ΜΙΑ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΑΚΗ ΑΠΟΨΗ ΓΙΑ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Αν το πραξικόπημα πετύχαινε, θα ξεσπούσε εμφύλιος πόλεμος στην Τουρκία, εκτιμά ο Καθηγητής Νιαζί Κιζίλγιουρεκ

«Μου έκανε εντύπωση πόσο άσχημα οργανωμένη ήταν αυτή η απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, από μια τυφλά φανατική ομάδα στρατιωτικών, που κινητοποιήθηκε με τρόπο βεβιασμένο και χωρίς καλή οργάνωση», ανέφερε χθες στην «Κυριακάτικη Σημερινή», όταν κλήθηκε να σχολιάσει τα γεγονότα, ο Κοσμήτορας της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου, Καθηγητής Νιαζί Κιζίλγιουρεκ (Niyazi K?z?ly?rek). Έχει ως εξής η συνέντευξη με τον κ. Κιζίλγιουρεκ, που υπενθυμίζουμε ότι έχει διοριστεί από τον Πρόεδρο Αναστασιάδη, πριν από δύο σχεδόν χρόνια, ως μέλος του Συμβουλίου Γεωστρατηγικών Μελετών.

Θα… εκκαθαρίζονταν τον Αύγουστο;

- Ποιοι έκαναν, νομίζετε, αυτήν την απόπειρα πραξικοπήματος;

- Να πούμε αρχικά ότι η γενική κουλτούρα του στρατού ως κεμαλικού, κοσμικού θεσμού, έχει πάντα μια προκατάληψη και μιαν αρνητική γνώμη, απέναντι στην ισλαμική διακυβέρνηση. Όμως, τα τελευταία χρόνια, ο Ερντογάν κατάφερε ν’ αναπτύξει μια σχέση συνεργασίας με τον στρατό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ιδεολογικά μοιράζονται την ίδια κοσμοαντίληψη. Εντός του στρατού υπάρχει μια φανατική ομάδα, που δεν θέλουν την ισλαμική διακυβέρνηση στην εξουσία. Επιπρόσθετα, εκτιμώ ότι επρόκειτο για αξιωματικούς, που μάλλον θα έχαναν τη θέση τους.

Γνωρίζουμε ότι κάθε Αύγουστο, ο τουρκικός στρατός, δηλαδή οι Στρατηγοί μέλη του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου, οργανώνει στη διάρκεια μιας τριήμερης διαδικασίας, σε συνεργασία με την κυβέρνηση, ένα είδος εκκαθάρισης στο εσωτερικό του και απομακρύνει εκείνους που θεωρεί ακατάλληλους ή επικίνδυνους. Αρκετοί από τους οργανωτές αυτής της απόπειρας πραξικοπήματος, ανήκουν στην ομάδα αυτών των αξιωματικών, που θα αποβάλλονταν από το στράτευμα.

Από την άλλη, ήταν περίεργο να ξεκινήσουν το πραξικόπημα, από τις γέφυρες της Κωνσταντινούπολης, χωρίς μάλιστα να ελέγξουν τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Μπήκαν μόνο στο κρατικό κανάλι και ανακοίνωσαν από εκεί τη θέση τους, αλλά δεν ήλεγχαν τα ιδιωτικά κανάλια, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στην κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει τα κανάλια αυτά, για να κινητοποιήσει τον κόσμο.

Δεν είναι τυχαίο το CNN Turk

- Είναι εκπληκτική η ευκαιρία που έδωσε στον Ερντογάν να περάσει στον κόσμο το μήνυμα της αντίστασης στο πραξικόπημα το CNN Turk, ένας ιδιωτικός τηλεοπτικός σταθμός, που γνώρισε διώξεις από την κυβέρνηση Ερντογάν. Πώς το σχολιάζετε;

- Ναι, πράγματι, έτσι είναι. Όμως τα τελευταία χρόνια κατάφερε ο Ερντογάν, με τις πολλές πιέσεις που άσκησε πάνω τους, να τους διαχειριστεί, ως αντιπολιτευόμενο οργανισμό, ο οποίος προσπαθούσε να είναι προσεκτικός και να μην προκαλεί την κυβέρνηση. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο, που έκανε την ανακοίνωση του προς τον τουρκικό λαό από το συγκεκριμένο κανάλι.

- Πώς σχολιάζετε την αντίδραση της διεθνούς κοινότητας στα γεγονότα;

- Οι στρατιωτικοί δεν λογάριασαν αυτήν την αντίδραση, κατά πόσον, δηλαδή, θα είχαν στήριξη ή όχι. Η ιστορία των πραξικοπημάτων στην Τουρκία μάς δείχνει ότι για να πετύχει ένα πραξικόπημα, θα πρέπει να έχει μια διεθνή και ειδικότερα δυτική στήριξη. Σε αυτήν την περίπτωση, δεν υπήρξε κάτι τέτοιο. Επίσης δεν λογάριασαν το γεγονός ότι όλα τα πραξικοπήματα στην Τουρκία που δεν ήταν ιεραρχικά, δηλαδή που δεν περιελάμβαναν και κατώτερους αξιωματικούς, που υπακούν στους ανώτερους, απέτυχαν. Στην προκειμένη περίπτωση, επρόκειτο για μια μικρή χούντα ανώτερων αξιωματικών, που δεν κατάφεραν να επιβληθούν σε όλη την ιεραρχία, κάτω από αυτούς.

Καθήκον, η υπακοή στον ηγέτη…

- Υπάρχει βέβαια και η πτυχή της λαϊκής αντίστασης…

- Ναι και είναι πολύ σημαντική. Μόλις ο Ερντογάν έκανε την ανακοίνωση στο CNN Turk, όλοι ανταποκρίθηκαν θετικά. Αυτό δείχνει τη λαϊκή στήριξη που έχει ο Ερντογάν. Μη ξεχνάς ότι τον ψηφίζουν 50% του πληθυσμού και ότι ένας στους δύο πολίτες είναι μαζί του.

- Με αποτέλεσμα να κάνουν αυτό που τους είπε, δηλαδή να βγουν στους δρόμους…

- Αυτό έχει να κάνει και με την ισλαμική παράδοση, όπου η υπακοή στον ηγέτη είναι θρησκευτικό καθήκον.

- Εκτιμούν τώρα πολλοί ότι, μετά από αυτό, ο Ερντογάν θα γίνει απόλυτος κυρίαρχος στα πολιτικά πράγματα της Τουρκίας. Συμμερίζεστε αυτήν τη σκέψη;

- Όχι ακριβώς…Θεωρώ ότι, μετά από αυτό, ασφαλώς θα είναι ισχυρός ηγέτης, αλλά πιστεύω θα προσπαθήσει να πολιτευτεί με πιο συναινετικό τρόπο. Μπορεί να κάνει περισσότερα δημοκρατικά ανοίγματα. Ας μην ξεχνούμε ότι όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης στράφηκαν κατά της απόπειρας πραξικοπήματος, ενώ έγινε αντιληπτό ότι η αυταρχική πολιτική, που ακολούθησε μέχρι τώρα, οδηγεί σε ένα συγκρουσιακό κλίμα, κάτι που δεν έχει χώρο στην Τουρκία. Έχοντας τους μισούς Τούρκους μαζί του και τους άλλους μισούς εναντίον του, ίσως δούμε μια πιο συναινετική πολιτική εκ μέρους του.

Ο κεμαλιστής, πάνω απ’ όλα κεμαλιστής

- Κάποιοι αναλυτές έδωσαν θρησκευτική χροιά στο πραξικόπημα, μιλώντας για αλεβίτες αξιωματικούς.

- Αν κανείς προσέξει τη φρασεολογία στην ανακοίνωση που εξέδωσαν από το κρατικό κανάλι, καταλαβαίνει ότι πρόκειται για μια κίνηση κεμαλιστών, που είναι κοσμικοί και δεν βάζουν μπροστά τη θρησκεία. Βέβαια αρκετοί αλεβίτες είναι κεμαλιστές, όμως ο κεμαλιστής, πάνω απ’ όλα είναι κεμαλιστής.

- Τι νομίζετε θα γινόταν στη χώρα, αν το πραξικόπημα πετύχαινε;

- Σίγουρα θα ξεσπούσε εμφύλιος πόλεμος. Δεν νομίζω ότι η συγκυρία αυτή που έχουμε στην Τουρκία, ευνοεί οποιαδήποτε πραξικοπηματική ομάδα να μείνει για πολύ καιρό στην εξουσία. Έστω κι αν προσωρινά τα κατάφερναν, αργά ή γρήγορα θα ανατρέπονταν.

- Βλέπετε την Ε.Ε. και τη διεθνή κοινωνία να στρέφονταν εναντίον τους;

- Αν πετύχαιναν, δεν είμαι σίγουρος πώς θα εξελίσσονταν τα πράγματα στο ζήτημα αυτό. Είναι γεγονός ότι υπάρχει μια δυσαρέσκεια για τον Ερντογάν στον δυτικό κόσμο
- και βλέπεις ότι καθυστέρησαν να κάνουν δηλώσεις, περιμένοντας να δουν τις εξελίξεις. Θα ήταν πάντως δύσκολο να στηρίξει η Δύση τους στρατιωτικούς… βλέπετε η Τουρκία διαφέρει από την Αίγυπτο και από άλλες χώρες και παρόλη την ισλαμική κυβέρνηση, έχει μιαν από τις πιο κοσμικές κοινωνίες στον ισλαμικό χώρο και μια ευαισθησία σε θέματα δημοκρατίας, όπως και να το κάνουμε. Οι Τούρκοι πολίτες στρέφονται πια κατά των πραξικοπηματιών και η ιδέα του πραξικοπήματος δεν βρίσκει απήχηση πια ανάμεσά τους. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ο Ερντογάν κρατήθηκε στην εξουσία για τόσα πολλά χρόνια - κάθε φορά που ο στρατός προσπαθούσε να υποτιμήσει τη διακυβέρνησή του, ο λαός ήταν μαζί του.

Καμιά αλλαγή στις συνομιλίες

- Πώς νομίζετε έχουν δεχτεί οι Τουρκοκύπριοι τα γεγονότα της Παρασκευής και του Σαββάτου;

- Οι Τουρκοκύπριοι, και ιδιαίτερα οι νέοι, νιώθουν μεγάλη δυσαρέσκεια, από την αντιμετώπιση που είχαν μέχρι τώρα, από τη διακυβέρνηση Ερντογάν. Θεωρούν ότι τους υποτιμά, τους πατρονάρει και προσπαθεί να τους επιβάλει ζητήματα θρησκευτικής μορφής, ενώ αποτελούν μια κοινότητα, πάρα πολύ κοσμική. Επίσης η οικονομική πολιτική του και η πολιτική να προωθήσει ισλαμικές αντιλήψεις, βρίσκει αντίθετους τους Τουρκοκυπρίους. Όμως, από την άλλη, οι Τουρκοκύπριοι έχουν μιαν ευαισθησία, μια δημοκρατική κουλτούρα, που δεν τους επιτρέπει να στηρίζουν στρατιωτικά πραξικοπήματα.

- Προβλέπετε κάποιαν αλλαγή στα κατεχόμενα;

- Δεν βλέπω κάποιαν αλλαγή, ούτε οποιαδήποτε επίπτωση στη διαδικασία των συνομιλιών, οι οποίες θα συνεχίσουν κανονικά, από εκεί που βρίσκονται. Αν επικρατούσε το πραξικόπημα, θα επηρεαζόταν άμεσα, αρνητικά, η διαδικασία των συνομιλιών για λύση του Κυπριακού, γιατί ο τουρκικός στρατός δεν ευνοεί την ομοσπονδιακή λύση και τα πράγματα θα ήταν πιο δύσκολα - ο στρατός ευνοεί το σημερινό status quo, οπότε θα υπήρχε οπισθοδρόμηση, κατά τη γνώμη μου.

- Πιστεύετε γενικά ότι η Τουρκία μπαίνει τώρα σ’ έναν άλλο δρόμο;

- Νομίζω ναι. Ο Ερντογάν, ενώ γίνεται πιο ισχυρός, έχει τώρα μπροστά του την πρόκληση να αντιληφθεί ότι δεν μπορεί να συνεχίσει με τον ίδιο τρόπο και ότι αν προχωρήσει με πιο συναινετική πολιτική, θα βάλει την Τουρκία σε πιο καλό δρόμο. Αν όμως χρησιμοποιήσει αυτήν την επιτυχία του, για ν’ αναπτύξει ακόμα περισσότερο τον αυταρχισμό του απέναντι στην κοινωνία, τουλάχιστον απέναντι στους κοσμικούς Τούρκους, που είναι η μισή Τουρκία, τότε θα έχει μπροστά του μια διχασμένη χώρα.