ΟΛΑ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΟΤΙ, ΕΣΤΩ ΑΣΘΜΑΙΝΟΝΤΑΣ, ΟΙ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΚΡΑΤΗΣΟΥΝ ΜΕΧΡΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ

Δύσκολα μπορεί κανένας να αντιληφθεί πώς μπορεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο να φανταζόμαστε κάποια συμφωνία που θα καθορίσει μάλιστα διά παντός το μέλλον της χώρας μας

Αν ακόμα είχε ο Ερντογάν τον χρόνο και το μυαλό για να ασχοληθεί με την Κύπρο, παραμένει το ερώτημα για ποιο λόγο θα ήθελε να δείξει μετριοπάθεια και διάθεση συμβιβασμού

Αν κάποιος απ' όσους παρακολουθούν στενά τις τουρκικές εξελίξεις, εκτός Κύπρου, άκουγε ότι η Λευκωσία περιμένει τη σημερινή Τουρκία να πάρει αποφάσεις και μέσα από μια συμφωνία να εγκαταλείψει την Κύπρο, θα έμενε να κοιτάζει με απορία. Ολόκληρος ο δυτικός κόσμος παρακολουθεί την Τουρκία να εκτρέπεται σε έναν φαύλο κύκλο αυταρχισμού χωρίς τέλος. Ο Ταγίπ Ερντογάν τα βάζει με όλον τον κόσμο και στέλνει συνεχώς μηνύματα «αυτοκρατορικής αυτάρκειας». Το καθεστώς που διαμορφώνει έχει πια πετάξει τον... μπλε ευρωπαϊκό φερετζέ με τα χρυσά αστέρια και φοράει τον κανονικό φερετζέ με το μισοφέγγαρο να αναβοσβήνει πανηγυρικά.

Όλος ο κόσμος παρακολουθεί με πολύ μεγάλο σκεπτικισμό, ενώ ακόμα και ηγέτες κρατών δεν κρύβουν την αποστροφή τους για τον χαρακτήρα που πάει να δώσει στο τουρκικό καθεστώς ο ηγέτης του. Όλοι σημειώνουν ότι δεν πρόκειται πια για τον αυταρχισμό ενός πανίσχυρου και φιλόδοξου ηγέτη, αλλά για μια συγκαλυμμένη δικτατορία, που προβάλλει μπροστά όλο και περισσότερο το Ισλάμ.

Δύσκολα καταλαβαίνει κανείς πώς μπορεί την ώρα που με όλη του την ενέργεια ο Πρόεδρος της Τουρκίας και οι ορδές των πιστών του χτίζουν ένα τέτοιο πολιτικό οικοδόμημα, να δείξει η Τουρκία τη μετριοπάθεια που χρειάζεται και έτσι να γίνει μια συμφωνία με την ελληνική πλευρά και εκείνη να εγκαταλείψει την Κύπρο. Δύσκολα μπορεί κανένας να αντιληφθεί πώς μπορεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο να φανταζόμαστε κάποια συμφωνία που θα καθορίσει μάλιστα διά παντός το μέλλον της χώρας μας.

Το ένα πιο μεγάλο από το άλλο

Εξάλλου, οι πιο έγκυρες διεθνείς αναλύσεις ήδη προσανατολίζονται στο συμπέρασμα ότι «ο Ερντογάν έχει πια ημερομηνία λήξης». Το καθεστώς του πασχίζει τώρα να επιβληθεί εφ’ όλης της ύλης και σε όλες τις διαστάσεις του δημόσιου βίου, χωρίς να δείχνει ότι μπορεί να ανεχτεί την παραμικρή αντίρρηση. Αφού εκτοπίζουν με συνοπτικές διαδικασίες όποιον δεν τους ακολουθεί ή και όποιον υποψιάζονται, οι δυνάμεις του ερντογανικού κράτους σαρώνουν κυριολεκτικά την τουρκική κοινωνία. Και αυτό το πολύπλευρο και πολυεπίπεδο εγχείρημα θα κρατήσει για πολύ καιρό ακόμα τη χώρα τους σε κατάσταση «έκτακτης ανάγκης». Εξάλλου, και επειδή κάθε άλλο παρά είναι όλα ρόδινα για τον «συνταγματικό σουλτάνο», τριγύρω του αντιμετωπίζει και προβλήματα που το ένα είναι πιο μεγάλο από το άλλο.

Υπάρχει, επομένως, το εύλογο ερώτημα κατά πόσον ο Τούρκος Πρόεδρος, ο οποίος φαίνεται να έχει ατζέντα πλήρους απασχόλησης για ένα κυνηγητό του Γκιουλέν, θα έχει είτε το μυαλό είτε και τη διάθεση να ασχοληθεί με την Κύπρο. Ιδιαίτερα μάλιστα από την ώρα που από χρόνια γνωρίζουμε ότι η γενική άποψη στην Τουρκία είναι ότι «η Κύπρος έχει συγυριστεί». Αλλά και αν ακόμα είχε τον χρόνο και το μυαλό για να ασχοληθεί με την Κύπρο, παραμένει το ερώτημα για ποιο λόγο θα ήθελε να δείξει μετριοπάθεια και διάθεση συμβιβασμού.

