει στο ελληνοκυπριακό κρατίδιο ένα σημαντικό κομμάτι από το έδαφος που σήμερα κατέχει ο Αττίλας; Πρέπει να διευκρινιστεί ακόμα ότι ως «σημαντικό κομμάτι» πρέπει να θεωρείται κάτι περισσότερο από τα όσα προνοούσε το Σχέδιο Ανάν. Διότι είναι καθαρό ότι ο Κύπριος πρόεδρος δεν θα τολμούσε να φέρει σε δημοψήφισμα κάτι λιγότερο από ό,τι έδινε εκείνο το σχέδιο που απορρίφθηκε κατηγορηματικά το 2004. Ο ίδιος ο Νίκος Αναστασιάδης έχει πει εξάλλου πάμπολλες φορές ότι αν βρεθεί λύση, αυτή θα πρέπει να είναι «ουσιαστική βελτίωση σε σχέση με το σχέδιο που απορρίφθηκε».

Μέχρι τώρα η τουρκική πλευρά βρίσκεται στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση. Αρκετές φορές έχει εξηγηθεί από αρμόδια τουρκικά χείλη ότι οι Ελληνοκύπριοι θα πρέπει να ξεχάσουν τα όσα υπήρχαν στο Σχέδιο Ανάν διότι το απέρριψαν. Δεν είναι δυνατό σήμερα να περιμένετε να πάρετε εκείνα τα εδάφη, αφού από τότε οι πραγματικότητες έχουν αλλάξει, διαμηνύουν οι Τούρκοι. Φαίνεται ότι όλος ο «καβγάς» είναι για τη Μόρφου, την οποία τώρα δεν θέλουν καν να συζητήσουν.

Ενώ πριν μπουν οι διαπραγματεύσεις στο «ψαχνό» από το περιβάλλον του Προέδρου της Δημοκρατίας διέδιδαν ότι ο Νίκος Αναστασιάδης θα έχει σαν «δυνατό χαρτί» στο ενδεχόμενο ενός δημοψηφίσματος κάποια σημαντική εδαφική προσθήκη, και συγκεκριμένα έκαναν λόγο για την Καρπασία. Ότι δηλαδή ο Πρόεδρος θα μπορούσε να πείσει ότι τα πράγματα είναι καλύτερα από το 2004, επειδή θα μπορούσε να προσθέσει στον τότε χάρτη και τη σημαντική αυτή χερσόνησο.

Τελευταία διαδίδεται ως «καινούργια ιδέα» ότι εκτός από τις δύο ομοσπονδιακές πολιτείες θα υπάρχει στη λύση και μια «ομόσπονδη περιοχή» που θα είναι κάτω από τον έλεγχο του κεντρικού κράτους. Λέγεται ότι αυτή η περιοχή θα περιείχε την Καρπασία, τα μαρωνίτικα χωριά και «ίσως κάτι άλλο». Ταυτόχρονα όμως λέγεται πολύ καθαρά από την τουρκική πλευρά και από το στόμα του ίδιου του Μουσταφά Ακιντζί ότι «αν η ελληνική πλευρά δεν έχει υπερβολικές απαιτήσεις στο εδαφικό, τότε μπορεί να γίνει κάποια συζήτηση για τις εγγυήσεις». Είναι φανερό ότι ως «υπερβολικές απαιτήσεις» εννοεί τη Μόρφου.

Υπάρχει όμως περίπτωση σε πρόταση που θα έφερνε ο Νίκος Αναστασιάδης να μην περιλαμβάνεται «τουλάχιστον η Μόρφου», και αυτό να δοκιμάσει να το ξεπεράσει προτείνοντας «ειδικό καθεστώς» για την Καρπασία; Δεν υπάρχει.

Ερώτημα τρίτο

Τι ακριβώς θα γίνει με το «σχεδόν κλειστό» κεφάλαιο της διακυβέρνησης; Όποιες και αν είναι εκεί οι συγκλίσεις, παραμένει ένα καθοριστικό χάσμα. Ένα ζήτημα που θα έχει κεντρική σημασία για τον χαρακτήρα της λύσης. Η ελληνική πλευρά επιμένει σε ένα λειτουργικό σχήμα με Έλληνα πρόεδρο και Τούρκο αντιπρόεδρο. Αλλά η τουρκική πλευρά θεωρεί ότι είναι εκ των ουκ άνευ να αναλαμβάνουν διαδοχικά οι δύο κοινότητες την εξουσία με ένα σχήμα «εκ περιτροπής προεδρίας». Ο ίδιος ο Ακιντζί εξήγησε ότι αν δεν υπάρχει «εκ περιτροπής», τότε είναι σαν να μην εξασφαλίζεται η συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων και η πολιτική ισότητα. Μπορεί όμως ο Νίκος Αναστασιάδης να κάνει μια συμφωνία με τέτοιον όρο; Και αν την έκανε, είναι δυνατό να περιμένει ότι θα περάσει κάτι τέτοιο από δημοψήφισμα;

Ερώτημα τέταρτο

Θα δεχτεί η τουρκική πλευρά εφόσον υπάρξει συμφωνία, αυτή να επισφραγιστεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας και να είναι σαφές ότι η Κυπριακή Δημοκρατία συνεχίζει την πορεία της, αλλά ως ομόσπονδο κράτος στο εξής; Οι Τούρκοι πολλές φορές έχουν απορρίψει αυτή την ιδέα. Εννοούν ότι μαζί με τη λύση κύριος στόχος είναι να έχουν «το κράτος τους» και ότι αυτό το κράτος είναι η σημερινή «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου» και ότι αυτή θα αναγνωριστεί.

