ΤΑΦΟΠΛΑΚΑ ΣΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΦΙΛΟΔΟΞΙΕΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Ο ΑΓΩΓΟΣ EAST MED

Πόλος έλξης για μεγάλες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου η Ανατολική Μεσόγειος την επόμενη δεκαετία, προβλέπει το στρατηγικό κέντρο αναλύσεων Stratfor

«Στον τερματικό σταθμό υγροποίησης του Idku της Αιγύπτου πιθανόν να καταλήξει η Αφροδίτη»

Ο τρόπος αξιοποίησης και διαχείρισης του τεράστιου υποθαλάσσιου πλούτου της Ανατολικής Μεσογείου αποτελεί ζήτημα που απασχολεί από τη μια τις κυβερνήσεις των εμπλεκόμενων κρατών, κι από την άλλη τις εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου που συμμετέχουν στην όλη διαδικασία. Εκτός, όμως, από τους δυο αυτούς βασικούς παράγοντες, η ενεργειακή αρχιτεκτονική της περιοχής επηρεάζεται αναμφίβολα και από τη γεωπολιτική κατάσταση, την οποία διαμορφώνουν, εν πολλοίς, τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων.

Μεγάλες αλλά και μικρές χώρες προωθούν τη γεωπολιτική τους ατζέντα μέσω των διάφορων δεξαμενών σκέψης (think tanks), διεθνών ινστιτούτων αλλά και πανεπιστημίων, που εκδίδουν κατά καιρούς στρατηγικές αναλύσεις. Συγκεκριμένα, για τα ενεργειακά της Ανατολικής Μεσογείου τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει δεκάδες αναλύσεις από το Ατλαντικό Συμβούλιο, το German Marshall Fund των ΗΠΑ, το Κέντρο για Στρατηγικές και Διεθνείς Σπουδές (CSIS), το Friedrich Ebert Foundation, το Ιντιστούτο Ενέργειας της Οξφόρδης μέχρι και από το γνωστό μας Peace Research Institute Oslo (PRIO).

Ένα από τα στρατηγικά ινστιτούτα που χαίρουν μεγάλης επιρροής διεθνώς είναι και το αμερικανικό Stratfor. Το κατά τ' άλλα γνωστό για τις φιλοτουρκικές του θέσεις Stratfor, πρόσφατα, δημοσίευσε μια ενδιαφέρουσα ανάλυση ειδικά για τον ενεργειακό ρόλο της Αιγύπτου, με αναφορές στην Κύπρο και το μέλλον της περιοχής.

Οι φιλοδοξίες του Καΐρου

Σε ανάλυση με τίτλο «Αίγυπτος: O επόμενος ενεργειακός κόμβος της Ανατολικής Μεσογείου;» το Ινστιτούτο, αναφερόμενο αρχικά στην πρόσφατη προκαταρκτική συμφωνία Λευκωσίας - Καΐρου για υποθαλάσσιο αγωγό, σημειώνει πως αυτή η μικρή κίνηση αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής της Αιγύπτου για να μετατραπεί σε κέντρο παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας. Αυτό ισχυρίστηκε, εξάλλου, κι ο Υπουργός Πετρελαίου της Αιγύπτου El-Molla μετά την υπογραφή της συμφωνίας στην Κύπρο:

«Αυτό είναι μέρος της ανάπτυξης της Ανατολικής Μεσογείου στο σύνολό της και νομίζω ότι η στρατηγική μας είναι να τοποθετούμε τους εαυτούς μας ως ενεργειακό κόμβο στην περιοχή». Όπως αναφέρει το Stratfor, «εάν το έργο ξεπεράσει τα σημαντικά εμπόδια που εξακολουθούν να βρίσκονται στον δρόμο του, συμπεριλαμβανομένης της αβέβαιης χρηματοδότησης, ο αγωγός θα μπορούσε να τεθεί σε λειτουργία από το 2020, επιτρέποντας στην Κύπρο να ξεκινήσει επιτέλους την παραγωγή από το μεγαλύτερό της γνωστό κοίτασμα (Αφροδίτη) φυσικού αερίου».