Πού το πάει ο Πρόεδρος;

Και όμως εδώ στη Λευκωσία γίνεται ακόμα λόγος για πιθανότητα «κάποιας συμφωνίας μέσα στο επόμενο διάστημα». Δεν είναι βέβαια σίγουρο ότι όσοι κινούνται με αυτήν τη λογική το εννοούν κιόλας. Αλλά έτσι καταγράφονται οι πολιτικές εξελίξεις. Περί το τέλος του μήνα ο Πρόεδρος Αναστασιάδης περιμένει τοποθετήσεις των πολιτικών κομμάτων πάνω στις διαπραγματεύσεις, αλλά και εισηγήσεις τους για τα θέματα που θεωρούν λεπτά και ιδιαίτερα σημαντικά. Φυσικά οι διαμαρτυρίες ότι «βρισκόμαστε σε λάθος δρόμο» δεν έχουν λείψει.

Το ερώτημα όμως που περνά από το μυαλό όλων των πολιτικών δυνάμεων χωρίς να το υποβάλλουν είναι «πού το πάει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας;». Στην καλύτερη των περιπτώσεων και αν υποθέταμε ότι στο ορατό τέλος της διαδικασίας των εντατικών διαπραγματεύσεων το σύνολο των «συναντιλήψεων» στα διάφορα κεφάλαια μετατρέπονταν σε «συγκλίσεις» και αν ακόμα αυτές οι συγκλίσεις κατέληγαν και σε συμφωνίες, παραμένει ακόμα ένα χάσμα.

Αυτές τις μέρες ο Πρωθυπουργός της Τουρκίας το συνόψισε πολύ παραστατικά. Επαναλαμβάνοντας ότι η Τουρκία θέλει λύση, διευκρίνισε για πολλοστή φορά ότι η Τουρκία ταυτόχρονα νοιάζεται για τους Τουρκοκυπρίους και για το τι συμβαίνει στην Κύπρο και δεν πρόκειται να πάψει να είναι παρούσα. Την ενδιαφέρει η ασφάλεια, λέει, και επομένως θα έχει και εγγυήσεις και παρέμβαση. Με αυτήν την προσέγγιση η τουρκική πλευρά δείχνει μάλιστα ότι εννοεί κάτι περισσότερο από τις εγγυήσεις, τις οποίες απορρίπτει κατηγορηματικά η Λευκωσία. Με απλά λόγια, «θα είναι πάντα εδώ».

Δηλαδή, ακόμα και αν Αναστασιάδης και Ακιντζί μπορούσε να καταλήξουν σε συμφωνία και να έχουν ένα «πακέτο» που θα έδινε λύση, παραμένει το ερώτημα τι θα μπορούσε να γίνει με την Τουρκία. Η απάντηση είναι «τίποτα». Διότι η Τουρκία θα ήθελε και στρατιωτική παρουσία να διατηρεί, αλλά και να έχει λόγο στη συνέχεια στις κύριες κυπριακές εξελίξεις.

Το ενεργειακό κίνητρο

Για εκείνους που εξακολουθούν να πιστεύουν ότι «η Τουρκία έχει τώρα κίνητρο για να αποτελέσει μέρος των ενεργειακών σχεδιασμών στην περιοχή», καλό είναι να υπενθυμίζεται ότι η Άγκυρα θεωρεί ότι με το να ασκεί διαρκώς κάποιον έλεγχο πάνω στην Κύπρο και να μπορεί ανά πάσα στιγμή να αναμειγνύεται άμεσα στις υποθέσεις της, διασφαλίζει ακόμα καλύτερα τις ενεργειακές προοπτικές της.

Όπως παλαιότερα το μεγαλεπήβολο σχέδιο του «εξευρωπαϊσμού» της Τουρκίας μέσω της διαδικασίας των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, καθώς και του «κινήτρου» που είχε η Άγκυρα να δώσει λύση στην Κύπρο για να πάρει την ένταξη, τελικά ξεφούσκωσε άδοξα, έτσι και η βαρύγδουπη ανάλυση του ενεργειακού κινήτρου που θα οδηγούσε την Τουρκία να αναθεωρήσει άρδην τη συμπεριφορά της στην Κύπρο φαίνεται να μην επιβεβαιώνεται. Εξάλλου, παρά την τεράστια εσωτερική αναστάτωση, ο Τ. Ερντογάν πρόλαβε ήδη και έβαλε πάνω σε άλλη βάση συνεννόησης τη σοβαρά διαταραγμένη σχέση με το Ισραήλ, με τρόπο που ενδεχομένως θα ξέρει ότι αν χρειαστεί θα «παρακάμψει» την Κύπρο.

Ό,τι και αν λέμε έχουμε απέναντί μας τώρα ένα κλυδωνιζόμενο καθεστώς Ερντογάν, που έχει ήδη επιλέξει να επιβληθεί ολοκληρωτικά και «διά ροπάλου». Πιστεύουν κάποιοι στο Προεδρικό ή και στο γενικότερο περιβάλλον που σχεδιάζει τις πολιτικές μας για το Κυπριακό ότι αυτό το καθεστώς θα έχει την πολυτέλεια να πάρει «θαρραλέες» αποφάσεις για την Κύπρο; Μπορεί κανείς να διανοείται ότι ακόμα και αν επιθυμούσε προσωπικά ο ισχυρός ανήρ της Άγκυρας να πάρει «μεγάλες αποφάσεις» για το Κυπριακό, είναι δυνατό τώρα και στους επόμενους μήνες να γυρίσει να δει αυτό το «λανθάνον» ζήτημα την ώρα που έχει γύρω του τόσα άλλα και μεγαλύτερα αναβράζοντα ηφαίστεια;

Η πραγματικότητα κατάματα

Αλλά ας πάμε και στην πεζή λογική των διαπραγματεύσεων. Από καιρό γίνεται λόγος για συναντιλήψεις, συγκλίσεις, αποκλίσεις και δυσκολίες. Όση πρόοδος και αν έγινε παραμένουν «αποκλίσεις», δηλαδή διαφωνίες και συνήθως είναι σοβαρές. Δεν είναι τυχαίο που το τελευταίο διάστημα ακούμε να γίνεται για πρώτη φορά λόγος, εκτός από τις δυο «κοινοτικές περιφέρειες», και για κάποια φόρμουλα «ομοσπονδιακού εδάφους»... Θα πρέπει επομένως σε κάποια στιγμή, πέρα από τις γενικότητες, να δούμε την πραγματικότητα κατάματα.

Ως γνωστόν, αν τελείωναν σήμερα οι διαπραγματεύσεις, θα έπρεπε να ξεκινήσει μια διαδικασία «πάρε-δώσε» για να γεφυρωθούν, αν γίνεται, τα χάσματα. Τι θα σήμαινε κάτι τέτοιο; Ότι, για παράδειγμα, παρά τη βάσιμη διαφωνία της, η ελληνική πλευρά θα έφτανε να δεχτεί την εκ περιτροπής προεδρία προκειμένου η τουρκική πλευρά να δεχόταν μεγαλύτερη κάλυψη των πραγματικών ιδιοκτητών περιουσιών απέναντι στους «χρήστες». Χωρίς να είναι ποτέ βέβαιο αν η υποχώρηση του ενός θα εξασφάλιζε αντίστοιχη υποχώρηση αλλού από τον άλλο, πρόκειται σίγουρα για μια πολύ δύσκολη διαδικασία. Αλλά την ώρα που η ελληνική πλευρά θα έπρεπε να «περάσει» μέσα στην κοινή γνώμη τέτοιες πολύ δύσκολες αποφάσεις, ταυτόχρονα θα αντιμετώπιζε και την άτεγκτη τουρκική στάση στα περίφημα ζητήματα ασφάλειας.

Θα ήταν ποτέ δυνατό να φτάναμε μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον σε μια βιώσιμη συμφωνία; Αλλά και αν στο χαρτί υπήρχε μια τέτοια συμφωνία, θα ήταν ποτέ δυνατό ένας λογικός άνθρωπος να εμπιστευτεί το σημερινό τουρκικό καθεστώς για τη σωστή εφαρμογή της; Αφού το καθεστώς αυτό μέσα σε μια νύχτα μπορεί να αποφασίσει και να επιβάλει χωρίς πολλές συζητήσεις ό,τι θεωρεί απαραίτητο.

Εάν όμως έτσι είναι τα πράγματα, τι νόημα έχουν οι πολιτικοί χειρισμοί και οι τοποθετήσεις που γίνονται σήμερα από τις πολιτικές δυνάμεις εδώ στην Κύπρο; Μήπως θα ήταν χρησιμότερο όλοι να ασχοληθούν περισσότερο με το διαφαινόμενο ως υποχρεωτικό πλέον «Σχέδιο Β;». Μάλλον όχι. Το πιο πιθανό είναι να μην προλάβουν γιατί θα έχουν να ασχοληθούν σύντομα με τον προεκλογικό των επόμενων προεδρικών. Διότι όλα δείχνουν ότι, έστω ασθμαίνοντας, η διαδικασία των διαπραγματεύσεων μπορεί να κρατήσει μέχρι τα μέσα του φθινοπώρου. Στη συνέχεια και μετά το τέλος του χρόνου, οποιεσδήποτε τοποθετήσεις, επιλογές, προτάσεις θα έχουν πια έντονο προεκλογικό άρωμα.