Το τελευταίο μέρος των αποκαλυπτικών αποδεσμευμένων εγγράφων του Φόρεϊν Όφις
Η αγγλική επέμβαση για τερματισμό των γαλλικών πωλήσεων ελικοπτέρων και όπλων προς την Κύπρο, και οι παραστάσεις ομογενών για τις εισαγωγές τουρκοκυπριακών προϊόντων

ΜΕΡΟΣ Δ'

Σε σημείωμα του Νοτίου Τμήματος Ευρώπης του Φόρεϊν Όφις (Φ.Ο,) ημερομηνίας 20 Ιουλίου 1984, με τον υπότιτλο «Γαλλικές πωλήσεις όπλων», διαβάζουμε ότι οι Βρετανοί είχαν ενημερωθεί ότι γαλλικά σχέδια για πωλήσεις τεθωρακισμένων οχημάτων μεταφοράς προσωπικού, ελικοπτέρων και πυραύλων στην Κυπριακή Δημοκρατία βρισκόντουσαν ήδη σε προχωρημένο στάδιο. Γι' αυτό στις 6 Ιουλίου (1984) είχαν προβεί σε παραστάσεις για το θέμα προς τους Γάλλους, με σκοπό τη ματαίωση των πωλήσεων. Σύμφωνα με το εν λόγω έγγραφο, οι Βρετανοί ήλπιζαν ότι οι Γάλλοι θα έκαναν δεύτερες σκέψεις.

Πιέσεις προς Κουεγιάρ
Σχολιάζοντας την ετήσια έκθεση του Υπ. Αρμοστού κ. Wilberforce για το έτος 1983, ο αξιωματούχος του Φ.Ο. D.C. Wilson, του Νοτίου Τμήματος Ευρώπης, έγραφε ότι ο Αρμοστής θεωρούσε ως χρόνο χαμένων ευκαιριών το 1983 και ότι μεγάλη μερίδα ευθύνης έφερε ο Ρ. Ντενκτάς.

Ο Δρ Γκόμπι, παρ' όλο ότι ήταν ακόμα ο Ειδικός Αντιπρόσωπος του ΓΓ του ΟΗΕ στην Κύπρο, τον περισσότερο καιρό έλειπε στη χώρα του την Αργεντινή, ως Αναπληρωτής Υπ. Εξωτερικών και τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο έγραψε έκθεση για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Πολωνία.

Ο Αρμοστής βρήκε λάθος σε τέσσερα σημεία των Δεικτών του ΓΓ, και ο Γκόμπι έφυγε από την Κύπρο τον Αύγουστο. Ο Κουεγιάρ κατηγορήθηκε ότι ξεπέρασε την αποστολή του των καλών υπηρεσιών. Το Λονδίνο πίεζε τον ΓΓ να διορίσει κάποιον που να χαίρει εμπιστοσύνης, αλλά δίχως αποτέλεσμα μέχρι τότε.

Ο Πρόεδρος Κυπριανού σπατάλησε αρκετό χρόνο για διεθνοποίηση του Κυπριακού παρά για λύση του προβλήματος, και είχε καταλάβει πλέον ότι δεν έπρεπε να μείνει στο θέμα της μονομερούς ανακήρυξης και εστερείτο την πολιτική βούληση για τις παραχωρήσεις που έπρεπε να γίνουν.

Οι βρετανικές προνοητικές προετοιμασίες για την ανακήρυξη τούς βοήθησαν να δράσουν γρήγορα και έτσι να διατηρήσουν την καλή θέληση των Ελληνοκυπρίων. Όμως οι Ελληνοκύπριοι φοβόντουσαν για προέλαση των Τούρκων στη νεκρή ζώνη και έπρεπε να παρακολουθούν τα πράγματα πολύ προσεκτικά.

Ανησυχία για τις Βάσεις
Ο Ύπ. Αρμοστής επεσήμανε ότι ο Πρόεδρος Κυπριανού θεωρούσε τους Βρετανούς ως το κύριο εμπόδιο σε σχέση με το εμπόριο μέσω της ΕΟΚ, στην προσπάθειά του να τιμωρήσει τους Τουρκοκυπρίους για την ανακήρυξη. Γι' αυτό, σημείωσε ο αξιωματούχος του Φ.Ο., «πρέπει να το αποφύγουμε αυτό και να αφήσουμε άλλους να πάρουν τα ηνία. Και εμείς πρέπει να θυμούμαστε ότι τα πραγματικά μας συμφέροντα βρίσκονται στη νότια και όχι στη βόρεια Κύπρο».

Κατά τα άλλα, ο Ύπ. Αρμοστής περιέγραψε τις αγγλο-κυπριακές σχέσεις το 1983 ως εξαίρετες και έπρεπε να διατηρούνταν έτσι. Αναφέρθηκε και σε μια περίπτωση που ιταλικά αεροπλάνα θα στάθμευαν στο Ακρωτήρι και στο σχόλιό του ο κ. Wilson επεσήμανε ότι πρέπει στο μέλλον να λαμβάνονται σοβαρά υπ' όψιν οι ευαισθησίες των Κυπρίων και ότι η ομαλή λειτουργία των βρετανικών κυρίαρχων βάσεων εξαρτάται από άγραφη καλή συμπεριφορά.

