ΣΚΟΤΙΑ ΚΑΙ Β. ΙΡΛΑΝΔΙΑ ΘΕΛΟΥΝ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΑ - ΣΥΓΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΟΥ ΓΙΒΡΑΛΤΑΡ ΖΗΤΑ Η ΜΑΔΡΙΤΗ

Την παραίτησή του προανήγγειλε ο Βρετανός Πρωθυπουργός, ενώ το οικονομικό σοκ από το Brexit έγινε αμέσως ορατό στις αγορές παγκοσμίως, με τη στερλίνα να καταρρέει. «Είμαστε έτοιμοι για διαπραγματεύσεις», διαμηνύει η Ευρωπαϊκή Ένωση

Όπως πολλοί παρατηρητές τονίζουν, η διαδικασία εξόδου του Η.Β. γίνεται σε αχαρτογράφητα νερά

Στις πρώτες αντιδράσεις καταγράφονται και μιμητές ανάμεσα στους ευρωσκεπτικιστικούς πολιτικούς σχηματισμούς άλλων ευρωπαϊκών χωρών

Την αποχώρηση της χώρας τους από την Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισαν στο δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη, οι Βρετανοί. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν οριακό, με το 51,9% (17.410.742 ψηφοφόροι) να ψηφίζουν υπέρ της εξόδου και το 48,1% (16.141.241 ψηφοφόροι) υπέρ της παραμονής, ανοίγοντας την πόρτα στο άγνωστο της επόμενης ημέρας.

Ο Βρετανός Πρωθυπουργός, Ντέιβιντ Κάμερον, ο οποίος είχε υποστηρίξει την παραμονή της χώρας του στην Ε.Ε., ανακοίνωσε την πρόθεσή του να αποχωρήσει από την ηγεσία της χώρας. «Οι Βρετανοί έλαβαν μια σαφή απόφαση και πιστεύω ότι η χώρα έχει ανάγκη έναν νέο ηγέτη για να πάρει αυτήν την κατεύθυνση», είπε. Διευκρίνισε ότι θα συνεχίσει να ασκεί τα καθήκοντά του μέχρι τον Οκτώβριο, οπότε το Συντηρητικό Κόμμα θα αναδείξει νέον ηγέτη, αλλά και το γεγονός πως αποφάσισε να αφήσει τις συνομιλίες εξόδου με την Ε.Ε. στον διάδοχό του.

«Θα ήθελα να καθησυχάσω τις αγορές και τους επενδυτές ότι η βρετανική οικονομία είναι θεμελιωδώς σταθερή», είπε ο Κάμερον, σε μια προσπάθεια να κατευνάσει την αντίδραση των αγορών στο άκουσμα της είδησης του Brexit. Καθησυχαστικός εμφανίστηκε και έναντι των πολιτών, διαβεβαιώνοντας τους Βρετανούς που ζουν σε άλλες χώρες και τους πολίτες άλλων κρατών μελών που ζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο ότι δεν θα υπάρξει άμεση αλλαγή όσον αφορά την κατάστασή τους.

«Η Ε.Ε. έχει πεθάνει»

Ο επικεφαλής του ευρωσκεπτικιστικού κόμματος Ukip, Νάιτζελ Φάρατζ, δήλωσε ότι η «η Ε.Ε. καταρρέει, η Ε.Ε. έχει πεθάνει» και η χώρα τώρα χρειάζεται μια κυβέρνηση Brexit. Ο Φάρατζ ζήτησε την παραίτηση Κάμερον, καθώς και την ταχύτερη δυνατή έναρξη των διαπραγματεύσεων εξόδου. Ο επικεφαλής της εργατικής αντιπολίτευσης Τζέρεμι Κόρμπιν ανέφερε πως οι Βρετανοί ψήφισαν υπέρ της εξόδου γιατί είναι θυμωμένοι από τη μεταχείριση που είχαν από διαδοχικές κυβερνήσεις. Κάλεσε την Κυβέρνηση να ελαχιστοποιήσει τις συνέπειες στις θέσεις εργασίας, ως αποτέλεσμα του Brexit. Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με το BBC, δύο μέλη του Εργατικού Κόμματος κατέθεσαν πρόταση μομφής κατά του Κόρμπιν, λόγω των χειρισμών του κατά την προεκλογική εκστρατεία.

