ΑΠΡΟΚΑΛΥΠΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΑΛΛΑΓΗ ΣΥΝΟΡΩΝ ΕΚΑΝΕ Ο ΡΕΤΖΕΠ ΤΑΓΙΠ ΕΡΝΤΟΓΑΝ

Η αμφισβήτηση της Συνθήκης της Λωζάννης, από τον Τούρκο Πρόεδρο, επέρχεται σε μια στιγμή επιθετικού αναθεωρητισμού της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή, με σαφείς νεο-οθωμανικές βλέψεις «ιστορικής αποκατάστασης»

Συνήλθε χθες στην Αθήνα το ΚΥΣΕΑ, για εξέταση της διαμορφωθείσας κατάστασης

Διαστάσεις προσλαμβάνει η ευθεία αμφισβήτηση εκ μέρους του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν της Συνθήκης της Λωζάννης, με την Αθήνα να αντιδρά άμεσα, αν και με ανησυχία και προβληματισμό, στην τελευταία -και κορυφαία σε θεσμική αποτύπωση- τουρκική πρόκληση. Με φόντο τις δηλώσεις του Τούρκου Προέδρου συνεδρίασε χθες το απόγευμα το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εξωτερικών και Άμυνας (ΚΥΣΕΑ), υπό τον Πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος αναμενόταν να τοποθετηθεί ο ίδιος για το θέμα.

Μετά την προχθεσινή, «ήπια, αλλά αποφασιστική», αντίδραση του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, καθώς και τις τοποθετήσεις των πολιτικών δυνάμεων της χώρας, η ελληνική πλευρά συνέχισε να διατηρεί τους ίδιους χαμηλούς, φραστικά, τόνους, εμμένοντας, ταυτόχρονα, στην ουσία της ελληνικής θέσης, που είναι ο πλήρης σεβασμός των συμφωνιών που διαμορφώνουν το υπόβαθρο των ελληνοτουρκικών σχέσεων εδώ και έναν περίπου αιώνα.

Με ελαφρότητα και βιασύνη

Ο Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Νίκος Ξυδάκης, αναφερόμενος χθες στη δήλωση Ερντογάν, επισήμανε ότι ο Τούρκος Πρόεδρος «μας έχει συνηθίσει σε αιφνίδιες εκρήξεις αναθεώρησης και αναδιπλώσεις», ενώ χαρακτήρισε τη δήλωσή του ως εκπεφρασμένη «με ελαφρότητα και βιασύνη». «Ο Πρόεδρος Ερντογάν έχει συνηθίσει τον δυτικό κόσμο σε αιφνίδιες εκρήξεις αναθεώρησης και εν συνεχεία σε αναδιπλώσεις», σχολίασε ο κ. Ν. Ξυδάκης, μιλώντας στον ΣΚΑΪ, προσθέτοντας ότι θα υπάρξει τοποθέτηση στο ΚΥΣΕΑ, πιθανώς και από τον Πρωθυπουργό.

Ο Αναπληρωτής Έλληνας ΥΠΕΞ απέδωσε την κίνηση Ερντογάν στις πιέσεις που δέχεται στο εσωτερικό με τον μετασχηματισμό του κράτους, από κοσμικό κράτος σε λαϊκό Ισλάμ, αλλά και στις μεγάλες αναστατώσεις που επισυμβαίνουν στα σύνορα της Τουρκίας και την ανησυχία της Άγκυρας για τη γεωγραφία της περιοχής. «Με ελαφρότητα και βιασύνη βάζει στο τραπέζι να συζητήσει μια διεθνή συνθήκη», είπε χαρακτηριστικά, και συνδέοντας το όλο θέμα με τις εξελίξεις στη Μοσούλη. Δεν απέκλεισε, δε, το ενδεχόμενο να συνδέεται η στάση Ερντογάν με το θέμα των «8», που έχει ζητηθεί η έκδοσή τους από την Άγκυρα.

