Νέα αποδέσμευση βρετανικών εγγράφων, με περιορισμένες αναφορές στην Κύπρο
Εκκλήσεις του ΓΓ των Ηνωμένων Εθνών Πέρες ντε Κουεγιάρ καθώς και του Φόρεϊν Όφις να πιέσει τον Σπύρο Κυπριανού να δεχθεί τους «δείκτες» του, απέρριψε η Βρετανίδα Πρωθυπουργός

Σε νέες αποδεσμεύσεις βρετανικών εγγράφων προέβη σήμερα (19.2.2016) το Βρετανικό Κρατικό Αρχείο, που καλύπτουν τα έτη 1986-1988, αλλά με ασφυκτικά περιορισμένες αναφορές για το Κυπριακό. Ουσιαστικά, ούτε ένας φάκελος του Υπουργείου Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας δεν αποδεσμεύθηκε για Κύπρο και Ελλάδα. Οι μόνες αναφορές στο Κυπριακό βρίσκονται σε έναν πρωθυπουργικό φάκελο, που και αυτός καλύπτει συναντήσεις της τότε Πρωθυπουργού Μάργκαρετ Θάτσερ με τον τότε Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Πέρες Ντε Κουεγιάρ.

Στις λιγοστές αναφορές συνοψίζονται τα ακόλουθα:
Τον Μάιο του 1986 ο κ. Κουεγιάρ, σε επιστολή του προς τους Βρετανούς, έγραφε ότι οι ΗΠΑ ήσαν αποφασισμένες να καταστρέψουν τον Οργανισμό (ΟΗΕ) και ζητούσε από τη βρετανική κυβέρνηση να επέμβει. Η Πρωθυπουργός τού υποσχέθηκε να στείλε μήνυμα στους Αμερικανούς και το ίδιο θα έκανε και ο τότε Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας Σερ Τζέφρι Χάου.

Τον ίδιο καιρό βρίσκουμε ότι η Βρετανίδα Πρωθυπουργός Θάτσερ αρνήθηκε έκκληση του Κουεγιάρ, να πιέσει τον Πρόεδρο Σπύρο Κυπριανού να δεχθεί τις προτάσεις του (δείκτες Κουεγιάρ), γιατί πίστευε ότι, αν προέβαινε σε κάτι τέτοιο, θα έθετε σε κίνδυνο την εγκυρότητά της. Είχε ήδη μιλήσει δύο φορές στον Πρόεδρο Κυπριανού και τον είχε προτρέψει να δεχθεί τη μεσολάβηση Κουεγιάρ. Ο τελευταίος ήταν απογοητευμένος από την άρνηση της κ. Θάτσερ.

Δεν ακολούθησε τις εισηγήσεις
Το Φόρεϊν Όφις, από μια μικρή σημείωση στον φάκελο δίχως περισσότερες λεπτομέρειες, φαίνεται ότι και το ίδιο συνέστηνε στη Βρετανίδα Πρωθυπουργό να πιέσει τον Σπύρο Κυπριανού, όμως, δεν μπορούμε να πούμε ακριβώς ποια ήταν η στάση του Φόρεϊν Όφις, εφόσον δεν έχει αποδεσμευθεί ούτε φύλλο από τα έγγραφα του Υπουργείου. Ως πίεση προς τον Κυπριανού φαίνεται ότι συστηνόταν ο «εκφοβισμός» ότι θα «καταγγελλόταν» στο Συμβούλιο Ασφαλείας και ότι οι Βρετανοί θα ελάττωναν τη συνεισφορά τους προς την ειρηνευτική δύναμη.

Η κυρία Θάτσερ είχε εισηγηθεί στον κ. Κυπριανού να συγκεντρωθεί σε κύρια θέματα, όπως στην ποιότητα της περιοχής που θα επιστρεφόταν στους Ελληνοκυπρίους και τα βέτο στο Σύνταγμα, και να άφηνε τα πιο δύσκολα, όπως την αποχώρηση των στρατευμάτων, για αργότερα. Ο Κυπριανού, όμως, ήταν φανερό ότι δεν ακολούθησε τις εισηγήσεις αυτές.

Συνυπεύθυνες οι πλευρές για την αποτυχία
Ο κ. Κουεγιάρ παραδεχόταν ότι είχαν δοθεί διαφορετικές ερμηνείες στις προτάσεις του. Ο Ντενκτάς είχε δεχθεί κάποιες τροποποιήσεις, αλλά τις απέσυρε όταν ο Κυπριανού επέμενε στην άμεση αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων. Όμως, πρόσθετε ο Γ.Γ του ΟΗΕ, θα ήταν λάθος να επιβαρυνθεί μόνον ο Κυπριανού για την αποτυχία, έφταιγαν αμφότερες οι πλευρές.

Ο Κουεγιάρ ήταν της γνώμης ότι ο Ντενκτάς δεν ενδιαφερόταν για λύση και συμφώνησε με την κ. Θάτσερ ότι ήταν με την Τουρκία και όχι τους Τουρκοκυπρίους που έπρεπε να συζητούν, αλλά υποστήριζε ότι αμφότεροι, Ντενκτάς και Κυπριανού, έπρεπε να απομακρύνονταν από τη σκηνή του Κυπριακού.

Ο Κουεγιάρ υποστήριξε όπως τα τουρκικά στρατεύματα απομακρυνθούν μόλις ξεκινήσει τη λειτουργία της η προσωρινή κυβέρνηση και η κ. Θάτσερ υποστήριζε την αποθάρρυνση του Ντενκτάς από το να εδραιώνει τη μονομερή ανακήρυξή του. Την περίοδο εκείνη οι Αμερικανοί είχαν αρνηθεί να επέμβουν.

Πίσω στο 1984, ο κ. Κουεγιάρ έλεγε στην κ. Θάτσερ ότι όσα άκουγε για Ντενκτάς και Τουρκοκυπρίους ήσαν αρνητικά. Είχε προτείνει στον Ραούφ Ντενκτάς ένα πακέτο: να παγώσει τη μονομερή ανακήρυξή του και να παραδώσει τα Βαρώσια στον ίδιο (Κουεγιάρ) παρά στους Ελληνοκυπρίους, και οι Ελληνοκύπριοι από πλευράς τους να εγκαταλείψουν το αίτημα διεθνοποίησης του Κυπριακού. Αλλά ο Ντενκτάς αρνήθηκε, παρ' όλο που κατά τον Κουεγιάρ, ο Στρατηγός Εβρέν στην αρχή φάνηκε να ενδιαφερόταν.

Γ. Βασιλείου
Στα πρακτικά του Υπουργικού, βρίσκουμε ότι τον Ιούνιο του 1988 ο Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας σερ Τζέφρι Χάου είχε συναντηθεί με τον νέο Πρόεδρο Γιώργο Βασιλείου, ο οποίος ήταν έτοιμος να συνεργαστεί με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ.

Τέλος, το 1987 ήταν ο χρόνος που η Τουρκία είχε κάνει αίτηση για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (μετέπειτα ΕΕ) και το θέμα είχε συζητηθεί στο Υπουργικό στο Λονδίνο. Λέχθηκε ότι αυτή θα έπαιρνε πολύ χρόνο, γιατί το κόστος της τουρκικής ένταξης θα ήταν τεράστιο και τα προβλήματα πάρα πολύ δύσκολα.

ΦΑΝΟΥΛΑ ΑΡΓΥΡΟΥ
Ερευνήτρια/δημοσιογράφος