Καθόλου Ηνωμένο Βασίλειο

Τις επόμενες ημέρες θα διαφανεί κατά πόσον η απόφαση για έξοδο από την Ε.Ε. θα αποτελέσει, τελικά, τον μεγαλύτερο υπαρξιακό κίνδυνο για το Η.Β. Ήδη, από την πρώτη στιγμή, ο Πρόεδρος του Σιν Φέι, Τζέρι Άνταμς, δήλωσε ότι η ψήφος υπέρ του Brexit «ενισχύει την υπόθεση» του δημοψηφίσματος για μια ενωμένη Ιρλανδία. Το δημοψήφισμα για την Ε.Ε. «έχει τεράστιες συνέπειες στη μορφολογία του βρετανικού κράτους», ανέφερε το κόμμα.

«Η βρετανική κυβέρνηση δεν έχει τώρα δημοκρατική εντολή να εκπροσωπεί τις απόψεις του Βορρά σε οποιεσδήποτε μελλοντικές διαπραγματεύσεις με την Ε.Ε. και πράγματι πιστεύω ότι αποτελεί μια δημοκρατική επιταγή να διεξαχθεί ένα δημοψήφισμα για τα σύνορα», δήλωσε ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης της Βορείου Ιρλανδίας Μάρτιν ΜακΓκίνες. Ανάλογη ήταν και η αντίδραση της Πρωθυπουργού της Σκοτίας, Νίκολα Στέρτζον, η οποία δήλωσε πως μετά την ψήφο των Σκοτσέζων υπέρ της παραμονής στην Ε.Ε., η Σκοτία βλέπει το μέλλον της στους κόλπους της Ε.Ε.

«Η Σκοτία μίλησε και μίλησε αποφασιστικά», τόνισε. Ο πρώην ηγέτης του Εθνικού Κόμματος της Σκοτίας Άλεξ Σάλμοντ δήλωσε ότι «το συνετό για τη Σκοτία είναι να μην εγκαταλείψει ποτέ την Ε.Ε.» και ερωτηθείς κατά πόσον η Στέρτζον θα προωθήσει δεύτερο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκοτίας, ανέφερε ότι αυτό πιστεύει.

Προβλήματα, όμως, υπάρχουν και στην άλλη πλευρά της θάλασσας, καθώς το Γιβραλτάρ, το οποίο γεωγραφικά βρίσκεται στην Ισπανία, ανήκει στο Η.Β. Οι κάτοικοι του Γιβραλτάρ ψήφισαν σε ποσοστό 95,9% υπέρ της παραμονής. Ο Υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας πρότεινε «συγκυριαρχία», η οποία, όπως είπε, θα επιτρέψει στον βρετανικό θύλακα την πρόσβαση στην Ε.Ε. μετά το Brexit. «Χρειάζεται, πλέον, να βρούμε ποιο είδος σχέσης το Γιβραλτάρ θέλει να έχει, εάν επιδιώκει πρόσβαση στην εσωτερική αγορά της Ε.Ε.», είπε ο Χοσέ Μανουέλ Γκαρθία Μαργκάγιο.

«Η φόρμουλα που προτείνουμε είναι αυτή της βρετανο-ισπανικής συγκυριαρχίας για μια περιορισμένη χρονική περίοδο, που θα οδηγήσει σε επιστροφή του Γιβραλτάρ στην Ισπανία», εξήγησε. Ανέφερε περαιτέρω ότι, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, οι κάτοικοι του Γιβραλτάρ θα μπορούσαν να διατηρήσουν τη βρετανική υπηκοότητα και ένα ειδικό φορολογικό καθεστώς. Υπενθυμίζεται ότι το Γιβραλτάρ παραχωρήθηκε από την Ισπανία στη Βρετανία το 1713 και έκτοτε ζητείται συστηματικά η επιστροφή του υπό ισπανική κυριαρχία.