Αλλαγή συνόρων

Η τελευταία τουρκική πρόκληση αξιολογείται με ιδιαίτερη σοβαρότητα από ελληνικής πλευράς, καθώς πρόκειται για την πρώτη φορά που Τούρκος Πρόεδρος εκφράζει δημοσίως τη διαφωνία του με τη Συνθήκη της Λωζάννης, με βάση την οποία δημιουργήθηκε το σύγχρονο τουρκικό κράτος. Και προβληματίζει ιδιαίτερα το γεγονός ότι επέρχεται σε μια στιγμή επιθετικού αναθεωρητισμού της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή, με σαφείς νεο-οθωμανικές βλέψεις «ιστορικής αποκατάστασης», ενώ αμφισβητεί απροκάλυπτα, πλέον, το εδραίο πλαίσιο θεμελίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, με σαφείς αξιώσεις μετατροπής του καθεστώτος του Αιγαίου και της Θράκης εις βάρος της Ελλάδας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της. Επί της ουσίας, δεν αποτυπώνει τίποτε άλλο η βούληση της Άγκυρας για αλλαγή συνόρων, σηματοδοτώντας έναν αναπροσανατολισμό της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής προς ανατροπή των «διεθνών και διμερών δεδομένων».

Ένας, μάλιστα, παράγοντας που προκαλεί επιπλέον προβληματισμό στην Αθήνα είναι η χρονική στιγμή, που επιλέχθηκε από τουρκικής πλευράς η εκδήλωση της πρόκλησης, με τη συμφωνία για το προσφυγικό να βρίσκεται εν αμφιβόλω, με δυσμενείς παρενέργειες για την Ελλάδα, και τη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού να εισέρχεται στο πιο κρίσιμο στάδιο.

Διπλή απεύθυνση

Πολιτικοί και στρατηγικοί αναλυτές επισημαίνουν, ταυτόχρονα, ότι είναι προφανής η απεύθυνση του Τούρκου ηγέτη τόσο προς το εξωτερικό όσο και προς το εσωτερικό, εγκαλώντας, αφενός τη Δύση, ότι απεργάστηκε και επέβαλε μια άδικη συνθήκη στην Τουρκία, και αφετέρου τους Κεμαλικούς, ότι την αποδέχτηκαν εις βάρος των τουρκικών συμφερόντων. Δεν παραθεωρείται, επίσης, το γεγονός ότι «ο Ερντογάν ετοιμάζει παράταση της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης στην Τουρκία, εξ ου και η δήλωση ότι, η επέκτασή της για τρεις ακόμη μήνες θα ήταν ευεργετική για τη χώρα.

Η Συνθήκη της Λωζάννης

Η Συνθήκη της Λωζάννης υπογράφηκε στις 24 Ιουλίου του 1923 από την Ελλάδα, την Τουρκία και τις άλλες χώρες που πολέμησαν στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922) και συμμετείχαν στη Συνθήκη των Σεβρών, συμπεριλαμβανομένης και της ΕΣΣΔ (που δεν συμμετείχε στην προηγούμενη συνθήκη). Καθόρισε τα όρια της σύγχρονης Τουρκίας, με την Ελλάδα να χάνει τα εδάφη στην Ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο. Κατήργησε τη Συνθήκη των Σεβρών, που δεν είχε γίνει αποδεκτή από τη νέα κυβέρνηση της Τουρκίας που διαδέχθηκε τον Σουλτάνο της Κωνσταντινούπολης.

Μετά την εκδίωξη από τη Μικρά Ασία του ελληνικού στρατού από τον τουρκικό υπό την ηγεσία του Κεμάλ Ατατούρκ, εμφανίστηκε η ανάγκη για αναπροσαρμογή της συνθήκης των Σεβρών. Στις 20 Οκτωβρίου 1922 ξεκίνησε το συνέδριο, που διακόπηκε μετά από έντονες διαμάχες στις 4 Φεβρουαρίου 1923, για να ξαναρχίσει στις 23 Απριλίου. Το τελικό κείμενο υπογράφηκε στις 24 Ιουλίου, έπειτα από 7,5 μήνες διαβουλεύσεων.

