ΑΡΚΕΤΑ ΕΧΟΥΝ ΓΙΝΕΙ ΠΡΟΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΞΑΓΓΕΛΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΧΡΗΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ

Η «Σ» ανέτρεξε σε μια δέσμη «αναθεωρημένων υποσχέσεων» του Προέδρου, για να εξετάσει ποιες από αυτές εφαρμόστηκαν, ποιες βρίσκονται σε τροχιά υλοποίησης και ποιες κατέληξαν να… κάνουν παρέα στις προεκλογικές δεσμεύσεις

Συμπληρώνονται αυτές τις μέρες τρία χρόνια από τότε που ο Νίκος Αναστασιάδης ανήλθε στην Προεδρία της Δημοκρατίας. Ο Πρόεδρος κέρδισε τις εκλογές υποσχόμενος στους πολίτες πάρα πολλά πράγματα, αλλά πολλές από τις δεσμεύσεις του δεν τηρήθηκαν, κυρίως ως απότοκο του γεγονότος πως αθέτησε μία πολύ νωρίς: Ότι δεν θα επέτρεπε κούρεμα καταθέσεων. Το γεγονός αυτό αναπόφευκτα έπληξε την αξιοπιστία του και τον ανάγκασε να επανασχεδιάσει την πολιτική του σε πολλούς τομείς.

Στην προσπάθεια ανασύνταξης μετά τον εφιάλτη του κουρέματος, ο Νίκος Αναστασιάδης αναθεώρησε το προεκλογικό του πρόγραμμα, παρουσιάζοντας νέα, πιο ρεαλιστικά, υπό τα δεδομένα, στοιχήματα, που είχαν διττό στόχο, αφενός να βοηθήσουν στην οικονομική ανάκαμψη του τόπου και αφετέρου να συμβάλουν στην υλοποίηση μέρους του πακέτου των προεκλογικών του «θα». Σε αυτό το πλαίσιο ενέπιπταν και οι εξαγγελίες για την αξιοκρατία και τη χρηστή διοίκηση, στις οποίες προέβη την άνοιξη του 2013, ως μέρος μιας ευρύτερης δέσμης προωθούμενων μεταρρυθμιστικών δράσεων, που αποσκοπούσαν στον εκσυγχρονισμό και τη βελτιστοποίηση των θεσμών σε πολιτικό αλλά και πρακτικό επίπεδο.

Η «Σημερινή» ανέτρεξε σε αυτές τις «αναθεωρημένες υποσχέσεις» του Νίκου Αναστασιάδη, για να εξετάσει ποιες από αυτές εφαρμόστηκαν, ποιες βρίσκονται σε τροχιά υλοποίησης και ποιες κατέληξαν να… κάνουν παρέα στις προεκλογικές δεσμεύσεις, στις ελληνικές καλένδες. Το γενικότερο συμπέρασμα είναι πως, παρ' όλο που δεν έχουν εφαρμοστεί όλες οι εξαγγελίες, το νερό μπήκε στ’ αυλάκι και υπάρχει αρκετή πρόοδος, και ο Πρόεδρος μάλλον βαθμολογείται πολύ καλύτερα γι’ αυτές, παρά για άλλες του εξαγγελίες, προεκλογικές και μη.

Για νομοτεχνικό έλεγχο

Ο Νίκος Αναστασιάδης είχε εξαγγείλει την πρόθεσή του να προτείνει τροποποίηση του Συντάγματος, έτσι ώστε να καθορίζονται επακριβώς και να διερευνώνται τα αδικήματα για τα οποία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να διωχθεί ποινικώς. Σε ό,τι αφορά τους βουλευτές, με αντίστοιχη τροποποίηση, θα επεδίωκε όπως αίρεται η ασυλία τους για όλες τις μορφές αδικημάτων, διασφαλίζοντας, ωστόσο, την πλήρη ελευθερία λόγου και άσκησης του δικαιώματος ψήφου κατά την ενάσκηση των νομοθετικών τους καθηκόντων.

