ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΕΤΑΙ ΣΕ ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗ

«Εκείνη την εποχή την Ένωση την εμπόδιζε ο Μακάριος. Δεν επερνούσαμε την Ένωση, χωρίς να το θέλει ο Μακάριος. Είχαμε σκεφτεί διάφορες λύσεις. Να κάνουμε τον Μακάριο Πατριάρχη Αλεξανδρείας. Προτιμούσε να μείνει κυβερνήτης της Κύπρου»

Τσαγλαγιαγκίλ: «Εκείνο που λέμε εμείς είναι η δημιουργία ενός ομόσπονδου κράτους. Αν αποδεχθείτε την ομοσπονδία, εμείς δεν θα επιμείνουμε στη γεωγραφική ενότητα»

Με νέο βιβλίο που ο καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Χρ. Γιαλλουρίδης, κυκλοφόρησε πρόσφατα, καταγράφει συνέντευξη του πρώην Πρωθυπουργού της Ελλάδας, Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, ο οποίος υποστηρίζει πως το 1965 πρότεινε και αυτός στους Τούρκους την παραχώρηση της Βάσης της Δεκέλειας, με αντάλλαγμα την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Το βιβλίο του Χρ. Γιαλλουρίδη, που συνυπογράφει με την Μερσίλεια Αναστασιάδου, Ερευνήτρια του Κέντρου Ανατολικών Σπουδών και υποψήφια διδάκτορα του Τμήματος Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Παν/μίου, τιτλοφορείται: «Διεθνής Πολιτική. Θεωρία και Πράξη. Κύπρος, τη υστάτη ώρα» (εκδόσεις Ι. Σιδέρης, Αθήνα, Μάιος 2016).

Όπως είναι γνωστό, με το Σχέδιο Άτσεσον, οι Αμερικανοί επιχείρησαν να λύσουν το Κυπριακό αποδίδοντας την Κύπρο στην Ελλάδα με παραχώρηση μιας Βάσης για την Τουρκία στην Καρπασία, που θα ήταν έδαφος της ελληνικής επικράτειας. Ταυτόχρονα οι Τούρκοι διεκδικούσαν το Καστελόριζο ως αντάλλαγμα, ενώ οι Τ/κύπριοι θα απολάμβαναν τα ίδια μειονοτικά δικαιώματα που έχουν οι μουσουλμάνοι της Δυτ. Θράκης. Το σχέδιο Άτσεσον απορρίφθηκε από τον Μακάριο που ηρνείτο διαρρήδην να συζητήσει οποιοδήποτε σχέδιο με τουρκικές ή, χειρότερα, ΝΑΤΟϊκές Βάσεις στην Κύπρο. Το σχέδιο, τελικά, απορρίφθηκε και από την Αθήνα.

Η «πολυκατοικία»

Ο Κ. Μητσοτάκης είπε στους συγγραφείς του βιβλίου (29/2/2016): «Είχε συνεδριάσει το Υπουργικό Συμβούλιο. (Ο Γεώργιος Παπανδρέου) μας είπε τότε την περίφημη φράση ότι (οι Αμερικανοί) δίδουν την πολυκατοικία. Και με χειροκροτήματα και με ενθουσιασμό συμφωνήσαμε όλοι να αποδεχθούμε τη λύση. Γύρισε ο Ανδρέας (Παπανδρέου) (από την Κύπρο) και του άλλαξε τα μυαλά. Ο Μακάριος δεν το ήθελε ούτε και τότε. Ο Μακάριος με τον Ανδρέα συμφωνούσε πλήρως» (σελ. 196).

Το Κυπριακό και η αδυναμία της Κυβέρνησης Παπανδρέου να δώσει λύση οδήγησε την Ελλάδα σε πολιτική αστάθεια, με το γνωστό «βασιλικό πραξικόπημα» του Ιουλίου 1965. Δύο χρόνια αργότερα ακολούθησε το πραξικόπημα των συνταγματαρχών. Στο μεσοδιάστημα, οι διαδοχικές κυβερνήσεις των Αποστατών χειρίστηκαν το Κυπριακό ως πρωτεύον θέμα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Δύο κορυφαίοι πρωταγωνιστές της εποχής ήταν ο αντιναύαρχος Τούμπας, ως Υπουργός Εξωτερικών και ο Κ. Μητσοτάκης ως Υπουργός Συντονισμού. Σε μυστικές συναντήσεις με τους Τούρκους, το 1965 και 1966, στο Παρίσι, συζήτησαν και φέρονται να συμφώνησαν την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα με αντάλλαγμα την παραχώρηση της βρετανικής Βάσης Δεκέλειας στους Τούρκους.