Η Τουρκία ανέκτησε την Ανατολική Θράκη, την Ίμβρο και την Τένεδο, μια λωρίδα γης κατά μήκος των συνόρων με τη Συρία, την περιοχή της Σμύρνης και της Διεθνοποιημένης Ζώνης των Στενών, η οποία, όμως, θα έμενε αποστρατιωτικοποιημένη και αντικείμενο νέας διεθνούς διάσκεψης. Παραχώρησε τα Δωδεκάνησα στην Ιταλία (νήσοι με 90% ελληνικό πληθυσμό), όπως προέβλεπε και η συνθήκη των Σεβρών, αλλά χωρίς πρόβλεψη για δυνατότητα αυτοδιάθεσης. Ανέκτησε πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα σε όλη της την επικράτεια και απέκτησε δικαιώματα στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε όλη την επικράτειά της εκτός της ζώνης των στενών.

Παραίτηση από διεκδικήσεις

Η Ελλάδα υποχρεώθηκε να πληρώσει σε είδος (ελλείψει χρημάτων) τις πολεμικές επανορθώσεις. Η αποπληρωμή έγινε με επέκταση των τουρκικών εδαφών της Ανατολικής Θράκης πέρα από τα όρια της συμφωνίας. Τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος παραχωρήθηκαν στην Τουρκία με τον όρο ότι θα διοικούνταν με ευνοϊκούς όρους για τους Έλληνες. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης έχασε την ιδιότητα του Εθνάρχη και το Πατριαρχείο τέθηκε υπό ειδικό διεθνές νομικό καθεστώς.

Σε αντάλλαγμα, η Τουρκία παραιτήθηκε από όλες τις διεκδικήσεις για τις παλιές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκτός των συνόρων της και εγγυήθηκε τα δικαιώματα των μειονοτήτων στην Τουρκία. Με ξεχωριστή συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αποφασίστηκε η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών από τις δύο χώρες και η αποστρατιωτικοποίηση κάποιων νησιών του Αιγαίου.

Το ζήτημα των Δωδεκανήσων

Αξίζει να σημειωθεί πως στη Συνθήκη της Λωζάννης το ζήτημα των Δωδεκανήσων ρυθμίζεται με το άρθρο 15, που δεν είναι παρά αντιγραφή του άρθρου 122 της συνθήκης των Σεβρών, σύμφωνα με το οποίο: «Η Τουρκία παραιτείται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος και τίτλου επί των κάτωθι απαριθμουμένων νήσων, τουτέστιν της Αστυπάλαιας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψούς, Σύμης και Κω, των κατεχομένων νυν υπό της Ιταλίας και των νησίδων των εξ αυτών εξαρτωμένων, ως και της νήσου Καστελλορίζου».

Αναφορά ιδιαίτερα σημαντική, αφού το Καστελλόριζο, το οποίο αποτελεί κομβικό σημείο των τουρκικών διεκδικήσεων στις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο, απολαμβάνει το δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.

Το ζήτημα της Κύπρου

Η Συνθήκη είναι όμως ιδιαίτερης σημασίας και για την Κύπρο, καθώς ρυθμίζει το ζήτημα της μεταβίβασης της εξουσίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στη Βρετανική Αυτοκρατορία. Κεντρική παράμετρος σ’ αυτήν ήταν το ζήτημα της ιθαγένειας, το οποίο ξεκαθαρίζει το άρθρο 21 της Συνθήκης και προβλέπει:

«Οι Τούρκοι, οι εγκατεστημένοι εν τη νήσω Κύπρω κατά την 5ην Νοεμβρίου 1914, θα αποκτήσωσιν, εφ’ οις όροις προβλέπει ο εγχώριος νόμος, την βρεττανικήν ιθαγένειαν, αποβάλλοντες ως εκ τούτου την τουρκικήν. Θα δύνανται, εν τούτοις, επί δύο έτη από της ενάρξεως της ισχύος της παρούσης Συνθήκης, να ασκήσωσι δικαίωμα επιλογής υπέρ της τουρκικής ιθαγενείας· εν τοιαύτη περιπτώσει, δέον να εγκαταλείψωσι την Κύπρον εντός δώδεκα μηνών, αφ’ ης ημέρας ασκήσωσι το δικαίωμα της επιλογής.

»Ωσαύτως αποβάλλουσι την τουρκικήν ιθαγένειαν, οι τούρκοι υπήκοοι, οι εγκατεστημένοι εv τη νήσω Κύπρω κατά την έναρξιν της ισχύος της παρούσης Συνθήκης, οίτινες κατά την εποχήν αυτήν έχουσιν αποκτήσει ή πρόκειται να αποκτήσωσι την βρεττανικήν ιθαγένειαν, συνεπεία αιτήσεως υποβληθείσης κατά τας διατάξεις της εγχωρίου νομοθεσίας.

»Εννοείται ότι η Κυβέρνησις της Κύπρου θα δύναται να αρνηθή την βρεττανικήν ιθαγένειαν εις τους αποκτήσαντας, άνευ της αδείας της Τουρκικής Κυβερνήσεως, πάσαν άλλην ιθαγένειαν εκτός της τουρκικής.»[1]

Με άλλα λόγια, βάσει του άρθρου 21 της Συνθήκης, οι Τούρκοι οι οποίοι ήταν εγκατεστημένοι στο νησί από το 1914 και επιθυμούσαν να παραμείνουν, θα έπρεπε να αποβάλουν την τουρκική ιθαγένεια και να αποκτήσουν τη βρετανική. Σε αντίθετη περίπτωση, όσοι Τούρκοι επιθυμούσαν να διατηρήσουν την τουρκική ιθαγένεια, θα έπρεπε να εγκαταλείψουν την Κύπρο εντός 12 μηνών. Εντούτοις, κάτι τέτοιο δεν εφαρμόστηκε ποτέ, αφού το τουρκικό στοιχείο διατηρήθηκε στο νησί επίτηδες από τους Βρετανούς, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί αργότερα, όπως και έγινε, ούτω ώστε να εξυπηρετηθούν τα διχοτομικά πλάνα.

Οι αντιδράσεις των κομμάτων

O Τούρκος Πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν, με τις δηλώσεις του περί της Συνθήκης της Λωζάννης, επιβαρύνει έτι περαιτέρω το ήδη δύσκολο κλίμα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας - δήλωσε η συντονίστρια Εξωτερικών και Άμυνας της ΝΔ Ντόρα Μπακογιάννη. «Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών οφείλει να αντιδράσει άμεσα, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε αμφισβήτηση υπαρχουσών συνθηκών, που αποτελούν τη βάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ενέχει μόνο προβλήματα για το αύριο. Ο νεο-οθωμανισμός ανήκει στον προηγούμενο αιώνα, και οι σχέσεις των χωρών χτίζονται με το βλέμμα στο μέλλον», τόνισε η κ. Μπακογιάννη.

«Οι δηλώσεις Ερντογάν είναι επικίνδυνες και προκλητικές, εντάσσονται στη συστηματική προσπάθεια της τουρκικής ηγεσίας να αμφισβητεί τα νησιά του Αιγαίου και γενικότερα τα σύνορα και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας, να εγείρει θέμα 'γκρίζων Ζωνών'», τονίζει στην ανακοίνωση που εξέδωσε το ΚΚΕ. Σε αυτήν προσθέτει:

«Η περίοδος που γίνονται αυτές οι δηλώσεις μόνο τυχαία δεν είναι, καθώς εντείνονται οι διαπραγματεύσεις για το 'κλείσιμο' του Κυπριακού, στη βάση των δύο συνιστώντων κρατών, ενώ είναι σε εξέλιξη τα παζάρια Τουρκίας-ΕΕ για το προσφυγικό ζήτημα. Με τις συγκεκριμένες δηλώσεις, η Τουρκία αντικειμενικά ασκεί πίεση για τη διευθέτηση αυτών των θεμάτων, σε ακόμη πιο αρνητική για τους λαούς κατεύθυνση.

