Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, ΑΝΟΣΙΩΤΑΤΟΝ ΚΑΙ ΑΓΡΙΩΤΑΤΟΝ ΑΝΕΥ ΑΡΕΤΗΣ

Η ασυδοσία, η ημιμάθεια, η αναξιοκρατία, η συγκυριακή "διάκριση" και ανέλιξη, εργάζονται ως διαβρωτικοί σκώληκες, σε κάθε βαθμίδα της πολιτικής, της εκπαιδευτικής και δημόσιας ζωής γενικότερα…

Ένας νέος, νεοσουλτανικός επεκτατισμός, σεισμικός κλυδωνισμός, στο βάθος του χρόνου, ίσως επιφέρει την αφύπνιση!... Η Ιστορία καραδοκεί… και η ενδιατριβή σ’ αυτή είναι προνόμιο τραγικό

Τα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου προσώπου ανιχνεύονται και αποκωδικοποιούνται μέσα από τη σκιαγράφηση του ήθους του. Ο φιλόσοφος Αριστοτέλης ομολογεί: Ο άνθρωπος γεννιέται με όπλα τη φρόνηση και την αρετή… Χωρίς την οσιότητα της αρετής, «άνευ αρετής», είναι το πιο ανόσιο, ανήθικο και το πιο άγριο από τα έμβια δημιουργήματα του φυσικού κόσμου. («ο δε άνθρωπος όπλα έχων φύεται φρονήσει και αρετή… ανοσιώτατον και αγριώτατον άνευ αρετής…». Αριστοτέλης, Πολιτικά Α-Β, 1253 α, 34-36).

Αναλογιζόμαστε ότι και τούτοι οι καιροί είναι τόσο αποκαρδιωτικοί, και αθλίως φαύλοι, την ώρα που οι παιδικές ψυχές εκπνέουν στα κύματα, θύματα του στυγνού οικονομικού επεκτατισμού, μιας ρητορικά «συμπάσχουσας»! ενωμένης Ευρώπης. Μιας Ευρώπης υποκριτικά θεμελιωμένης στις πανανθρώπινες ηθικές αξίες. Και όμως, υποκείμενης στον τιμωρό ιστορικό νόμο της αυτοδιάλυσης από τα αμαρτήματά της…

Ο παιδικός θρήνος βυθίζεται στον ορυμαγδό των κυμάτων. Και τότε είναι που απεχθάνεσαι, βδελύττεσαι την «ποιότητα» του ανθρώπου. Καυχησιολογούμε για τις τεχνοκρατικές κατακτήσεις. Άραγε μπορεί η φορτισμένη με ασύλληπτες γνώσεις και επινοήσεις υβριστική τεχνοκρατία, να αντισταθμίσει τα παντοειδή απάνθρωπα εγκλήματα; Απροκάλυπτη και αδίστακτη η κυνικότητα των στρατηγικών και των οικονομικών συμφερόντων.

Συμπυκνώσαμε την ευτυχία της ζωής στα θρύψαλα του εφήμερου υλικού ευδαιμονισμού… Και κληροδοτούμε στους νέους μια απρόσωπη και ανελέητη κοινωνία, μια πολιτεία πάσχουσα, ένα κόσμο χωρίς προσδόκιμα οράματα, χωρίς αυτοβεβαίωση του ορθού λόγου, μεταγγίζοντάς τους μια άκριτη και άψυχη πολυγνωσία…

Παιδεία δεν είναι να κάμεις το νέο πολυγνώστη, αλλά να του δίνεις τα μάτια που είναι σύμφυτα με την ψυχή. Η γνώση είναι η βάση, το προζύμι, με στόχο την αρετή… σημειώνει ο ακαδημαϊκός Ιωάννης Ν. Θεοδωρακόπουλος. («Εισαγωγή στον Πλάτωνα», σελ.40-53, Αθήνα, 1958).

Η ασυδοσία, η ημιμάθεια, η αναξιοκρατία, η συγκυριακή "διάκριση" και ανέλιξη, εργάζονται ως διαβρωτικοί σκώληκες, σε κάθε βαθμίδα της πολιτικής, της εκπαιδευτικής και δημόσιας ζωής γενικότερα…
Δυστυχώς «αποστεωθήκαμε» ανθρωπιστικά, κλείσαμε τη βιωματική επικοινωνία στην αποξένωση, νεκρώσαμε τον κριτικό και γόνιμο διάλογο, νεκρώσαμε το μάγεμα της ψυχής στον άκριτο και αποχαυνωτικό ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Η δίκη, η δικαιοσύνη δόθηκε από το Θεό, μόνο στους ανθρώπους, ως νόμος της πολιτικής ζωής. Ο άνθρωπος «χωρισθείς νόμου και δίκης χείριστον πάντων (των ζώων)». (Αριστοτέλης, Πολιτικά, 1253 α, 32-33).
Τα ζώα «κατατρώγωσιν άλληλα», εφόσον δεν έχουν την ικανότητα να αναγνωρίσουν τι ανήκει στο καθένα και να συγκροτούν πολιτεία. Επειδή δεν υπάρχει δικαιοσύνη σ’ αυτά· στους ανθρώπους όμως (ο Κρονίων, ο Δίας) έδωσε δικαιοσύνη. «Επεί ου δίκη εστίν εν αυτοίς· ανθρώποισι δ’ έδωκε δίκην…» (Ησιόδου, Έργα και Ημέραι, στχ. 278-279).

Ο κυνισμός, οχυρωμένος πίσω από μια νοσηρή υπολειτουργία των θεσμών, οδηγεί στην ηθικοποίηση κάθε παράνομης και ασύδοτης παρεκτροπής… και μάλιστα, με θεατρίνους πρωταγωνιστές στην πολιτική σκηνή, εκείνους που ορκίζονται, ομνύουν πίστη και υπακοή στους νόμους της πολιτείας!...

Αναζητούνται "ηχηρά" και "διακριθέντα" ονόματα... για να πλαισιώσουν τη νέα θεατρική σκηνή!... Ο κυνικός φιλόσοφος Διογένης, με ύφος λιτό και καυστικό, θα αντέλεγε: Άνθρωπο ζητώ!...

Πώς, λοιπόν, ξεπέσαμε στο ναδίρ της αναξιοπρέπειας, της κοινωνικής και της πολιτικής παρακμής, της εθνικής αποπροσωποποίησης; Πώς «δικαιώσαμε»! την αριστοτέλεια φιλοσοφία; Διαπεράσαντες το τούνελ της εκθεμελίωσης του κοινωνικού και πολιτειακού θεσμικού οικοδομήματος, εκτυφλωθήκαμε από το διαμπερές «φως» του πολιτικού τυχοδιωκτισμού, μηχανευόμενοι κάθε δόλιο και υποχθόνιο μέσο για την ανέντιμη, απατηλή και ατιμώρητη κερδοσκοπία…

Τί να προσδοκείς από μια κοινωνία του ραγιαδισμού, ανέκφραστη, ναρκωμένη από ένα, χωρίς ηθικούς φραγμούς, νεοπλουτισμό… μια κοινωνία ανεκτική στον ευτελή πολιτικαντισμό;… Τί εμψύχωση να προσμένεις, όταν μεμψιμοιρείς, γιατί ξέμεινες από συμμαχίες, όταν ως εθνική και φυσική ύπαρξη στέγνωσες τον ίδιο τον εαυτό σου, τον πιο αξιόπιστο σύμμαχο στα σκοτεινά χρόνια δουλείας αιώνων;...

Πώς, λοιπόν, εναρμονίζεται με τον καθημερινό τρόπο ζωής μας η αριστοτέλεια σοφία, ότι ο άνθρωπος «ανοσιώτατον και αγριώτατον (πάντων των ζώων) άνευ αρετής»; Πολύ χαρακτηριστική, καυστική, και πάντα επίκαιρη η δραματική γραφή του κοσμοκαλόγερου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη παραπαίουσα πραγματικότητα, ενός λαού τραγικά αλλοτριωθέντος, που επαιτεί τη συμπάθεια των άλλων, ακριβέστερα τον οίκτο, και μέμφεται τους πάντες, εκτός από τον εαυτό του, για το θλιβερό ξεπεσμό του. Ενός λαού παγιδευμένου στον πνιχτικό ιστό της πολιτικής αράχνης, και εγκλωβισμένου στη δική του πολιτική απαιδευσία και αβουλία… στις ανελεύθερες παρωπίδες…

Επίκαιρο, αποκαλυπτικό και δηκτικό ράπισμα, ο λόγος του Σκιαθίτη λογοτέχνη για το ήθος των νεοκυπρίων: Ο καλός άγγελος κατήλθε από τα ουράνια δώματα, φέρων τα πτερόεντα δώρα του… «Εισήλθεν εν πρώτοις εις εν αρχοντικόν μέγαρον? είδεν εκεί το ψεύδος και την σεμνοτυφίαν, την ανίαν και το ανωφελές της ζωής… Εις τον δρόμον συνήντησε πολλούς ανθρώπους, άλλους εξερχομένους από τα καπηλεία, οινοβαρείς, και άλλους κατερχομένους από τα χαρτοπαίγνια…», του κατοχικού Αττίλα, προσθέτω… (Αλ. Παπαδιαμάντη, ΑΠΑΝΤΑ, τόμος τρίτος, Τα πτερόεντα δώρα, εκδ. «Σεφερλή», σελ.188-189).

Ένα δάσος αγνοουμένων ενταφιάζεται, κατά καιρούς, με λόγους πομπώδους πολιτικού ρητορισμού… ακόμα και εδώ… «Ένα παρθένο δάσος σκοτωμένων φίλων το μυαλό μας», γράφει ο Γιώργος Σεφέρης για τους νεκρούς του β΄ παγκοσμίου πολέμου. Ένα δάσος αγνοουμένων, εξαϋλωμένο, αναμάρτητο, αμόλυντο, αδικοχαμένο από τα αμαρτήματα μιας υπόλογης στην ιστορία αρχομανούς ηγεσίας, ιστορικά και πολιτικά απρονόητης, απαίδευτης, κατά τον Πλάτωνα, («Αλκιβιάδης», XV), που οφείλει να λογοδοτήσει… και ας αφήνει τα αχνάρια της θλιβερής παρουσίας της, σε τούτη τη μεγαλόνησο, εδώ και πενήντα χρόνια...

Άραγε οι σκληρές αλήθειες μπορούν να αγγίξουν την παχυδερμία και την ηθική χρεωκοπία; Ένας νέος, νεοσουλτανικός επεκτατισμός, σεισμικός κλυδωνισμός, στο βάθος του χρόνου, ίσως επιφέρει την αφύπνιση!... Η Ιστορία καραδοκεί… και η ενδιατριβή σ’ αυτή είναι προνόμιο τραγικό.

Μας βολεύει η ψευδαίσθηση του τουριστικού θαύματος… Στο αρχαίο θέατρο της Σαλαμίνας, σε καιρούς αλλοτινούς, ο Γιώργος Σεφέρης βίωσε το «ελληνικό θαύμα». Οι νεοκύπριοι περιπλανώμενοι, παραδέρνουν στη σύγχυση, ερμηνεύοντας το τουριστικό θαύμα είτε ως πολιτισμική επικοινωνία, έντεχνο άλλοθι, είτε ως χρυσοφόρο φλέβα...η απληστία του χρήματος, η γενεσιουργός αιτία του αποπροσανατολισμού, και της όλης κοινωνικής και πολιτικής διαφθοράς...

Σε τούτη τη μοναχική περιδιάβαση, αναβάθρα συναισθηματικής κάθαρσης, συνάντησα τον άνθρωπο της αρετής, της ταπεινοφροσύνης, της Σωκρατικής αυτογνωσίας και της επίγνωσης της προσωπικής ευθύνης ως πράξης ζωής. Τον άνθρωπο που δε συμβιβάζεται με το δουλόφρονα χαμαιλεοντισμό, και δεν αυτοαναιρείται!...

Είναι η ώρα που νιώθεις την πλατωνική μέθεξη με την ελληνοπρέπεια, τον αξιοπρεπή και υγιή εθνισμό, τον ασυμφιλίωτο με τους μηδίζοντες καισαρίσκους, τους "πνευματικούς" πατέρες, τους βολεμένους κενοσόφους!...

Αντάμωσα τη σταυροφόρο πνευματικότητα, την ελεύθερη σκέψη και την αυτάδελφή της ελεύθερη έκφραση, στην ομολογία: «Κ' έγειρα νεκρός. Άδοξος, άθλιος, καταραμένος απ' τον Ονήσιλο». (Παντελής Μηχανικός, «Ονήσιλος»). Ιδού, λοιπόν, ο Άνθρωπος, ο αποκαθηλωμένος από τον από καθέδρας λόγο, ο έχων συναίσθηση της ελληνογενούς παρακαταθήκης του Ονήσιλου, η ζώσα Ομηρική και Σαλαμίνιος υστεροφημία, ο απογυμνώνων τα ενδογενή, μικροπρεπή αίτια της σημερινής ασφυκτικής και παθογενούς ευτέλειας. Κάθε άλλη ανίχνευση και ερμηνεία της κοινωνικής και της πολιτικής παρακμής, έστω στιγμιαία διαπόρηση, συνιστά λυκανθρωπία, ανοσιώτατη και αγριώτατη άνευ αρετής.

ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΠΑΠΑΝΕΑΡΧΟΥ
Φιλόλογος