Αυτή η λογική και ο τρόπος σκέψης απορρίπτονται απόλυτα από την ελληνική πλευρά. Πολλές φορές εξηγήθηκε ότι αν είναι έτσι τα πράγματα, τότε η ελληνική πλευρά δεν έχει κανένα λόγο να θέλει λύση. Μπορεί η Τουρκία να συμβιβαστεί με την ιδέα ότι δεν θα έχει «το δικό της κράτος» στην Κύπρο; Και αν μπορεί η Τουρκία, είναι δυνατό οι Τουρκοκύπριοι να δεχτούν ότι μετά τη λύση δεν θα πρόκειται για ένα «νέο κράτος», που θα είναι μάλιστα «συνεταιρισμός δύο κρατών»; Πάντως ο πρόεδρος Αναστασιάδης είναι αδύνατο να αποδεχτεί και να φέρει συμφωνία με κάποια παρόμοια λογική.

Για την ελληνική πλευρά είναι κάτι περισσότερο από «κόκκινη γραμμή» ότι θα έχουμε συνέχεια στο κράτος και ότι είναι το κράτος αυτό πηγή κάθε κυριαρχίας και εξουσίας, αλλά απλώς θα έχει στο εσωτερικό του δύο συνιστώσες. Αλλά αυτές οι συνιστώσες δεν έχουν να κάνουν τίποτα με την ίδια τη συμφωνία. Αυτό το σκεπτικό απορρίπτεται όμως με κάθετο τρόπο από την τουρκική πλευρά.

Ερώτημα πέμπτο

Θα υπάρξει μια ικανοποιητική και πειστική συμφωνία για τη γρήγορη αποχώρηση του κατοχικού στρατού; Ή μήπως η Άγκυρα θα βρει διάφορους τρόπους μέσα από επιπλοκές είτε για να κρατήσει για πάντα ένα μέρος του στρατού είτε για να καθυστερήσει την πλήρη αποχώρηση; Αναλυτές ισχυρίζονται ότι η Τουρκία θα φανεί «πονηρά διαλλακτική», αφού θα δεχτεί «επί της αρχής» την πλήρη αποχώρηση του στρατού της, αλλά στην πράξη θα βρει διάφορες μεθοδεύσεις για να παραμείνει ένα μέρος του στρατού για χρονικό διάστημα το οποίο μετά θα ελέγχει η ίδια. Είναι και αυτό ένα κομβικό σημείο, αφού ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας θα ήταν αδύνατο και ούτε θα δοκίμαζε να πείσει τους Ελληνοκύπριους πολίτες να εγκρίνουν μια λύση που δεν θα ξεκαθάριζε αμέσως και οριστικά το θέμα του στρατού.

Ερώτημα έκτο

Τι θα γίνει τελικά με τις περιουσίες και τι με τις αποζημιώσεις; Αν, όπως διαδίδεται, οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούσε να φανούν κάπως ευέλικτοι στο ζήτημα της ανάκτησης των περιουσιών, αυτό εξαρτάται απόλυτα εάν θα μπορεί να προταθεί ικανοποιητική και άμεση μέθοδος αποζημιώσεων. Κάτι τέτοιο όμως δεν έχει βρεθεί μέχρι τώρα. Εξάλλου ούτε και στο προηγούμενο σχέδιο υπήρχε κάποια ικανοποιητική απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Η δημιουργία κάποιου «Ταμείου Αποζημιώσεων» χωρίς φανερή και συγκεκριμένη πηγή χρηματοδότησης μάλλον θα θεωρηθεί σαν «κοροϊδία» από τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών.

Μέχρι τώρα απάντηση δεν έχει βρεθεί και ακούγονται μόνο αοριστολογίες. Τέτοιες αόριστες κουβέντες δεν θα ήταν όμως αρκετές για να μπορέσει ο Πρόεδρος να φέρει μια συμφωνία σε δημοψήφισμα. Εξάλλου από το περιβάλλον του ακούγεται συνέχεια ότι χωρίς θετικές απαντήσεις στα παραπάνω δεν τίθεται καν θέμα δημοψηφίσματος, αφού ο ίδιος δεν πρόκειται να δεχτεί ποτέ τέτοια συμφωνία. Άρα;

Υπάρχουν κι άλλα

Ερωτήματα πολλά.... Στην πραγματικότητα υπάρχουν και αρκετά άλλα κεντρικά ερωτήματα. Κάποια από αυτά μπορεί να μην είναι αρκετά γνωστά στον κόσμο, αλλά μπορεί και να αποδειχτούν πιο σοβαρά ακόμα και από τα πιο πάνω. Μερικά έχουν να κάνουν με την οικονομία. Αυτά και άλλα ερωτήματα θα ήταν αρκετά για δημόσιες συζητήσεις και τοποθετήσεις των πολιτικών δυνάμεων. Αντί να δοκιμάσουν να αναπτύξουν, και όσο γίνεται να εμβαθύνουν, υπεύθυνα αυτά τα φλέγοντα ερωτήματα, οι πολιτικές δυνάμεις δείχνουν να προτιμούν να επαναλαμβάνουν τον εαυτό τους. Με ευχολόγια ή καταστροφολογία, με κάθετες προβλέψεις και εκτιμήσεις εκατέρωθεν.

Αντί να θέσουν και στον λαό αυτά τα ερωτήματα, προτιμούν κάποιες φορές να μιλούν για... πιθανότητες. Θα γίνει μήπως κάτι τέτοιο στο πλαίσιο των επόμενων διαφημιζόμενων συνεδριάσεων του Εθνικού Συμβουλίου και των «θεματικών»; Άγνωστο. Προς το παρόν το ενδιαφέρον μονοπώλησε μια... θεατρική παράσταση στη Σαλαμίνα.