Η Ένωση Κεντρώων αναφέρει: «Οι δηλώσεις του Τούρκου Προέδρου Τ. Ερντογάν, για αμφισβήτηση των συμφωνιών του 1923 της Λωζάννης, τορπιλίζουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ανακόπτουν την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας και επαναφέρουν την Τουρκία σε ρόλο ταραχοποιού στα Βαλκάνια. Απώτερος σκοπός του Τούρκου Προέδρου είναι η διχοτόμηση του Αιγαίου, η αμφισβήτηση της ελληνικότητας των νησιών και είναι φανερό από τις δηλώσεις του, ότι παζαρεύει για το θέμα των προσφύγων και της Συρίας, βάζοντας στο τραπέζι ανύπαρκτες ελληνοτουρκικές διαφορές.

Ερντογάν: Προκλητικός και χωρίς κανένα σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο, είναι το τίτλος της ανακοίνωσης που εξέδωσε η Λαϊκή Ενότητα (ΛΑ.Ε). «Οι δηλώσεις του Τ. Ερντογάν, με τις οποίες για πρώτη φορά αμφισβητείται ευθέως από την τουρκική πλευρά η Συνθήκη της Λωζάννης, συνιστούν μια άκρως επικίνδυνη κίνηση, η οποία σε κάθε περίπτωση δείχνει ότι το καθεστώς Ερντογάν συμπεριφέρεται υπεροπτικά και προκλητικά απέναντι στην Ελλάδα και χωρίς κανέναν σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο.

Σημειώνουμε, πάντως, χωρίς προς το παρόν περαιτέρω αναφορές, ως αξιοπερίεργο, τουλάχιστον, το σχόλιο των ελληνικών διπλωματικών πηγών, το οποίο αναφέρεται στη Συνθήκη της Λωζάννης ως ένα γεγονός που μπορεί να φαίνεται «οδυνηρό για την Τουρκία». Το βέβαιον, πάντως, είναι ότι για την υπεράσπιση των γνήσιων εθνικών συμφερόντων της χώρας μας είναι να αναγκαία όσο ποτέ μια ανεξάρτητη και κυρίαρχη Ελλάδα, και μια τέτοια Ελλάδα δεν μπορεί ποτέ να είναι μια χώρα που βρίσκεται κάτω από τη μνημονιακή μπότα και τη ΝΑΤΟϊκή κηδεμονία», καταλήγει η ανακοίνωση.

Τούρκος ακαδημαϊκός: «Θα καταφύγει στον πόλεμο ο Ερντογάν»

Την εκτίμησή του για τους λόγους που ο Ερντογάν προχώρησε στην αμφισβήτηση της συνθήκης της Λωζάννης έκανε ο Τούρκος διεθνολόγος καθηγητής Μπασκίν Οράν.
«Ο Ερντογάν μπροστά στον πανικό του άρχισε τις εθνικιστικές προκλήσεις», υποστηρίζει ο Οράν στην τουρκική ειδησεογραφική ιστοσελίδα «Τ24».