Σύμφωνα με τον Τούμπα, που περιγράφει με ακρίβεια και λεπτομερώς το πλαίσιο των συναντήσεων, παραπέμποντας και στο συμφωνηθέν μνημόνιο, η Ένωση ήταν μία πραγματικότητα, με μία ήσσονος σημασίας εδαφική παραχώρηση προς την Τουρκία.

Η λύση ανετράπη λίγο πριν από την οριστικοποίηση της συμφωνίας και προτού επισημοποιηθεί με την πτώση της Κυβέρνησης, η οποία, όπως ο Τούμπας αφήνει να νοηθεί, προήρχετο από τη Λευκωσία. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος, στις 23/6/1965, προέβη σε καταγγελία με σαφή υπονοούμενα για τον υπονομευτικό ρόλο κορυφαίων παραγόντων του έθνους, παραπέμποντας ευθέως στη Λευκωσία. Επισήμανε: «…δι’ αυτό πταίουν δυνάμεις σκοτειναί και εωσφορικαί».

Τι αναφέρει ο Τσαγλαγιαγκίλ

Επί του προκειμένου υπάρχει η αντίθετη μαρτυρία του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών, Ιχσάν Τσαγλαγιαγκίλ. Στο βιβλίο του, «Οι αναμνήσεις μου», (εκδόσεις «Ποταμός», Αθήνα 2001), αναφέρεται σε κατ’ ιδίαν συνάντησή του με τον Τούμπα στο Παρίσι (1965) και γράφει (σελ. 259):

«"Αν πάρω τις Βάσεις που κατέχουν οι Άγγλοι και τις δώσω σ’ εσάς, θα δεχόσασταν να ενωθεί το υπόλοιπο νησί με την Ελλάδα;", μου είπε. Ήμασταν οι δύο μας. Η πρόταση δεν ήταν επίσημη. Παρ’ όλα αυτά του απάντησαν ως εξής: Μου προτείνετε, δηλαδή, Ένωση. Αυτό σημαίνει διχοτόμηση του νησιού. Ακόμη και το σχέδιο Άτσεσον ήταν πιο γενναιόδωρο. Οι αγγλικές Βάσεις δεν αποτελούν παρά το πέντε τοις εκατόν του εδάφους του νησιού. Τι θα είχατε να προτείνετε όσον αφορά την επέκταση αυτού του ποσοστού;».

Ας προσεχθεί τι λέγει στη συνέχεια ο Τσαγλαγιαγκίλ: «Εκείνο που λέμε εμείς είναι η δημιουργία ενός ομόσπονδου κράτους. Αν αποδεχθείτε την ομοσπονδία, εμείς δεν θα επιμείνουμε στη γεωγραφική ενότητα».

Τι υποστηρίζει ο Μητσοτάκης

Σε συνέντευξη που παραχώρησε (29/2/2016) στους συγγραφείς του βιβλίου, ο Κ. Μητσοτάκης είπε: «Το καλοκαίρι του 1965 είχα πάει στο Παρίσι και συναντήθηκα με τον αντιπρόσωπο του (Τούρκου Πρωθυπουργού) Ντεμιρέλ. Δεν ήταν διπλωμάτης. Ήταν Υπουργός Τουρισμού, κατήγετο από τη Σμύρνη και ήταν προσωπικός άνθρωπος του Ντεμιρέλ. Συναντηθήκαμε σε ένα ξενοδοχείο των Παρισίων. Εγώ συνοδευόμουνα από τον Τζόνυ τον Σωσίδη. Ρώτησα εγώ σε ποια γλώσσα να μιλήσω; Μου είπαν ξέρει γαλλικά. Ο Νιχάτ (Κιουρσάτ). Έτσι λεγόταν ο Τούρκος αλλά πολύ σύντομα διαπίστωσα ότι δεν μιλούσε γαλλικά.

»Πάνω στην κουβέντα τού είπα εγώ άμα θέλεις να κουβεντιάσουμε με βάση την ανεξαρτησία, να πάτε στον Μακάριο. Αυτοί ακούγανε Μακάριο και βγάζανε σπυριά. Αν θέλετε Ένωση, να μιλήσετε μαζί μας. Η κουβέντα του ήταν "Τζάνε μου, Ένωση". Ξεκίνησε ακριβώς με το "Ένωση". Αυτή η κουβέντα επήρε συνέχεια. Μετά ήρθε ο Τούμπας. Εγώ είχα και μια δεύτερη συνάντηση με τον Τσαγλαγιαγκίλ και προχώρησε η υπόθεση και το τέλος να σας το πω. Όταν βρισκόμασταν στο Παρίσι, τον Δεκέμβρη του 1965. Είχαμε ουσιαστικά καταλήξει στο Σύμφωνο Τούμπα-Τσαγλαγιαγκίλ, το οποίο ήταν στην ουσία αποδοχή της Ενώσεως με αντιπαροχή την αγγλική Βάση της Δεκελείας, την οποία οι Εγγλέζοι έδιναν στους Τούρκους. Υπήρχε μάλιστα και επιστολή προς τον βασιλέα Κωνσταντίνο τότε του λόρδου Mountbatten, ο οποίος ήταν Εργατικός.

Πατριάρχης Αλεξανδρείας

»Ήταν να μας το δώσουν αυτό προκειμένου να λυθεί το Κυπριακό. Γιατί ναυάγησε; Διότι εν τω μεταξύ έπεσε η κυβέρνησις Στεφανόπουλου. Αλλά… Εκείνη την εποχή την Ένωση την εμπόδιζε ο Μακάριος. Αυτόν εννοούσε ο Στεφανόπουλος και ήταν τόσο ουτοπικοί οι πολιτικοί μας. Δεν επερνούσαμε την Ένωση, χωρίς να το θέλει ο Μακάριος. Είχαμε σκεφτεί διάφορες λύσεις. Να κάνουμε τον Μακάριο Πατριάρχη Αλεξανδρείας. Προτιμούσε να μείνει κυβερνήτης της Κύπρου. Ευθύς εφτάσαμε στην αλλαγή της κυβερνήσεως με την πτώση του Στεφανόπουλου.

»Εσήμαινε διακοπή των διαπραγματεύσεων. Ήρθε η κυβέρνηση Παρασκευοπούλου. Δεν ησχολήθηκε με αυτό το θέμα. Πολλοί διερωτώνται: Τρελός ήταν ο (δικτάτορας) Παπαδόπουλος που πήγε στον Έβρο να κουβεντιάσει με τους Τούρκους; Γιατί επήγε; Η απάντηση είναι απλή. Ο άνθρωπος είδε (τα αρχεία). Ναι. Κατάλαβε ότι οι Τούρκοι δεχόντουσαν. Αυτά που δεχόντουσαν μαζί μας δεν τα δέχονταν με τη Χούντα» (σελ. 197-198). (Επ’ αυτών υπάρχει η εκδοχή Τσαγλαγιαγκίλ στο βιβλίο του, σελ. 259-263).

Όπως επισημαίνουν οι Γιαλλουρίδης και Αναστασιάδου, το πλαίσιο της Συμφωνίας παρουσιάστηκε σε πολύωρη σύσκεψη στο Συμβούλιο του Στέμματος με τη συμμετοχή όλων των πολιτικών δυνάμεων της Ελλάδας, στην παρουσία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και του Υπουργού Εξωτερικών, Σπ. Κυπριανού. Όπως σημειώνει ο αντιναύαρχος Τούμπας, το σχέδιο έγινε ομόφωνα αποδεκτό.

Η ανατροπή του δημοκρατικού πολιτεύματος από τη στρατιωτική δικτατορία του Γ. Παπαδόπουλου ενταφίασε τους σχεδιασμούς και τις συμφωνίες που επιτεύχθησαν στη διάρκεια της δημοκρατικής περιόδου του πρώτου ημίσεος της δεκαετίας του 1960. Αυτό ουσιαστικά ανέτρεψε και την πορεία του Κυπριακού και άνοιξε τις πύλες στον Αττίλα για την τουρκική εισβολή και κατοχή της Κύπρου.