Τρία χρόνια μετά, ενώπιον της Βουλής εκκρεμούν τα νομοσχέδια «περί Ευθύνης Υπουργών» και «περί Ευθύνης Ανεξάρτητων Αξιωματούχων της Δημοκρατίας» του 2013, που αποσκοπούν στη νομοθετική ρύθμιση των ποινικών και αστικών ευθυνών των πιο πάνω αξιωματούχων. Ετοιμάστηκαν επίσης νομοσχέδια, τα οποία αυτή τη στιγμή βρίσκονται στο στάδιο της νομοθετικής επεξεργασίας στη Νομική Υπηρεσία, που ορίζουν επακριβώς τα αδικήματα για τα οποία ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να διωχθεί ποινικώς, ενώ ενώπιον της Νομικής Υπηρεσίας βρίσκεται και το νομοσχέδιο που αφορά τους βουλευτές.

Εκκρεμούν στη Βουλή

Ο Πρόεδρος υποσχέθηκε ταυτόχρονα ότι θα γίνουν οι τροποποιήσεις εκείνες, ώστε να διευρυνθεί ο κατάλογος των ελεγχόμενων αξιωματούχων που με νομοθετική ρύθμιση θα υποχρεούνται να δημοσιοποιούν τα περιουσιακά τους στοιχεία, ώστε αυτή να περιλαμβάνει τον Διευθυντή του Γραφείου του Προέδρου, τους Προεδρικούς Επιτρόπους, τους αρχηγούς μη κοινοβουλευτικών κομμάτων κ.ά. Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τρία νομοσχέδια, με στόχο τη διεύρυνση του καταλόγου των ελεγχόμενων αξιωματούχων, με υποχρέωση για δημοσιοποίηση του «πόθεν έσχες» τους σε καθορισμένα χρονικά διαστήματα.

Τα εν λόγω νομοσχέδια επίσης βρίσκονται ενώπιον της Βουλής προς ψήφιση. Ο Πρόεδρος Αναστασιάδης είχε τότε ανακοινώσει πως θα συσταθεί ειδική επιτροπή από ελεγκτές, οι οποίοι, εάν διαπιστώσουν παραβιάσεις των κανόνων χρηστής διοίκησης ή αναλήθειες, θα δημοσιοποιούν σχετική έκθεση. Εάν ψηφιστούν αυτά τα νομοσχέδια, η επιτροπή αυτή θα ορίζεται από τον Πρόεδρο της Βουλής, τον Υπουργό Οικονομικών και τον Γενικό Ελεγκτή.

Βήματα προς τη διαφάνεια

Για σκοπούς χρηστής διοίκησης και διαφάνειας, ο Πρόεδρος Αναστασιάδης είχε ανακοινώσει την καθιέρωση της υποχρέωσης πλήρους αιτιολόγησης και δημοσιοποίησης των αποφάσεων της όποιας Αρχής του δημόσιου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα κατακυρώνει προσφορές, καθώς και τη σύσταση Επιτροπής Ελέγχου κατά Υπουργείο, προς παρακολούθηση των παρατηρήσεων που καταγράφονται στην έκθεση του Γενικού Ελεγκτή. Περαιτέρω, τα Υπουργεία και οι οργανισμοί στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο θα υποχρεούνται να καταθέτουν παράλληλα με τους προϋπολογισμούς τους στη Βουλή και έκθεση συμμόρφωσης των καταγγελιών της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Το ίδιο ανέφερε ότι θα ισχύει και για τους Δήμους και Κοινότητες.

Μέχρι στιγμής, η εξαγγελία για τις προσφορές έχει κατοχυρωθεί νομοθετικά, με τον «περί Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου (Τροποποιητικό) Νόμο», ο οποίος ψηφίστηκε τον Ιούλιο του 2014. Έτσι, είναι σήμερα υποχρεωτική η τήρηση λεπτομερών πρακτικών των συνεδριάσεων κάθε Αρχής ή Οργάνου που λαμβάνει διοικητικές αποφάσεις, καθώς και η δημοσιοποίηση των πρακτικών και της αιτιολογίας πράξεων και αποφάσεων, σε σχέση με διαδικασίες προσφορών για δημόσιες συμβάσεις και πολεοδομικές αποφάσεις. Συστάθηκαν, επίσης, οι μονάδες εσωτερικού ελέγχου στα Υπουργεία που παρακολουθούν τις συστάσεις του Γενικού Ελεγκτή. Επίσης έχει υπερψηφιστεί τροποποιητική νομοθεσία, για την κατάθεση έκθεσης συμμόρφωσης μαζί με τους προϋπολογισμούς.

Δεν περιορίστηκαν…

Ανάμεσα στις εξαγγελίες του Προέδρου συμπεριλαμβανόταν και τροποποίηση του Συντάγματος, ώστε να αποτελεί κώλυμα για επαναδιεκδίκηση εκλογής στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας η παραμονή του σε αυτό πέραν των δύο συνεχόμενων θητειών, ενώ το ίδιο θα ισχύει και για άλλους εκλελεγμένους αξιωματούχους που ασκούν εκτελεστική εξουσία. Με αυτές τις ρυθμίσεις, οι βουλευτές, οι δημοτικοί και οι κοινοτικοί σύμβουλοι θα μπορούν να κάνουν μέχρι τρεις συνεχόμενες θητείες. Σε αυτό το επίπεδο δεν έχει, μέχρι στιγμής, αλλάξει οτιδήποτε.

Στην πραγματικότητα, η Κυβέρνηση έχει όντως προωθήσει σχετικά νομοσχέδια για τροποποίηση του Συντάγματος. Το πρώτο (αυτό για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τους βουλευτές) εκκρεμεί ενώπιον της Βουλής και αυτά που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση βρίσκονται στη Νομική Υπηρεσία. Άγνωστο παραμένει κατά πόσο θα επέλθει οποιαδήποτε αλλαγή σε αυτό το θέμα.

Ο κ. Αναστασιάδης είχε ανακοινώσει, επίσης, πως, προς ενίσχυση του δικαιώματος του πολίτη για έλεγχο της διοίκησης, του παρέχεται το δικαίωμα πρόσβασης σε όλα τα δημόσια έγγραφα, με εξαίρεση αυτά που επηρεάζουν την εθνική ασφάλεια, την άμυνα, τις διεθνείς σχέσεις που έχουν εμπιστευτικό χαρακτήρα και όσα αφορούν προσωπικά δεδομένα. Επί τούτου ετοιμάστηκε νομοσχέδιο, που ρυθμίζει το δικαίωμα πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο στάδιο του νομοτεχνικού ελέγχου.

Στην ευρύτερη μεταρρύθμιση

Ένας τομέας στον οποίο έγινε αρκετή δουλειά, παρά το γεγονός πως άλλαξε χέρια τρεις φορές, είναι αυτός της μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης. Πρόνοιες από τη δέσμη εξαγγελιών του 2013, που στόχευαν στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς, καθώς και της αύξησης της αξιοπιστίας του συστήματος πρόσληψης και προαγωγής των δημοσίων λειτουργών, έχουν ενσωματωθεί σε αυτό το πλαίσιο.

Ανάμεσα σε άλλα, ο Νίκος Αναστασιάδης είχε υποσχεθεί τη θεσμοθέτηση αυστηρών κριτηρίων, που θα διασφαλίζουν την προτεραιότητα στην αξία και όχι στην κομματική πρόσβαση, όπως χαρακτηριστικά είχε αναφέρει. Επίσης, είχε κάνει λόγο για αυστηρά κριτήρια διορισμού σε νευραλγικές επιτροπές, καθώς και για δημιουργία ανεξάρτητης επιτροπής προσλήψεων και προαγωγών για το σύνολο των ημικρατικών οργανισμών, για να απαλλαγούν τα Διοικητικά Συμβούλια από αυτήν την ευθύνη. Αυτή τη στιγμή εκκρεμούν ενώπιον της Βουλής έξι νομοσχέδια, που αφορούν την αξιοκρατία, το σύστημα προαγωγών και ανέλιξης δημοσίων υπαλλήλων, το σύστημα κινητικότητας και το κρατικό μισθολόγιο. Εάν αυτά ψηφιστούν, θα επέλθουν, μεταξύ άλλων, οι εξής αλλαγές:

1. Εισάγεται σύστημα αξιολόγησης για τους δημόσιους υπαλλήλους, σύμφωνα με την απόδοσή τους, το οποίο θα έχει βαρύτητα και στις προαγωγές τους.

2. Εισάγονται εξετάσεις για τις θέσεις προαγωγής, οι οποίες θα έχουν την περισσότερη βαρύτητα όσον αφορά τις προαγωγές και την ανέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων.

3. Εισάγεται το σύστημα μοριοδότησης για τις θέσεις προαγωγής, η οποία θα αφορά τον βαθμό στις γραπτές εξετάσεις, το σύστημα αξιολόγησης, επιπρόσθετα επαγγελματικά ή ακαδημαϊκά προσόντα και πολύ μειωμένη βαρύτητα στην προφορική εξέταση.

4. Αλλάζει ο τρόπος λειτουργίας της ΕΔΥ και ο τρόπος που θα διενεργείται η προφορική εξέταση, η οποία θα διεξάγεται με δομημένα ερωτηματολόγια και θα τηρούνται στενογραφημένα πρακτικά.

5. Εισάγεται ένα διευρυμένο σύστημα κινητικότητας, το οποίο επιτρέπει τη μεταφορά υπαλλήλων από τον ευρύτερο δημόσιο τομέα στους ημικρατικούς οργανισμούς και αντίστροφα, για να μπορούν να στελεχώνονται καλύτερα τα τμήματα του Δημοσίου που χρειάζονται ενίσχυση από ενδεχομένως πλεονάζον προσωπικό σε άλλα τμήματα ή οργανισμούς.

Τι έχει δρομολογηθεί

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε αναφέρει πως προϋπόθεση για ανασυγκρότηση και εκσυγχρονισμό αποτελεί η ενεργός συμμετοχή των πολιτών. Προς τον σκοπό αυτό, αποφάσισε την εισαγωγή ενός θεσμικού μέτρου, που να ενισχύει την άμεση δημοκρατία και τους δημοκρατικούς θεσμούς. Σκοπός της ρύθμισης ήταν να δοθεί η δυνατότητα σε πολίτες ή ομάδες πολιτών να ζητούν τη θεσμοθέτηση προτάσεων για θέματα ειδικότερου ή ευρύτερου ενδιαφέροντος. Σε αυτό το ζήτημα φαίνεται να υπάρχει βούληση, αλλά να μη βρίσκεται σε πολύ προχωρημένο στάδιο το θέμα. Έχει ετοιμαστεί προσχέδιο νομοσχεδίου, το οποίο αναμένεται να προωθηθεί στη Νομική Υπηρεσία τον ερχόμενο μήνα. Στο πλαίσιο αυτό έχει γίνει η προετοιμασία για τη δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας που θα δέχεται petitions, με στόχο την ενίσχυση της άμεσης δημοκρατίας και των δημοκρατικών θεσμών.

Μάλλον όχι

Μια από τις δεσμεύσεις του Προέδρου από τη συγκεκριμένη δέσμη που δεν αναμένεται να υλοποιηθεί είναι αυτή για τις εκλογές. Ο Νίκος Αναστασιάδης είχε στις εξαγγελίες του αναφέρει πως αποποινικοποιείται η υποχρέωση των πολιτών να συμμετέχουν στις εκλογές και προωθείται η καθιέρωση της αυτόματης εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους. Στόχος της Κυβέρνησης, είπε ακόμη, είναι και η εισαγωγή του θεσμού της οριζόντιας ψήφου, καθώς και της υιοθέτησης της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας. Τροποποιήθηκε ο σχετικός Νόμος, ο οποίος επέτρεψε την αυτόματη εγγραφή Τ/κ στον εκλογικό κατάλογο, για σκοπούς Ευρωεκλογών. Η γενικότερη ρύθμιση για αυτόματη εγγραφή όλων των πολιτών, ωστόσο, αποδεικνύεται αρκετά δύσκολη, λόγων νομικών ζητημάτων που σχετίζονται με την άνιση μεταχείριση. Το θέμα της αποποινικοποίησης δεν έχει ακόμη προωθηθεί στο Υπουργικό Συμβούλιο, ενώ, όπως μας έχει χαρακτηριστικά ειπωθεί, βρίσκονται σε «νηπιακό στάδιο» οι όποιες προσπάθειες για υλοποίηση των μέτρων για την οριζόντια και την ηλεκτρονική ψηφοφορία.

Προωθείται δικαιοσύνη

Για αποκατάσταση του αισθήματος δικαίου και ταχεία απονομή της δικαιοσύνης, ο Πρόεδρος δεσμεύτηκε για τη σύσταση Διοικητικών Δικαστηρίων, με στόχο να αποσυμφορήσουν σημαντικά τον φόρτο εργασίας του Ανώτατου Δικαστηρίου και να επιταχύνουν την εκδίκαση προσφυγών κατά πράξεων του Δημοσίου. Επίσης προωθούσε τη δημιουργία Διαιτητικού Δικαστηρίου για την εκδίκαση υποθέσεων που αφορούν τους κατόχους αξιογράφων και ομολόγων. Κάποια από αυτά τα μέτρα έχουν ήδη ληφθεί και άλλα βρίσκονται στο στάδιο της προώθησης, ενώ ορισμένα παραμένουν προς το παρόν στο συρτάρι. Έχουν, ωστόσο, υλοποιηθεί κάποιες επιπλέον δράσεις προς αυτήν την κατεύθυνση.

Ήδη η Βουλή των Αντιπροσώπων ψήφισε Νόμους που αφορούν στη σύσταση των Διοικητικών Δικαστηρίων, και έγιναν οι απαραίτητες ενέργειες και διαδικαστικοί κανονισμοί, με αποτέλεσμα το Δικαστήριο να ξεκινά τώρα τη λειτουργία του. Ενώπιον της Βουλής συνεχίζει να εκκρεμεί νομοσχέδιο, που αποσκοπεί στην επιτάχυνση της εκδίκασης των υποθέσεων του Οικογενειακού Δικαστηρίου. Εξαιρέθηκαν από το γενικό πάγωμα θέσεων δέκα κενές θέσεις Δικαστή, που έχουν πληρωθεί, για να αντιμετωπιστεί ο αυξανόμενος όγκος υποθέσεων.

Προωθείται, επίσης, η αυτοματοποίηση και ο εκσυγχρονισμός των δικαστηρίων, μέσω της προκήρυξης διαγωνισμού για επιλογή στρατηγικού συνεργάτη, ο οποίος θα προσφέρει, μέσω διαδικτύου, υπηρεσίες ηλεκτρονικής δικαιοσύνης. Στο ίδιο πλαίσιο, έχουν ληφθεί μέτρα για αναθεώρηση των θεσμών πολιτικής δικονομίας, όπως η απλοποίηση διαδικασιών εκδίκασης αστικών υποθέσεων και η εισαγωγή συνοπτικών διαδικασιών για εκδίκαση υποθέσεων μικροδιαφορών. Οι σχετικοί κανονισμοί τέθηκαν σε ισχύ στην αρχή του τρέχοντος έτους.

Το Διαιτητικό Δικαστήριο δεν θα λειτουργήσει με τον τρόπο που το εξήγγειλε ο Πρόεδρος. Αντ’ αυτού, έχει αποφασιστεί όπως οι υποθέσεις αυτές εκδικάζονται στα Επαρχιακά Δικαστήρια και η Βουλή προχώρησε στην τροποποίηση του περί Δικαστηρίων Νόμου. Σε ό,τι αφορά τις υποχρεώσεις του κράτους να συμμορφώνεται πλήρως με τις ακυρωτικές αποφάσεις, έχει ετοιμαστεί νομοσχέδιο, που βρίσκεται ενώπιον της Νομικής Υπηρεσίας.