ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΙΣΡΑΗΛ

Η σημασία της Ανατολικής Μεσογείου από την αρχαιότητα μέχρι την ανακάλυψη του φυσικού αερίου και οι προκλήσεις σε επίπεδο ασφάλειας στο μικροσκόπιο της έρευνας του Ινστιτούτου Hudson και του Πανεπιστημίου της Χάιφα

Μεσολαβητικό ρόλο στο Ισραήλ προς επίλυση του Κυπριακού και των ελληνοτουρκικών διαφορών βλέπει η Επιτροπή

Νέα εμπεριστατωμένη έκθεση 46 σελίδων με αναφορές στην Κύπρο και αντικείμενο τη θαλάσσια στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο δημοσίευσαν από κοινού αρχές του Σεπτέμβρη το διεθνούς φήμης Ινστιτούτο Hudson και το Πανεπιστήμιο της Χάιφα του Ισραήλ. Συγκεκριμένα, η έρευνα που εκπονήθηκε από μια ειδική Επιτροπή, αποτελούμενη από πρωτοκλασάτους ανώτατους Ισραηλινούς και Αμερικανούς στρατιωτικούς, πολιτικούς/ενεργειακούς αναλυτές και επιστήμονες, βασίζεται σε πέντε άξονες: Τη σημασία της Ανατολικής Μεσογείου μετά τον εντοπισμό του φυσικού αερίου/πετρελαίου, την ενεργειακή πολιτική του Ισραήλ, τα προβλήματα ασφάλειας, τις επενδυτικές ευκαιρίες καθώς επίσης και το μέλλον της στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΗΠΑ-Ισραήλ.

Αρχικά γίνεται μια αναδρομή της ιστορίας της Ανατολικής Μεσογείου από τους χρόνους του Φαραώ Thutmose του Γ’ και υπογραμμίζεται ότι «η προστασία των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας ήταν μια πρόκληση από την εποχή του Σολομώντος, του Ομήρου, του Ηροδότου και του Οκταβιανού και συνέχισε να απασχολεί το ενδιαφέρον των παγκόσμιων ηγετών στην εποχή του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς και του Ναπολέοντος. Έτσι, ισχύει και σήμερα».

Ευκαιρίες και κίνδυνοι

Στην έκθεση αναλύεται πως τα βασικά θεσμικά όργανα των διεθνών υποθέσεων, από τις ιδέες, όπως η ελεύθερη διακίνηση του εμπορίου, η αναπτυξιακή βοήθεια και η εθνική κυριαρχία σε οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΝΑΤΟ και τα Ηνωμένα Έθνη, αμφισβητούνται θεωρητικά και αντιμετωπίζονται πολιτικά. «Αυτό μπορεί να συμβάλει στη διεθνή αστάθεια, η οποία αναμένεται ενδεχομένως να συνεχιστεί για χρόνια, αλλά δεν είναι απαραίτητα και απολύτως αρνητική», αναφέρει συγκεκριμένα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο σημειώνεται πως ΗΠΑ και Ισραήλ ενδεχομένως να έρθουν αντιμέτωπες με ευκαιρίες καθώς και κινδύνους. «Κατά συνέπεια, το Ισραήλ έχει ενεργά καλλιεργήσει καλύτερες σχέσεις με διάφορους γείτονες. Πρόσφατα κατέληξε σε σύναψη συμφωνίας συμφιλίωσης με την Τουρκία, στη βελτίωση των δεσμών του με την Ελλάδα και την Κύπρο, συνεργάστηκε με την Αίγυπτο σχετικά με τις απειλές της Χαμάς και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και σχεδόν επίσημα ευθυγραμμίστηκε με τη Σαουδική Αραβία αναφορικά με το Ιράν», τονίζεται.