Η επόμενη 10ετία

Μεταξύ των προβλέψεων της ανάλυσης αναφέρεται ότι, μέσα στην επόμενη δεκαετία, η Ανατολική Μεσόγειος θα προσελκύσει τεράστιο ενδιαφέρον από διεθνείς εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ωστόσο, θεωρεί πως, παρά το γεγονός ότι ο Αιγύπτιος Πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ Αλ Σίσι έκανε ενεργειακές μεταρρυθμίσεις, εντούτοις υπάρχουν ζητήματα που θα μπορούσαν να επιβραδύνουν την όλη διαδικασία, όπως αυτό του ύψους των τιμών.

«Αν και οι ενεργειακές μεταρρυθμίσεις του Αλ Σίσι έχουν συναντήσει αντίσταση, εντούτοις οι εταιρείες ενέργειας έχουν επιστρέψει στην Αίγυπτο για εκδίκηση. Ως αντάλλαγμα για τις υψηλότερες τιμές, η Eni έχει συμφωνήσει να επισπεύσει την ανάπτυξη του κοιτάσματος Zορ, το οποίο παραμένει το «διαμάντι του στέμματος» στον τομέα της αιγυπτιακής ενέργειας. Από μόνο του (το Ζορ) αναμένεται να αποδώσει 10 δις κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως, όταν αρχίσει η εξόρυξη το 2017, και 28 δις κυβικά μέτρα ετησίως κατά τη δεύτερη φάση του που θα ολοκληρωθεί το 2019», σημειώνεται.

Οι σταθμοί υγροποίησης

Σύμφωνα με την ανάλυση, επειδή το Κάιρο έχει δώσει εντολή ότι κάθε νέα ανακάλυψη πρέπει πρώτα να τεθεί προς ικανοποίηση της ολοένα και πιο διευρυνόμενης εγχώριας αγοράς, λίγο αέριο θα μείνει για να συμπληρώσει τα 20 δις κυβικά μέτρα της εξαγωγικής ικανότητας που εξακολουθούν να διαθέτουν οι εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) της χώρας.

«Ως εκ τούτου», συνεχίζει το Stratfor, «οι περισσότερες από τις εξαγωγές φυσικού αερίου της Αιγύπτου στο μέλλον θα πρέπει να προέλθουν από τα αποθέματα που αγοράζει από τα σύνορά της. Και για τους δύο γείτονές της, την Κύπρο και το Ισραήλ, η χρήση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων υγροποιημένου φυσικού αερίου της Αιγύπτου είναι πολύ καλύτερη επιλογή, από την εξοικονόμηση κεφαλαίων για την κατασκευή νέων σταθμών υγροποίησης».

Προβλήματα Ισραήλ - Αιγύπτου

Όσον αφορά το ισραηλινό αέριο, το Stratfor θεωρεί πως η μεταφορά του στην Αίγυπτο εξακολουθεί να παρουσιάζει ένα πρόβλημα. Συγκεκριμένα, αναφέρει πως ο αγωγός που έχει ήδη κατασκευαστεί μεταξύ των δύο χωρών θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως μια λύση, παρ’ όλ’ αυτά έχει υπάρξει εμπλοκή στις διαπραγματεύσεις για τη χρήση του.

«Το 2015 η Dolphinus Holdings υποσχέθηκε να αναστρέψει τον αγωγό, έτσι το φυσικό αέριο θα μπορούσε να μετακινηθεί από το Ισραήλ στην Αίγυπτο. Όμως, σύμφωνα με χειριστή του αγωγού, η εταιρεία ποτέ δεν επικοινώνησε για να συζητήσουν», εξηγεί ο αναλυτής, προσθέτοντας πως οι συνομιλίες για κατασκευή ενός αγωγού 400 χιλιομέτρων (249 μιλίων), που θα στείλει το φυσικό αέριο του Tamar στην Νταμιέτα της Αιγύπτου, βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Η ευκαιρία της Αφροδίτης

Συγκρίνοντας την ταχύτητα της διαδικασίας αξιοποίησης των κοιτασμάτων φυσικού αερίου μεταξύ της Κύπρου και του Ισραήλ, παρατηρείται ότι τα έργα της πρώτης κινούνται ακόμα πιο αργά, κάτι που οφείλεται, όπως αναφέρεται, στη μικρή εγχώρια αγορά του νησιού. «Επιπλέον, η μεταφορά φυσικού αερίου από το κοίτασμα Αφροδίτη της Κύπρου στον τελικό προορισμό του μπορεί να αποδειχθεί εξίσου απαιτητική.

Η πρόσφατη συμφωνία για τον αγωγό με την Αίγυπτο, καθώς και η απόκτηση από τη Shell και την BG του 35 τοις εκατόν των μετοχών του οικοπέδου, μπορούν να δώσουν νέα πνοή στον κυπριακό τομέα ενέργειας - ιδίως δεδομένου του γεγονότος ότι η κοινοπραξία θεωρεί αναμφίβολα την Αφροδίτη ως μια πιθανή πηγή φυσικού αερίου για τον σταθμό υγροποίησης Idku», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην ανάλυση.

Στον πάγκο η Τουρκία

Αν και η ανάλυση του Stratfor βασίζεται σε ρεαλιστικά δεδομένα και προοπτικές και προφανώς η κυπριακή Κυβέρνηση κινείται, προς το παρόν, προς αυτήν την κατεύθυνση, εντούτοις, όπως πολύ σωστά το έθεσε μέσα στη βδομάδα που μας πέρασε ο Υπουργός Ενέργειας Γιώργος Λακκοτρύπης, εξακολουθεί να υπάρχει και σαν επιλογή ο αγωγός East Med, η βιωσιμότητα του οποίου εξαρτάται από το μέγεθος των αποθέματων που θα βρεθούν στην κυπριακή ΑΟΖ.

Στην επικείμενη τριμερή συνάντηση Κύπρου-Ελλάδας-Ισραήλ, που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα στις 29 Σεπτεμβρίου, εκτός από το θέμα του Eurasia Interconnector, αναμένεται να τεθεί και το ζήτημα της βιωσιμότητας του αγωγού East Med. Σε αυτό το πλαίσιο, σε πρόσφατο άρθρο του, το Αυσταλο-Ισραηλινό Συμβούλιο Εβραϊκών Υποθέσεων (ΑΙJAC), με τίτλο «Μπίμπι ο Στρατηγιστής;», αναφέρει πως ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Νετανιάχου έχει αναπτύξει μια στρατηγική εταιρική σχέση με τους αντιπάλους της Τουρκίας, την Ελλάδα και την Κύπρο, η οποία και ενισχύθηκε από τις μαζικές ανακαλύψεις φυσικού αερίου.

«Ο προτεινόμενος αγωγός East Med θα μπορούσε να συνδέσει το Ισραήλ, την Κύπρο, την Ελλάδα και την Ιταλία, ενώ και η βουλγαρική κυβέρνηση έχει δείξει επίσης την υποστήριξή της», αναφέρεται στην ανάλυση, κι επισημαίνεται πως «δεν είναι ασήμαντο ότι το έργο θα παρακάμψει την Τουρκία, ματαιώνοντας τις φιλοδοξίες της να μετατραπεί σε κόμβο φυσικού αερίου για την Ευρώπη. Η εξισορρόπηση ισχύος έχει παραγάγει, επίσης, γόνιμες στρατιωτικές συνεργασίες. Το 2013, η Πολεμική Αεροπορία του Ισραήλ εντάχθηκε με τους Αμερικανούς, Έλληνες και Ιταλούς ομολόγους της στη μεγαλύτερη πολυεθνική αερομαχία ελιγμών. Η ακύρωση των κοινών ασκήσεων μεταξύ του Ισραήλ και της Τουρκίας αντικαταστάθηκε γρήγορα από ασκήσεις μεταξύ του Αμερικανικού, του Ισραηλινού και του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού».