Ο διαμορφωτικός παράγοντας της επικοινωνιακής στρατηγικής των κομμάτων
Η ιδεολογική ταυτότητα των κομμάτων διατηρεί τη δυναμική και τον ρόλο της, αφού διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τόσο τη μορφή όσο και το περιεχόμενο της επικοινωνιακής στρατηγικής

Mία ανάσα μάς χωρίζει από την κάλπη των βουλευτικών εκλογών και οι προεκλογικές εκστρατείες κομμάτων και υποψηφίων βρίσκονται στην κορύφωσή τους. Το πλαίσιο της σύγχρονης προεκλογικής καμπάνιας όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα, συναντάται για πρώτη φορά στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 1896, όπως αναλύεται στο βιβλίο «Ο Θρίαμβος του William McKinley: Γιατί οι εκλογές του 1896 εξακολουθούν να έχουν σημασία», του Καρλ Ρόουβ, Αμερικανού πολιτικού συμβούλου και αναλυτή. Το εν λόγω σύγγραμμα, όπως και άλλα που ακολούθησαν, προφανώς και καταγράφουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο και τις μεθόδους διεξαγωγής των σημερινών πολιτικών καμπανιών κυρίως στις Η.Π.Α. και την Ευρώπη.

Το διαδίκτυο
Αναπόδραστα, όμως, η ραγδαία αυξανόμενη χρήση του διαδικτύου, και δη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, δεν θα μπορούσε παρά να επηρεάσει και τον τομέα των εκλογικών διαδικασιών, χρήση η οποία εμφανώς έχει ενσωματωθεί στο πλαίσιο της επικοινωνίας μιας σύγχρονης πολιτικής εκστρατείας. Παρόλα αυτά, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι τα παραδοσιακά εργαλεία της επικοινωνιακής στρατηγικής έχουν αντικατασταθεί, αφού φαίνεται να διατηρούν ακόμη τον δικό τους σημαντικό ρόλο, όπως για παράδειγμα η χρήση διαφημιστικών πινακίδων στους δρόμους, οι πολιτικές συγκεντρώσεις (σε διαφορετικά πλαίσια βέβαια από εκείνα των δεκαετιών του ’80 και ’90) αλλά και ο διαμοιρασμός προσωπικών φυλλαδίων.

Τα μέσα «αλίευσης» ψηφοφόρων
Μελετώντας, λοιπόν, την επικοινωνιακή στρατηγική των κυπριακών πολιτικών κομμάτων γενικότερα, αλλά και των Κυπρίων υποψήφιων βουλευτών επιμέρους, μπορούμε να ανιχνεύσουμε κάποια από τα μέσα που στοχεύουν στην «αλίευση» ψηφοφόρων. Αυτή η μελέτη καταδεικνύει πώς ορισμένα κόμματα και/ή υποψήφιοι βουλευτές είναι περισσότερο ευρηματικοί και καινοτόμοι, ενώ άλλοι παρουσιάζονται πιο παραδοσιακοί και συγκρατημένοι. Βέβαια, το προφίλ κάθε κόμματος και/ή υποψήφιου βουλευτή είναι άρρηκτα διασυνδεδεμένο τόσο με το ιδεολογικοπολιτικό υπόβαθρό του όσο και με τη δεξαμενή υποστηρικτών στην οποία επικεντρώνεται.

Τα πεδία της στρατηγικής των κομμάτων
Από τα πιο πάνω, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρατηρείται στην προσέγγιση της επικοινωνιακής πολιτικής του κάθε κόμματος όπως αυτή εντάσσεται στα πλαίσια της ιδεολογίας του. Σε μια εποχή όπου εντοπίζεται η εμφάνιση όλο και περισσότερων νεότευκτων κινημάτων χωρίς διακριτό ιδεολογικό περίβλημα, με «αντι-συστημική ρητορική» και πολυσυλλεκτικό έρεισμα, έχει ξεχωριστή σημασία να ιχνηλατήσουμε τον ρόλο της ιδεολογίας ως προς τη διαμόρφωση επικοινωνιακής στρατηγικής. Η χαρτογράφηση των πεδίων στα οποία εκφέρεται η επικοινωνιακή στρατηγική του πολιτικού κόσμου στην Κύπρο αλλά και των εργαλείων που χρησιμοποιούνται για την εκφορά της επικοινωνιακής στρατηγικής, δεικνύει πως έχουν διαμορφωθεί μέχρι στιγμής τρεις γενικότερες τάσεις στην παρούσα προεκλογική περίοδο.

Σχηματικά αυτές θα μπορούσαν να κωδικοποιηθούν ως οι ακόλουθες: (α) ατομική προβολή, (β) συλλογική προβολή, και (γ) υβριδική προβολή. Στην πρώτη τάση, εμπίπτουν κόμματα όπως ο ΔΗΣΥ, το ΔΗΚΟ και η Συμμαχία Πολιτών, τα οποία έχουν επιτρέψει ελευθερία κινήσεων στους υποψηφίους τους, οι οποίοι μπορούν να προωθήσουν τους εαυτούς τους όπως αυτοί κρίνουν και αξιολογούν καλύτερα. Κάποιοι έχουν προχωρήσει στο άνοιγμα επιτελείων, επιστρατεύοντας ομάδες στήριξης, άλλοι δημοσιεύοντας σποτάκια, δημιουργώντας αναγνωριστικά hashtags και σλόγκαν ή αναρτώντας διαφημίσεις σε στάσεις λεωφορείων ακόμα και σε πλαστικά ποτήρια του καφέ.

Τα προαναφερθέντα κόμματα ανήκουν είτε στον φιλελεύθερο χώρο (ΔΗΣΥ) είτε στον κεντρώο χώρο (ΔΗΚΟ), ενώ η Συμμαχία Πολιτών θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως πολυσυλλεκτικό κίνημα χωρίς καθορισμένη ιδεολογική ταυτότητα. Αβίαστα, παρατηρούμε ότι ο χαρακτήρας αυτών των κομμάτων αν και διαφορετικός ως προς την ιδεολογία και τις πολιτικές θέσεις σε αρκετά θέματα (π.χ. Κυπριακό), έχει επενεργήσει με τέτοιο τρόπο ούτως ώστε η κατεύθυνση αυτών των κομμάτων, σε σχέση με την εκλογική επικοινωνιακή τους στρατηγική, να προσιδιάζει σε πολλά σημεία.

Αυτό είναι πιθανό να συμβαίνει λόγω του γεγονότος ότι τα πιο πάνω κόμματα θέτουν είτε το άτομο είτε τον πλουραλισμό ή ακόμα και τον εκσυγχρονισμό ως κεντρικά μοτίβα της πολιτικής τους δραστηριότητας. Στο ίδιο μήκος, αν και σε πιο μετριοπαθείς τόνους, φαίνεται να κινείται και το Κίνημα Αλληλεγγύη, παρέχοντας σχετική αυτονομία στους υποψηφίους του σε θέματα προεκλογικών συγκεντρώσεων και αυτοπροβολής, οργανώνοντας παρόλα αυτά κυρίως συλλογικές προωθητικές ενέργειες.

Η άλλη πλευρά
Από την άλλη, στη δεύτερη τάση εδράζεται το ΑΚΕΛ, το οποίο σκοπεί στο να προάγει την εικόνα του ενιαίου συνόλου έναντι της ατομικότητας παρουσιάζοντας τους 56 υποψηφίους του ως «μια ομάδα». Η συγκεκριμένη τακτική σαφώς και δεν σχετίζεται μόνο με τον χαρακτήρα της εκλογικής διαδικασίας, αλλά εκτείνεται και ανάγεται στη μαρξιστική - λενινιστική θεωρία του κόμματος. Η κομμουνιστική ιδεολογία που διέπει το κόμμα της αριστεράς, έχει, ανάμεσα σε άλλα, τρία κεντρικά χαρακτηριστικά: τη συλλογικότητα, τον κεντρικό σχεδιασμό και τον συγκεντρωτισμό.

Τόσο ως προς την πολιτική-οικονομική δραστηριότητα όσο και ως προς τις οργανωτικές δομές. Συνεπώς, βλέπουμε ότι αυτά τα στοιχεία έχουν έκδηλη αντανάκλαση στο περιεχόμενο και το πλαίσιο της επικοινωνιακής στρατηγικής που ακολουθεί το ΑΚΕΛ κατά την προεκλογική εκστρατεία. Για παράδειγμα, απουσιάζουν διαφημιστικές πινακίδες σε δρόμους και άλλους δημόσιους χώρους που να παρουσιάζουν συγκεκριμένους υποψηφίους, αφού όλες απεικονίζουν το κεντρικό σλόγκαν του κόμματος για τις βουλευτικές εκλογές.

Η τρίτη τάση
Εν συνεχεία, υπάρχει και μια τρίτη τάση, στην οποία εμπίπτει το Κίνημα Σοσιαλδημοκρατών ΕΔΕΚ και το Κίνημα Οικολόγων - Συνεργασίας Πολιτών, η οποία συνδυάζει τη συλλογική και την ατομική προβολή, με την πρώτη να διατηρεί προβάδισμα. Αυτή η τάση δείχνει πως προάγεται μια συλλογική προσπάθεια και συλλογική δράση κατά την προεκλογική εκστρατεία, χωρίς όμως να περιορίζονται εντελώς τα επιμέρους άτομα που συναπαρτίζουν τα ψηφοδέλτια των πιο πάνω κινημάτων. Η ΕΔΕΚ αποφάσισε και επίσημα να προσανατολιστεί σε αυτήν την κατεύθυνση, θέτοντας περιορισμούς κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας με απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής από τον Σεπτέμβριο του 2015.

Μεταξύ άλλων απαγορεύτηκε η δημιουργία εκλογικών κέντρων, η ατομική διαφήμιση υποψηφίων σε τηλεοπτικούς και ραδιοφωνικούς σταθμούς, σε διαφημιστικές πινακίδες ή σε άλλους δημόσιους χώρους, ενώ επιτράπηκε η έκδοση ατομικού φυλλαδίου ή κάρτας. Η ΕΔΕΚ αιτιολόγησε την απόφαση στο πλαίσιο της διασφάλισης «ίσης μεταχείρισης» και «υγιούς ανταγωνισμού» μεταξύ των υποψηφίων, ξεκαθαρίζοντας πως ο σκοπός είναι να διασφαλιστούν «ίσες ευκαιρίες προβολής» για όλους τους υποψηφίους. Ο καινούριος πρόεδρος του Κ.Σ. ΕΔΕΚ, Μαρίνος Σιζόπουλος, ενδεχομένως να θέλει να δώσει ένα πιο ξεκάθαρο ιδεολογικό στίγμα, σοσιαλιστικής υφής, αναφορικά με την επικοινωνιακή πολιτική του κινήματος στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές.

Η συμμετοχική εικόνα των Οικολόγων
Επίσης, το Κίνημα Οικολόγων - Συνεργασίας Πολιτών εξάγει μια συλλογική, συμμετοχική εικόνα, αφού η συνεργασία του Κινήματος με διάφορες κοινωνικές ομάδες και πρόσωπα, επιχειρεί να αναδείξει μια κινηματική διαδικασία «από τα κάτω», που έχει ως βάση του τους πολίτες και τη συμμετοχική δημοκρατία. Αξιοσημείωτο είναι πως στα μέχρι στιγμής τηλεοπτικά πάνελ είναι έντονη η συμμετοχή προσώπων που προέρχονται από το συνεργαζόμενο κομμάτι (Συνεργασία Πολιτών). Παράλληλα, απουσιάζουν οι διαφημιστικές πινακίδες και τα εκλογικά επιτελεία μεμονωμένων υποψηφίων, χωρίς όμως να υπάρχει ο περιορισμός ως προς την έκδοση ατομικών φυλλαδίων ή διατήρηση προσωπικής ιστοσελίδας. Βέβαια, η απουσία διαφημιστικών πινακίδων στους δρόμους και άλλους δημόσιους χώρους, αποτελεί και δηλωτική παράμετρο της οικολογικής ταυτότητας του Κινήματος, το οποίο επιδιώκει να παρουσιάζεται συνεπές στις περιβαλλοντικές του ευαισθησίες.

Άλλοι τομείς
Οι προαναφερθείσες τάσεις εμφανίζονται ως ένα βαθμό και σε άλλους επικοινωνιακούς τομείς (κυρίως διαδικτυακούς), που δεν αφορούν μόνο την προεκλογική περίοδο και εκστρατεία, αλλά ευρύτερα την κουλτούρα της επικοινωνιακής στρατηγικής των κομμάτων και των αρχηγών τους. Για παράδειγμα, μέσω του επίσημου λογαριασμού του στο Twitter, ο πρόεδρος του Δημοκρατικού Συναγερμού μάς παραπέμπει στην προσωπική του ιστοσελίδα, averof.org.cy. Το ίδιο πράττει και ο Πρόεδρος της Συμμαχίας Πολιτών, Γιώργος Λιλλήκας (lillikas.com), η Ελένη Θεοχάρους (elenitheocarous.com) και ο Δημήτρης Συλλούρης (syllouris.eu), ενώ οι Νικόλας Παπαδόπουλος και Μαρίνος Σιζόπουλος δεν διαθέτουν αντίστοιχους συνδέσμους. Οι μοναδικοί οι όποιοι παραπέμπουν το κοινό στις ιστοσελίδες των κομμάτων τους είναι ο Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ, Άντρος Κυπριανού και ο Πρόεδρος του Κινήματος Οικολόγων, Γιώργος Περδίκης. Παρόλο που και οι δύο ηγέτες ακολουθούν τη συγκεκριμένη πρακτική, ο κ. Περδίκης διατηρεί το δικό του μπλογκ georgeperdikis.blogspot.com.cy έχοντας στο επίκεντρο το έργο και τη δράση του.

Το συμπέρασμα
Καταληκτικά, βάσει των όσων έχουν παρατεθεί πιο πάνω, συνάγεται πως η ιδεολογική ταυτότητα των κομμάτων διατηρεί τη δυναμική και τον ρόλο της, αφού διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τόσο τη μορφή όσο και το περιεχόμενο της επικοινωνιακής στρατηγικής σε σχέση με τις προσεχείς βουλευτικές εκλογές. Αυτό καθρεφτίζεται τόσο στα παραδοσιακά πεδία και εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τη διεξαγωγή προεκλογικών εκστρατειών όσο και στα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα (π.χ. διαδίκτυο). Ακόμη και για κόμματα/κινήματα τα οποία δεν εδράζουν τις πολιτικές τους θέσεις σε συγκεκριμένο ιδεολογικό πλαίσιο, αλλά διατηρούν ένα πολυσυλλεκτικό χαρακτήρα, καθίσταται πρόδηλο πως αυτός τους ο χαρακτήρας και η αφετηρία σύστασής τους έχουν ουσιαστική επίπτωση στη διαμόρφωση επικοινωνιακής στρατηγικής.

ΕΥΔΟΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ
Κάτοχος Πτυχίου (BA) Marketing, Advertising & Public Relations και Μεταπτυχιακού στη Διεθνή Πολιτική Οικονομία (MA)