Τρίγωνο ΗΠΑ-Ρωσία-Ισραήλ

Όσον αφορά τις σχέσεις Ουάσιγκτον-Τελ Αβίβ, υπογραμμίζεται πως η στρατηγική συνεργασία των δύο είναι βασική για τη στρατιωτική ασφάλεια του Ισραήλ. Ωστόσο, αναγνωρίζεται το γεγονός πως κάθε πλευρά είναι ανεξάρτητη και, ως εκ τούτου, ενδέχεται μερικές φορές να υπάρχει διάσταση στον καθορισμό των κοινών τους συμφερόντων και να διαφωνούν σχετικά με την ανάληψη συγκεκριμένων πολιτικών. «Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι αναζητούν τώρα πιθανές συνεργασίες με επίκεντρο την ασφάλεια με τη Ρωσία, παρά τις ισραηλινο-ρωσικές διαφορές και τα αγκάθια στις σχέσεις Αμερικής-Ρωσίας», αναφέρει η ανάλυση, προσθέτοντας:

«Οι υποστηρικτές μιας τέτοιας συνεργασίας επικαλούνται τις οικονομικές κυρώσεις του παρελθόντος κατά του Ιράν και τις προσπάθειες καταστροφής των χημικών όπλων της Συρίας ως παραδείγματα γόνιμου κοινού έργου, που υπηρετεί τα κοινά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και του Ισραήλ. Πιστεύεται ότι μια συνεργασία τέτοιου είδους μπορεί να είναι win-win, ιδιαίτερα στον θαλάσσιο τομέα και σε σχέση με την εξόρυξη των ενεργειακών πόρων του Ισραήλ».

Σχέσεις με Ερντογάν

Σχετικά με την Τουρκία, αναφέρεται πως το Ισραήλ από την έναρξη των εντάσεων με τον Ερντογάν μετέτρεψε τη δυσκολία σε όφελος, βελτιώνοντας τους δεσμούς του με την Ελλάδα και την Κύπρο. «Το Ισραήλ διεξάγει τώρα στρατιωτικές ασκήσεις με την Ελλάδα και συζητά την ενεργειακή συνεργασία μαζί της και με την Κύπρο. Η συγκατάθεση της Κύπρου πιθανόν να απαιτείται για τη μεταφορά ισραηλινού φυσικού αερίου προς την Τουρκία», σημειώνει.

Μεσολαβητής το Ισραήλ

Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται στη συνέχεια πως αν και ο Ερντογάν παραμένει ιδεολογικά εχθρικός προς το Ισραήλ, εντούτοις έχει πρακτικούς λόγους για τη βελτίωση των διμερών σχέσεων, και συγκεκριμένα την αγορά φυσικού αερίου για μείωση της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία. «Οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι εξετάζουν το ενδεχόμενο να ακολουθήσουν μια μακροπρόθεσμη συμφωνία συνεργασίας με την Τουρκία για το φυσικό αέριο, ενδεχομένως δε και με αγωγό. Πώς μια τέτοια ρύθμιση θα μπορούσε να προσδώσει επιρροή της Τουρκίας πάνω στην πολιτική του Ισραήλ ή επιρροή του Ισραήλ πάνω στην τουρκική πολιτική, απαιτεί περαιτέρω μελέτη», σημειώνουν οι αναλυτές, προσθέτοντας κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο.

«Η εν λόγω συνεργασία θα μπορούσε να προωθήσει καλύτερες διμερείς σχέσεις και να ενθαρρύνει την αναβίωση των δεσμών ασφαλείας των δύο χωρών. Θα μπορούσε να επιτρέψει στο Ισραήλ να επηρεάζει τις σχέσεις της Τουρκίας με την Κύπρο, την Ελλάδα και άλλες γειτονικές χώρες». Ουσιαστικά εδώ αφήνεται να εννοηθεί το ενδεχόμενο όπως το Ισραήλ αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο προς επίλυση του Κυπριακού και των ελληνοτουρκικών διαφορών. Από την άλλη πλευρά, συνεχίζει η ανάλυση, «η τουρκική κυβέρνηση θα μπορούσε να επανέλθει στην ενεργό εχθρότητα προς το Ισραήλ, συμπεριλαμβανομένων των προκλήσεων για τον αποκλεισμό στη Γάζα».

Οι προκλήσεις για την ασφάλεια

Έχει ιδιαίτερη σημασία η αναφορά των ειδικών για το πώς οι εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα και η έξαρση της τρομοκρατίας επιβάλλουν στο Ισραήλ να ενισχύσει την ασφάλειά του και να επαναχαράξει τη θαλάσσιά του στρατηγική. «Οι εγκαταστάσεις φυσικού αερίου, είτε υπεράκτιες είτε χερσαίες, υπόκεινται σε επίθεση από τρομοκράτες ή στρατιωτικές δυνάμεις. Η εξασφάλιση ενεργειακών εγκαταστάσεων στη Μεσόγειο κατά μήκος της ισραηλινής ακτής απαιτεί το ισραηλινό ναυτικό να εντείνει τις δραστηριότητές του.

Επίσης, η βελτίωση των ισραηλινών και αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών και η ενίσχυση της ναυτικής ασφάλειας και της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο στην Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσαν να μετριάσουν τους κινδύνους αυτούς», σημειώνεται χαρακτηριστικά. Η εν λόγω αναφορά αποτελεί καμπανάκι και για το μέλλον του ενεργειακού προγράμματος της Κύπρου και τις προκλήσεις που ενδεχομένως να κληθεί να αντιμετωπίσει.

Οι όποιες ιδέες περί αποστρατιωτικοποίησης του νησιού και εγκατάστασης μικρής δύναμης χωροφυλακής ή ακτοφυλακής χάριν της όποιας λύσης του Κυπριακού, κάθε άλλο παρά ασφάλεια εμπνέουν. Χωρίς συγκροτημένη θαλάσσια στρατηγική που θα υποστηρίζεται από ικανά εκπαιδευμένες ναυτικές δυνάμεις, που να διαφυλάσσουν επαρκώς τα θαλάσσιά μας σύνορα, η Κύπρος κινδυνεύει να καταστεί έρμαιο των όποιων μελλοντικών συρράξεων στην περιοχή.

Ερωτήματα-κλειδιά

Στο τέλος η Επιτροπή θέτει κάποια ερωτήματα πάνω σε ορισμένα ζητήματα-κλειδιά προς διερεύνηση, μεταξύ των οποίων είναι:

-Η ανάλυση του μέλλοντος των ισραηλινo-τουρκικών σχέσεων και ο ρόλος των ΗΠΑ σε αυτό.

-Η εξέταση των μακροπρόθεσμων γεωπολιτικών συμφερόντων του Ισραήλ και της Τουρκίας.

-Πώς θα μπορούσε μια ισραηλινο-τουρκική συμφιλίωση να επηρεάσει τις προοπτικές σε διπλωματικό επίπεδο για επανένωση της Κύπρου;

-Ποιες είναι οι ευκαιρίες και οι προκλήσεις για την ισραηλινή περιφερειακή συνεργασία στον τομέα ενέργειας με την Τουρκία, την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο και την Ιορδανία;

-Ποιες δυνατότητες συνεκμετάλλευσης υπάρχουν με την Κύπρο;

Η σύνθεση της Επιτροπής

Τα μέλη της κοινής Επιτροπής του Ινστιτούτου Hudson και του Πανεπιστημίου της Χάιφα αποτελούν: ο Καθηγητής και Επικεφαλής του Ερευνητικού Κέντρου Θαλάσσιας Στρατηγικής του Πανεπιστημίου της Χάιφα Σαούλ Σορέβ, η πρώην Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας και Φυσικών Πόρων των ΗΠΑ (2014-2015) Μαρί Λαντριέου, ο πρώην Διοικητής του Ισραηλινού Ναυτικού και πρώην επικεφαλής της Σιν Μπετ (Γενική Υπηρεσία Ασφαλείας) Ναύαρχος (ε.α) Άμι Αγιαλόν, ο Διευθυντής του Κέντρου Αμερικανικής Θαλάσσιας Ισχύος Σεθ Κόρπσεϊ, ο πρώην Διευθύνων Σύμβουλος της Νοble Τσαρλς Ντέιβιντσον, ο Διευθυντής του αμερικανικού Κέντρου Εθνικής Στρατηγικής Ασφάλειας Ντάγκλας Φέιθ, το μέλος του Ινστιτούτου Hudson Άρθουρ Χέρμαν, ο Πρέσβης και Πρόεδρος του Διεπιστημονικού ισραηλινού Κέντρου Herzliya (IDC) Ρον Προσόρ, ο πρώην επικεφαλής των Ναυτικών Επιχειρήσεων των ΗΠΑ Γκάρι Ρούγκχεντ και ο Καθηγητής Δημόσιων Οικονομικών του Εβραϊκού Πανεπιστήμιου της Ιερουσαλήμ Εγτάν Σεσίνσκι.

Το Ινστιτούτο Hudson είναι μια συντηρητική αμερικανική δεξαμενή σκέψης μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα με έδρα την Ουάσιγκτον. Ιδρύθηκε το 1961 στη Νέα Υόρκη, από τον φουτουριστή, στρατιωτικό και θεωρητικό συστημάτων Herman Kahn και τους συνεργάτες του στο RAND Corporation.