Τέλος, ο κ. Wilson ολοκλήρωσε λέγοντας ότι έπρεπε να συνεχίσουν να εργάζονται για λύση μέχρι την ημέρα που η μια ή ακόμα καλύτερα αμφότερες οι κοινότητες είχαν στις ηγεσίες τους άνδρες με το θάρρος και τη φαντασία για συμφωνία. Αλλά έπρεπε να είναι σίγουροι ότι θα φαίνεται πως ο ΓΓ είχε τον ηγετικό ρόλο…

Αδύνατοι οι «μετριοπαθείς» ηγέτες…
Sir Geoffrey Howe: Οι πλούσιοι Ε/κ να βοηθήσουν τους Τ/κ!
Στις 18 Ιανουαρίου 1984, συνάντηση με τον τότε Βρετανό Υπ. Εξωτερικών Sir Geoffrey Howe και άλλων αξιωματούχων του Φόρεϊν Όφις για το Κυπριακό είχαν έξι μέλη του Συνδέσμου Κοινοβουλευτικών Κοινοπολιτείας (παράρτημα ΗΒ) (Reginald Freeson Βουλευτής, Nigel Forman Βουλευτής, David Gilroy Bevan Βουλευτής, Jack Thompson Βουλευτής και οι Viscount Hanworth Robin Godwin-Austen), οι οποίοι μόλις είχαν επιστρέψει από επίσκεψη στην Κύπρο μεταξύ 3-6 Δεκεμβρίου 1983, όπου είχαν συναντήσει τον Πρόεδρο Κυπριανού και άλλους Ελληνοκύπριους κομματικούς ηγέτες.

Η γενική εντύπωση της ομάδας, όπως την συνόψισε ξεκινώντας ο βουλευτής Reginald Freeson, ήταν ότι οι μετριοπαθείς ηγέτες στη «νότια Κύπρο» δεν ήσαν πλέον τόσο δυνατοί όσο ήσαν προηγουμένως και δεν έπρεπε να αφεθούν τα πράγματα σε χαμηλό επίπεδο όπως τα προηγούμενα 10 χρόνια, θα ήταν κίνδυνος αν «θερμοκέφαλοι» ανελάμβαναν πρωτοβουλίες. Δεν πίστευε ότι οι προτάσεις για τα Βαρώσια είχαν προοπτική επιτυχίας, όμως η επιστροφή της Αμμοχώστου για εγκατάσταση στους Ελληνοκυπρίους κάτω από ουδέτερη διοίκηση ίσως να δούλευε.

Η ομάδα είχε αποφασίσει να μην επισκεφθεί τον «βορρά» ή να μιλήσει με τον Ντενκτάς. Άλλος είπε ότι οι Ελληνοκύπριοι είχαν πληγωθεί με τη στάση της Βρετανίας κατά τα γεγονότα του 1974 αλλά τώρα το είχαν ξεπεράσει, ήσαν ευχαριστημένοι με την αντίδρασή της έναντι της μονομερούς ανακήρυξης. Είχαν εντυπωσιαστεί με την οικονομική ανάπτυξη στη «νότια Κύπρο» και ότι υπήρχε ο κίνδυνος στα επόμενα 10 χρόνια, καθώς οι Ελληνοκύπριοι γίνονταν πιο πλούσιοι, οι Τουρκοκύπριοι να γίνονται φτωχότεροι, και ότι οι τελευταίοι θα ζήλευαν τους πρώτους, εκτός και αν γινόταν κάποια συμφωνία μεταξύ τους.

Ο ΥΠΕΞ είπε ότι θα ήταν λογικό για τα τις πλευρές εκείνες στη νήσο που ήσαν πιο εύπορες να βοηθήσουν εκείνες που ήσαν σε κακή κατάσταση. Το Ηνωμένο Βασίλειο ήθελε αντικατάσταση του Γκόμπι, και θα πίεζε για διάλογο μεταξύ Ε/κ και Τ/κ, καθώς και για μια τριμερή βάσει της Συνθήκης Εγγυήσεως.

«Οι Ε/κ θα συμβιβαστούν με την πραγματικότητα»
Τη συνάντηση ολοκλήρωσε ο Viscount Hanworth με τα συμπεράσματα ότι «διεθνής πίεση δεν πρόκειται να αποτρέψει τη μονομερή ανακήρυξη, οι Τούρκοι και Τουρκοκύπριοι θα συνεχίζουν να παρουσιάζονται λογικοί, οι Έλληνες θα πρέπει να φθάσουν σε μια λύση κτίζοντας πάνω σε συγκεκριμένα θέματα όπως τα Βαρώσια, Αεροδρόμιο Λευκωσίας κ.ά., οι στρατιωτικές βάσεις «ΝΑΤΟ» (sic) δεν πρόκειται να δημιουργήσουν οποιοδήποτε πρόβλημα στο μέλλον και ότι η Βρετανία πρέπει να ενεργεί μέσω διπλωματικών καναλιών και να ελπίζει ότι οι Ελληνοκύπριοι θα συμβιβαστούν με την πραγματικότητα».

Τουρκικές αποζημιώσεις Βρετανών
Στα αποδεσμευμένα έγγραφα υπάρχει και η απαντητική επιστολή του Υπ. Εξωτερικών Geoffrey Howe στον βουλευτή Paddy Ashdown, για την υπόθεση του Βρετανού ονόματι C. E. Bower, ο οποίος αποτάθηκε στον βουλευτή του (Paddy Ashdown) για το ότι οι «τουρκοκυπριακές αρχές» του αρνήθηκαν αποζημίωση για τις ζημιές που είχε κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974.

Ο ΥΠΕΞ εξήγησε ότι ο λόγος που οι «τουρκοκυπριακές αρχές» του αρνήθηκαν αποζημίωση ήταν γιατί ήταν νυμφευμένος με Ελληνοκύπρια. Η «Τ/κ Επιτροπή Αποζημιώσεων» το είχε ξεκαθαρίσει ότι δεν θα δεχόταν αιτήσεις από οποιονδήποτε Βρετανό που είχε ελληνοκυπριακή σχέση, μέχρι την πλήρη πολιτική διευθέτηση του Κυπριακού. Επανειλημμένα τους τονίσαμε, έγραψε ο ΥΠΕΞ, ότι αυτό δεν είναι αποδεκτό από εμάς και ότι θεωρούμε αυτές οι αιτήσεις πρέπει να γίνουν δεκτές.

«Σημειώνω ότι εισηγείστε ότι για να προστατεύσουμε τους 575 Βρετανούς αιτητές, που βρίσκονται στην ίδια θέση με τον κ. Bower, πρέπει να θέσουμε βέτο στην οικονομική βοήθεια προς την Τουρκία από την ΕΟΚ, όμως αυτό δεν μπορεί να γίνει, θα είναι καταστρεπτικό για τα συμφέροντά μας στην περιοχή. Η 'Τουρκοκυπριακή Επιτροπή' έχει διευθετήσει πέραν των 400 υποθέσεων ex gratia σε αποζημιώσεις υπηκόων μας και πληρωμές συνολικού ποσού κοντά στις £750,000 για πέραν των 250 αυτών των υποθέσεων.

Αλλά η συνέχιση των πληρωμών αυτών των αποζημιώσεων εξαρτάται από την καλή θέληση της τουρκικής κυβέρνησης. Όλες οι πληρωμές γίνονται σε τουρκικές λίρες και έχουμε μιαν ανεπίσημη συμφωνία με την τουρκική κυβέρνηση για την πρεσβεία μας στην Άγκυρα να χρησιμοποιεί αυτά τα λεφτά για τοπικά έξοδα και το Φόρεϊν Όφις να πληρώνει σε στερλίνες το συγκεκριμένο ποσό στους δικούς μας στη Βρετανία.

»Όσον αφορά τη σύσταση της Υπ. Αρμοστείας στη Λευκωσία προς τον κ. Bower, για Τούρκους δικηγόρους που ζουν στην τουρκική πλευρά της Κύπρου, υπάρχει πολύ καλή εξήγηση. Κανένας Ελληνοκύπριος δικηγόρος δεν πρόκειται να παρουσιαστεί ενώπιον τουρκοκυπριακού 'δικαστηρίου' στο βόρειο μέρος της Κύπρου…».

Επισκέψεις βρετανικών πλοίων στην Αμμόχωστο
Στις 7 Φεβρουαρίου 1984, ηγέρθη θέμα με επισκέψεις βρετανικών πλοίων στο κατεχόμενο λιμάνι της Αμμοχώστου. Στις 24 Φεβρουαρίου 1984 το Τμήμα Ναυτιλίας, Αεροπορίας και Περιβάλλοντος του Φόρεϊν Όφις αποφάνθηκε ότι το ΗΒ δεν είχε νομικές εξουσίες να καθοδηγεί βρετανικά πλοία να μην εμπορεύονται σε κάποια ξένα λιμάνια. Το καλύτερο που μπορούσαν να κάνουν στην περίπτωση της «βόρειας» Κύπρου ήταν να συμβουλεύσουν τη βρετανική ναυτιλία για τις πιθανές δυσκολίες στο εμπόριο από αυτά τα λιμάνια σε σχέση με τους τοπικούς νόμους της κυπριακής κυβέρνησης…

ΦΑΝΟΥΛΑ ΑΡΓΥΡΟΥ
Ερευνήτρια/δημοσιογράφος