«Στην πρώτη φάση των εθνικιστικών προκλήσεων κάνει λόγο περί Λωζάννης. Αυτό είναι κλασική περίπτωση. Όλοι οι δεξιοί στην Τουρκία επικρίνουν τη Λωζάννη. Και το κάνουν αυτό όχι σε σχέση με τα νησιά, αλλά σε σχέση με το κουρδικό πρόβλημα και τη Μοσούλη. Η δεύτερη προβοκάτσια στην οποία θα καταφύγει ο Ερντογάν, βλέποντας ότι μειώνεται η ισχύς του στην Τουρκία, θα είναι ο πόλεμος. Η Συρία, το Ιράν, το Ιράκ και ιδιαίτερα η Ρωσία έχουν αρχίσει ήδη να λένε ότι η εισβολή της Τουρκίας στις περιοχές αυτές συνιστά παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου. Δηλαδή υπάρχει ισχυρή αντίσταση. Οι Αμερικανοί απορρίπτουν τα πλήγματα εναντίον του PYD (η οργάνωση των Κούρδων της Συρίας), διότι η οργάνωση αυτή είναι ο κύριός τους σύμμαχος».

Ως προς την υπόθεση των νησιών, ο Οράν λέει ότι «κατά τις συνομιλίες της Λωζάννης η Τουρκία δεν θέλησε να πάρει τα νησιά, διότι οι κάτοικοί τους ήταν κατά 90% Έλληνες». Ως προς το θέμα της Μοσούλης, αναφέρει ότι «τις παραμονές της υπογραφής της συνθήκης υπήρξαν στην εθνοσυνέλευση αντιρρήσεις στην εγκατάλειψη της Μοσούλης, αλλά ο Ατατούρκ συνειδητά δεν θέλησε τη Μοσούλη, με το σκεπτικό ότι τη στιγμή που δεν είναι ακόμη γνωστή η τύχη των Κούρδων της Τουρκίας, τι θα κάνουμε αν προστεθούν και οι Κούρδοι του Ιράκ».

Για τα νησιά, υπογραμμίζει χαρακτηριστικά ότι «δόθηκαν το 1913 επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η απέναντι πλευρά δεν ήταν απλώς η Ελλάδα, αλλά έξι μεγάλα ευρωπαϊκά κράτη, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ρωσία, η Ιταλία και η Αυστροουγγαρία».

Ρωσική αναφορά

Πάντως, η αμφισβήτηση από τον Ταγίπ Ερντογάν της συνθήκης της Λωζάννης προκάλεσε, πέραν από την ελληνική, και τη ρωσική αντίδραση, έστω σε δημοσιογραφικό επίπεδο.

Σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων RIA Novosti, που απηχεί τις θέσεις του Κρεμλίνου, «για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία η ηγεσία της Τουρκίας αμφισβητεί ανοιχτά τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών απαίτησε από τον Ερντογάν να σεβαστεί τη συμφωνία του 1923».

Επείγουσα ερώτηση - καταγγελία Τ. Χατζηγεωργίου

Με επείγουσα γραπτή ερώτησή του προς την Κομισιόν, ο Τάκης Χατζηγεωργίου θέτει το ζήτημα των δηλώσεων του Ταγίπ Ερντογάν, αναφορικά με την Συνθήκη της Λωζάννης και τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου.

Ο ευρωβουλευτής του ΑΚΕΛ ρώτησε την Κομισιόν, μεταξύ άλλων, αν θεωρεί ότι η αμφισβήτηση εκ μέρους του Ερντογάν τής νομιμότητας των ελληνικών νησιών του Αιγαίου συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Παράλληλα, κάνοντας αναφορά και στην παρούσα τεταμένη συγκυρία με ανοιχτά τα μέτωπα σε Προσφυγικό και Συριακό, ο Τάκης Χατζηγεωργίου ζήτησε από την Κομισιόν να του απαντήσει κατά πόσον οι δηλώσεις Ερντογάν δημιουργούν νέες εντάσεις και πώς θα τις αντιμετωπίσει.
Κλείνοντας, ο Τάκης Χατζηγεωργίου διερωτήθηκε κατά πόσον δηλώσεις και συμπεριφορά του Προέδρου Ερντογάν συνάδουν με δηλώσεις Προέδρου υπό ένταξη χώρας στην Ε.Ε., ζητώντας και πάλι από την Κομισιόν να του απαντήσει πώς θα τις αντιμετωπίσει.