Οικονομικός κατήφορος

Οι οικονομικές συνέπειες του Brexit έγιναν αμέσως ορατές στις διεθνείς αγορές, που αντέδρασαν έντονα. Με το που κατέστη σαφές το προβάδισμα της εξόδου, κατά την καταμέτρηση των ψήφων, η στερλίνα ξεκίνησε να παίρνει τον κατήφορο, φτάνοντας σε χαμηλό τριακονταετίας. Η πτώση της ήταν πάνω από 10% έναντι του δολαρίου και διαπραγματευόταν σε επίπεδα 1985. Την ίδια στιγμή, ο χρυσός σημείωσε χθες τη μεγαλύτερη άνοδο του από την κρίση του 2008, ενώ πετρέλαιο και χαλκός κατρακύλησαν, αφού φαίνεται πως η αβεβαιότητα οδήγησε τους επενδυτές σε μαζικές πωλήσεις των πιο ριψοκίνδυνων στοιχείων ενεργητικού.

Ο οίκος αξιολόγησης Standard & Poor’s ανακοίνωσε ότι είναι πιθανό το Η.Β. να χάσει την αξιολόγηση ΑΑΑ. Παρομοίως και οι Moody’s ανέφεραν ότι «το αποτέλεσμα αυτό είναι προάγγελος μιας παρατεταμένης περιόδου αβεβαιότητας για την πολιτική, η οποία θα αποτελέσει βάρος για την οικονομική και χρηματοπιστωτική επίδοση της Βρετανίας», κάνοντας λόγο για πλήγμα στη ροή επενδύσεων και την εμπιστοσύνη και επιβράδυνση των προοπτικών ανάπτυξης. Η Τράπεζα της Αγγλίας έσπευσε, πάντως, να ανακοινώσει ότι θα λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίσει την νομισματική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα της χώρας, έχοντας προχωρήσει σε ευρύ σχεδιασμό μέτρων έκτακτης ανάγκης. Όπως δήλωσε, είναι έτοιμη να αποδεσμεύσει 250 δισεκατομμύρια στερλίνες, για να διασφαλίσει την επαρκή ρευστότητα και τη λειτουργία των αγορών.

Τι προνοείται

Όπως πολλοί παρατηρητές τονίζουν, η διαδικασία εξόδου του Η.Β. γίνεται σε αχαρτογράφητα νερά. Το Άρθρο 50 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφέρει ότι κάθε κράτος-μέλος μπορεί να αποφασίσει να αποχωρήσει από την Ένωση, σύμφωνα με τις συνταγματικές του προβλέψεις. Αυτό το κράτος θα πρέπει να γνωστοποιήσει την πρόθεσή του στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Με βάση τις οδηγίες που θα δώσει το Συμβούλιο, η Ένωση θα διαπραγματευθεί και θα συνομολογήσει συμφωνία με το κράτος, καθορίζοντας τις διευθετήσεις για την αποχώρησή του και το πλαίσιο της μελλοντικής του σχέσης με την Ε.Ε.

Η συμφωνία θα πρέπει να συνομολογηθεί από το Συμβούλιο με ειδική πλειοψηφία, μετά την σύμφωνο γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η εφαρμογή των Συνθηκών θα τερματιστεί από την ημερομηνία ισχύος της συμφωνίας αποχώρησης ή δύο χρόνια μετά τη γνωστοποίηση αποχώρησης, εκτός αν το χρονικό περιθώριο επεκταθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Εάν το κράτος που θ' αποχωρήσει από την Ένωση ζητήσει να επανέλθει, το αίτημά του πρέπει να τεθεί υπό τη διαδικασία που προνοείται στο Άρθρο 49.

Ήδη ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν Κλοντ Γιούνκερ δήλωσε πως είναι μια απόφαση που οδηγεί σε διαδικασίες χωρίς προηγούμενο αλλά «είμαστε έτοιμοι για διαπραγματεύσεις». Άφησε, επίσης, να εννοηθεί πως οι διαπραγματεύσεις αυτές δεν πρέπει να είναι μακρές και «περιμένουμε από την βρετανική κυβέρνηση να μας ενημερώσει για τις προθέσεις της». Ερωτηθείς αν η απόφαση των Βρετανών θα οδηγήσει στο τέλος της Ε.Ε., ο κ. Γιούνκερ απάντησε ευθέως «όχι».

Οι πρώτες αντιδράσεις

«Σοβαρή και δραματική» εξέλιξη κυρίως για τη Βρετανία χαρακτήρισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στην πρώτη αντίδραση από τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, τόνισε πως η Ε.Ε. είναι «προετοιμασμένη». Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και ο επικεφαλής του Γιούρογκρουπ, Γερούν Ντάισελμπλουμ, που τόνισε ότι η Ευρώπη δεν βρίσκεται σε πανικό. Πρόσθεσε ότι είναι προς το συμφέρον όλων να διασφαλιστεί ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν με «ελεγχόμενο τρόπο».

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξέδωσε την ακόλουθη ανακοίνωση: «Η ΕΚΤ είναι έτοιμη να παράσχει πρόσθετη ρευστότητα, εάν χρειασθεί, σε ευρώ και ξένα νομίσματα. Η ΕΚΤ έχει προετοιμασθεί για το ενδεχόμενο αυτό, σε στενή επαφή με τις τράπεζες που επιβλέπει και θεωρεί ότι το τραπεζικό σύστημα της Ευρωζώνης είναι ανθεκτικό σε όρους κεφαλαίων και ρευστότητας. Η ΕΚΤ θα συνεχίσει να εκπληρώνει το καθήκον της να διασφαλίζει σταθερότητα των τιμών και χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην Ευρωζώνη».

Τα δύο μεγαλύτερα κόμματα στο Ευρωκοινοβούλιο, Ευρωπαϊκό Λαϊκό και Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό, τόνισαν την ανάγκη να παραμείνουν ενωμένα τα υπόλοιπα 27 κράτη της Ε.Ε. Ο Γιόσεφ Ντολ του ΕΛΚ ανέφερε ότι παραμένουν δεσμευμένοι στο «ευρωπαϊκό πρότζεκτ» και θα υπερασπιστούν τα δικαιώματα των πολιτών της Ε.Ε. που ζουν στο Η.Β. και θα αντιταχθούν σε κάθε προσπάθεια να παρεμποδιστεί η ελεύθερη κυκλοφορία. Ο Πρόεδρος του ΕΣΚ Σεργκέι Στάνισεφ ανέφερε ότι υπάρχει ανάγκη για αλλαγές που θα φέρουν την Ευρώπη «πιο κοντά στους πολίτες της», ψέγοντας, παράλληλα, την πολιτική λιτότητας.

Ανακοινώθηκε ότι την Τρίτη θα πραγματοποιηθεί έκτακτη Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου. Σύμφωνα με τον Πρόεδρό του, Μάρτιν Σουλτς, η γραμμή του Κοινοβουλίου είναι ξεκάθαρη: «Λυπούμαστε πολύ για την απόφαση των Βρετανών ψηφοφόρων αλλά ήταν μια κυρίαρχη έκφραση της βούλησης των Βρετανών να φύγουν από την Ε.Ε.», είπε, προσθέτοντας πως είναι δύσκολη στιγμή και για τις δύο πλευρές. Και οι Υπουργοί Εξωτερικών των έξι ιδρυτικών χωρών της Ε.Ε. ανακοίνωσαν ότι θα συνέλθουν, για να εξετάσουν τις συνέπειες του βρετανικού δημοψηφίσματος. Πρόκειται για τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ολλανδία, την Ιταλία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, που θα συναντηθούν σήμερα στο Βερολίνο.

Οι ευρωσκεπτικιστές και οι άλλοι

Στις πρώτες αντιδράσεις καταγράφονται και μιμητές ανάμεσα στους ευρωσκεπτικιστικούς πολιτικούς σχηματισμούς άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Η επικεφαλής της γαλλικής ακροδεξιάς Μαρίν Λεπέν δήλωσε: «Νίκη της ελευθερίας! Όπως το ζητώ εδώ και χρόνια, πρέπει τώρα να γίνει το ίδιο δημοψήφισμα στη Γαλλία και τις χώρες της Ε.Ε.». Εάν η Ε.Ε. συνεχίζει να καταρρέει από την έλλειψη βούλησης για μεταρρυθμίσεις και να δέχεται χώρες όπως η Τουρκία, τότε διακηρυγμένος πολιτικός στόχος για την Αυστρία καθίσταται η διενέργεια δημοψηφίσματος ως προς τη συνέχιση της παραμονής της στην Ε.Ε., τόνισε ο Χάιντς-Κρίστιαν Στράχε, αρχηγός του ακροδεξιού εθνικιστικού κόμματος. Παρομοίως, ο βουλευτής της ολλανδικής ακροδεξιάς Γκερτ Βίλντερς ζήτησε δημοψήφισμα για «Nexit», τονίζοντας ότι και οι Ολλανδοί έχουν το δικαίωμα σε ένα δημοψήφισμα.

«Να θυμόμαστε ότι η ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης ήταν αρχικά μια ιδέα ειρήνης», ζήτησε η Καγκελάριος της Γερμανίας, Άγκελα Μέρκελ, η οποία εξέφρασε τη λύπη της για την απόφαση των Βρετανών, μίλησε για «σημείο καμπής» στην Ευρώπη, αλλά τόνισε ότι οι μελλοντικές συνέπειες της σημερινής εξέλιξης θα εξαρτηθούν από τους χειρισμούς των υπόλοιπων 27 κρατών-μελών της Ε.Ε. Ο Ολλανδός Πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε σημείωσε ότι η δυσαρέσκεια που υπάρχει στη Βρετανία υπάρχει και σε άλλες χώρες.

«Αυτό θα πρέπει ν' αποτελέσει ένα κίνητρο για περαιτέρω μεταρρυθμίσεις, περισσότερη ευημερία», τόνισε. Ο Πρωθυπουργός της Τσεχίας Μπόχουσλαβ Σομπότκα υπογράμμισε πως η έξοδος της Βρετανίας δεν είναι το τέλος της Ε.Ε., καλώντας παράλληλα να υπάρξει μια Ένωση «πιο ευέλικτη και λιγότερη γραφειοκρατική».

Πιο αισιόδοξος εμφανίστηκε ο Αυστριακός ομοσπονδιακός Καγκελάριος Κρίστιαν Κερν, λέγοντας πως δεν αναμένει φαινόμενο-ντόμινο σε άλλα κράτη-μέλη. Απέκλεισε, μάλιστα, ένα παρόμοιο δημοψήφισμα στη δική του χώρα. «Αυτό το αποτέλεσμα πρέπει να κάνει όλα τα κράτη-μέλη να σκεφθούν πώς θα ενισχυθούν περισσότερο από ποτέ για να ανακτήσουν την ισχύ του αρχικού πνεύματος του ευρωπαϊκού σχεδίου καθώς και το ενδιαφέρον, τη συμπάθεια και την έλξη που νιώθουν οι πολίτες γι' αυτό», δήλωσε ο ασκών χρέη Πρωθυπουργού της Ισπανίας Μαριάνο Ραχόι. «Πρέπει να υπερισχύσουν όσα μας ενώνουν, είναι η στιγμή της διαύγειας, της ισορροπίας και της ήρεμης δύναμης », τόνισε ο Ιταλός Πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι.