ΤΟ ΑΣΤΑΘΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ Η ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

«Κόκκινα» δάνεια - Ανεργία - Δημόσιο χρέος είναι το τρίπτυχο για το οποίο πρέπει να βρει λύσεις η Κυβέρνηση μετά το μνημόνιο

Αδιαμφισβήτητα η οικονομική κρίση 2013-2016 είναι η μεγαλύτερη κρίση που γνώρισε η Κύπρος

Στο εσωτερικό έχουμε ήδη πολλές κοινωνικές ομάδες να απαιτούν αυξήσεις.

Κοινωνικά παντοπωλεία και άποροι μαθητές είναι ακόμη εδώ!

Η αντίστροφη μέτρηση για την έξοδο της χώρας από το μνημόνιο έχει ξεκινήσει. Στις 7 Μαρτίου ο έλεγχος της Τρόικας θα αποτελεί παρελθόν και Κύπρος γίνεται το τέταρτο success story της Ευρωζώνης μετά την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία. Η Κύπρος έχει λαμβάνειν 275 εκατ. από το πρόγραμμα του ESM και πήρε μόνο 6,6 από τα 9 δισ. ευρώ του προγράμματος.

H «Σημερινή» παρουσιάζει και αναλύει τα δεδομένα αλλά και τους αριθμούς των δεικτών από την ημέρα που μπήκαμε στο μνημόνιο μέχρι σήμερα. Όλα τα στοιχεία που παρουσιάζουμε είναι της Στατιστικής Υπηρεσίας και της Κεντρικής Τράπεζας, έτσι ώστε να μην μπορεί κανείς να τα αμφισβητήσει. Ωστόσο, το σημείο-κλειδί της εξόδου της χώρας με την ολοκλήρωση του προγράμματος δεν είναι τίποτε άλλο εκτός από τη στάση που κράτησαν οι Κύπριοι εδώ και τρία χρόνια. Άντεχαν το κούρεμα, δηλαδή είδαν να παίρνουν τα χρήματά τους από το πορτοφόλι τους και έδειξαν κατανόηση για τα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν, με αποτέλεσμα να μην υπάρξουν απεργίες ή αντιδράσεις.

Γιατί μπήκαμε στο μνημόνιο

Η Κύπρος πλήρωσε, από τη μία, τη σκληρή άποψη της Γερμανίας σε ό,τι αφορά το οικονομικό μοντέλο που είχε η χώρα και, από την άλλη, τα τραγικά λάθη πολιτικής και τραπεζικής ηγεσίας. Ήταν το άνοιγμα των τραπεζών τόσο μεγάλο, που ολόκληρο το ετήσιο ΑΕΠ της χώρας δεν έφτανε να το καλύψει. Την ίδια ώρα το παιχνίδι με τα υψηλά καταθετικά επιτόκια και τη χαμηλή φορολόγηση ενόχλησε τους εταίρους μας. Φυσικά κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει την αντίληψη που επικρατούσε στο Βερολίνο, πως οι Γερμανοί φορολογούμενοι δεν μπορεί να πληρώσουν για να διασώσουν τα χρήματα και να πλουτίζουν οι Ρώσοι ολιγάρχες.

Με την έξοδο από το μνημόνιο, το Υπουργείο Οικονομικών σχεδιάζει μια φορά τον χρόνο ένα προσφεύγει σε έξοδο στις αγορές μέσω της έκδοσης διεθνών κυπριακών ομολόγων. Η περίοδος φυσικά θα καθορίζεται από το μακροοικονομικό περιβάλλον, τις δημοσιονομικές εξελίξεις, τον τραπεζικό τομέα και τη διαχείριση του δημόσιου χρέους.

Αδιαμφισβήτητα η οικονομική κρίση 2013 - 2016 είναι η μεγαλύτερη κρίση που γνώρισε η Κύπρος. Το κυριότερο αίτιο της κρίσης ήταν η μεγάλη έκθεση των κυπριακών τραπεζών στα ελληνικά ομόλογα κατά το κούρεμά τους. Η πορεία προς την καταστροφή ξεκίνησε τον Σεπτέμβρη του 2011, με την υποβάθμιση της οικονομίας από όλους του οίκους αξιολόγησης. Τον Νοέμβριο του 2012 η τότε κυβέρνηση Χριστόφια και η Τρόικα συμφωνούν τους όρους της διάσωσης.

Απομένει η συμφωνία του ακριβούς ποσού της αναχρηματοδότησης των τραπεζών. Η συμφωνία περιλαμβάνει τη λήψη μέτρων, όπως περικοπές μισθών και παροχών, φορολόγηση ειδών πολυτελείας, καυσίμων, τυχερών παιχνιδιών κ.ά. Το μνημόνιο κλειδώνει τον «μαύρο» Μάρτιο του 2013, με την απόφαση για κλείσιμο της Λαϊκής και κουρέματος καταθέσεων 47,5% στην Τράπεζα Κύπρου. Άμεση συνέπεια της οικονομικής κρίσης υπήρξε η αύξηση της ανεργίας, που έφτασε το πρώτο τρίμηνο του 2013 στο 15,9%, από 12,7% στο τελευταίο τρίμηνο του 2012.

Καταθέσεις και κόκκινα δάνεια

Από το 2013 και μετά οι κυπριακές τράπεζες προσπαθούν να ισορροπήσουν πάνω σε μια κινούμενη άμμο που δημιούργησε το κούρεμα καταθέσεων. Το 2016 για τις τράπεζες φαίνεται πως «μπήκε» με το δεξί, και ευελπιστούν ότι οι εγχώριες εξελίξεις θα αντισταθμίσουν την έντονη αβεβαιότητα που άρχισε να δημιουργείται στο εξωγενές περιβάλλον.

Οι τρεις συστημικές τράπεζες του τόπου έχουν πλέον προβεί σε ικανοποιητικές προβλέψεις σε σχέση με τα προβληματικά δάνεια που έχουν στα δανειακά τους χαρτοφυλάκια, φθάνοντας ή πλησιάζοντας το διεθνώς αποδεκτό ποσοστό του 50%.

Ωστόσο, οι προβλέψεις αυτές θα επηρεάσουν αρνητικά τα αποτελέσματα του 2015, που θα ανακοινωθούν μέχρι το τέλος του μηνός.

Η πορεία των καταθέσεων έχει ως εξής:

ΕΤΟΣ ΚΑΤΑΘΕΣΕΙΣ
2012 70,157 δις
2013 46,993 δις
2014 46,124 δις
2015 45,968 δις

Οι καταθέσεις των Κυπρίων διαμορφώθηκαν στα €32,88 δισ. τον Δεκέμβριο του 2015, από €32,28 δισ. τον Δεκέμβριο του 2014. Οι καταθέσεις κατοίκων τρίτων χωρών διαμορφώθηκαν στα €10,35 δισ. Τον Δεκέμβριο του 2014 ανέρχονταν στα €11,88 δισ. Οι καταθέσεις των κατοίκων των υπόλοιπων χωρών της Ευρωζώνης που περιλαμβάνουν και την Ελλάδα ανήλθαν στα €2,73 δισ., από €2 δισ. τον αντίστοιχο μήνα του 2014.

Για την κατάσταση που επικρατεί στο θέμα των μη εξυπηρετούμενων δανείων, οι αριθμοί λένε την πικρή αλήθεια. Τα στοιχεία της σύγκρισης είναι αποκαλυπτικά για το πρόβλημα που υπάρχει στο εγχώριο σύστημα.
Η Κύπρος έχει τη χειρότερη θέση και με διαφορά στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια σε σχέση με τις άλλες χώρες της Ευρωζώνης, με το ποσοστό να αγγίζει το 50%, που ισοδυναμεί με το 136,7% του ΑΕΠ. Τα κόκκινα δάνεια είναι το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι τράπεζες.

Ο παλμός της Οικονομίας

Οι μακροοικονομικοί δείκτες είναι στατιστικές, οι οποίες υποδεικνύουν την τρέχουσα κατάσταση της οικονομίας μιας χώρας, σύμφωνα με έναν συγκεκριμένο τομέα της οικονομίας. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες των χρηματοπιστωτικών αγορών τις ακολουθούν πιστά. Για να δούμε τι παρέλαβε η κυβέρνηση Αναστασιάδη και με τι αριθμούς «βγαίνει» από το μνημόνιο.

Επιτόκια

Παίζουν τον σημαντικότερο ρόλο όσον αφορά τη διακύμανση των τιμών συναλλάγματος στην αγορά συναλλάγματος. Κατά συνέπεια, οι κεντρικές τράπεζες, οι οποίες ορίζουν τα επιτόκια, αποτελούν τους παράγοντες με τη μεγαλύτερη επιρροή. Τα επιτόκια υπαγορεύουν τις επενδυτικές ροές.

Η πορεία των καταθετικών επιτοκίων έως ενός έτους από νοικοκυριά και των καταθετικών επιτοκίων από μη χρηματοδοτικές εταιρείες έχει ως ακολούθως:

ΕΤΟΣ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ
2013 4,53% 4,12%
2014 2,36% 2,00%
2015 2,63% 2,53%
2016 1,54% 1,49%

Η πορεία των δανειστικών επιτοκίων για καταναλωτικά, στεγαστικά και επιχειρηματικά έχουν ως εξής

ΕΤΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΑ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ
2013 7,35% 5,24% 6,83%
2014 6,70% 5,08% 5,91%
2015 5,61% 4,43% 6,61%
2016 4,56% 3,28% 4,75%

Ρυθμός Ανάπτυξης

Επειδή το ΑΕΠ θεωρείται πολλές φορές υστερών δείκτης, οι περισσότεροι επενδυτές εστιάζουν στις δύο εκθέσεις που δημοσιεύονται τους μήνες πριν από τη δημοσίευση των στοιχείων του τελικού ΑΕΠ: την έκθεση προόδου και την προκαταρκτική έκθεση. Οι σημαντικές αναθεωρήσεις μεταξύ αυτών των εκθέσεων μπορούν να προκαλέσουν σημαντική αστάθεια. Η πορεία του ρυθμού ανάπτυξης το 4ο τρίμηνο του 2015 σε σύγκριση με τα αντίστοιχα τρίμηνα των προηγούμενων τριών ετών έχουν ως εξής

ΕΤΟΣ ΑΕΠ
2012 -3,9%
2013 -5,9%
2014 -1,8%
2015 +2,7%

Δείκτης Τιμών Καταναλωτή

Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ) αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο δείκτη πληθωρισμού. Απεικονίζει τις αλλαγές στο επίπεδο των τιμών λιανικής για τα βασικά προϊόντα που γεμίζουν το καλάθι του καταναλωτή. Αν η οικονομία αναπτύσσεται υπό κανονικές συνθήκες, η αύξηση του ΔΤΚ μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των βασικών επιτοκίων. Αυτό με τη σειρά του μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της ελκυστικότητας του συναλλάγματος. Για να δούμε πώς κινήθηκε ο δείκτης.

ΕΤΟΣ    ΔΤΚ
2013    119,2
2014    115,75
2015    114,3
2016    98,02

Ανεργία

Ο αριθμός των ανέργων παραμένει πολύ υψηλός και σήμερα, μετά από τρία χρόνια, επέστρεψε στο 2013.

ΕΤΟΣ   ΑΝΕΡΓΙΑ
2013   41.069
2014   47.749
2015   45.305
2016   41.600

Αν προσθέσουμε όμως και τους ανέργους που δεν είναι εγγεγραμμένοι, ο αριθμός σήμερα αγγίζει τις 70.000.

Η επόμενη ημέρα και τα πρώτα «θέλω»

Πέρασαν από τότε τρία ολόκληρα χρόνια. Η Κυβέρνηση από προχθές αισθάνεται ακόμη πιο άνετη, καθώς τα στοιχεία του ρυθμού ανάπτυξης έφεραν χαμόγελα σε Προεδρικό και Υπουργείο Οικονομικών. Ανάπτυξη 2,7% για τέταρτο συνεχές τρίμηνο, το τελευταίο τρίμηνο του 2015, με βάση την προκαταρκτική εκτίμηση της Στατιστικής Υπηρεσίας με τον ρυθμό να επιταχύνεται.

Ο Υπουργός Οικονομικών Χάρης Γεωργιάδης ανέφερε ότι η κυπριακή οικονομία βρίσκεται σε τροχιά ανάκαμψης. Ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης για το 2015 είναι 1,6%, ο οποίος είναι ο υψηλότερος των τελευταίων επτά ετών». Το Υπουργείο Οικονομικών έδωσε πρόσφατα τα στοιχεία στη δημοσιότητα που αφορούν τόσο τις αποπληρωμές του χρέους για το 2016 και το 2017, αλλά και τις δημοσιονομικές ανάγκες του κράτους. Τα στοιχεία αυτά έχουν ως εξής:

2016
Αποπληρωμές χρέους: 749 εκατ., ευρώ
Δημοσιονομικές ανάγκες: 62 εκατ., ευρώ

2017
Αποπληρωμές χρέους: 1.549 εκατ., ευρώ
Δημοσιονομικές ανάγκες: 67 εκατ., ευρώ

Το 2016 λήγει εσωτερικό χρέος €361 εκ. και δάνεια €205 εκ. και το 2017 εσωτερικό χρέος €628 εκ. και δάνεια €157 εκ.

Οι εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την οικονομία (*ως ποσοστό του ΑΕΠ)

2015   2016   2017

ΑΝΑΠΤΥΞΗ 1,2% 1,4% 2%
ΑΝΕΡΓΙΑ 15,6% 14,6% 13,3%
ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ -1,6% 0,6% 1,3%
ΕΛΛΕΙΜΜΑ* 3,5% 3,2% 3%
ΧΡΕΟΣ* 106,7% 98,7% 94,6%

Πάντως την ίδια ώρα, η Κυβέρνηση διαμηνύει προς όλους ότι το «νοικοκύρεμα» πρέπει να συνεχιστεί, η εικόνα δεν είναι ακόμη «ρόδινη» και πρέπει να γίνει κατανοητό, ότι η Κύπρος ξεκίνησε από μεγάλες δημοσιονομικές και μακροοικονομικές ανισορροπίες.

Επίσης, η έξοδος της χώρας από το μνημόνιο βάζει πολύ δύσκολα στην Κυβέρνηση. Στο εσωτερικό έχουμε ήδη πολλές κοινωνικές ομάδες να απαιτούν αυξήσεις, ή επιστροφές των όσων «έχασαν» την τελευταία πενταετία.

Οι κίνδυνοι είναι όμως και εξωτερικοί, καθώς η ευρωπαϊκή οικονομία ακόμη δεν έχει την ώθηση που θα ήθελε. Η ύφεση στη Ρωσία, η επίτευξη χαμηλότερων ρυθμών ανάπτυξης από τους αναμενόμενους στην Ευρωζώνη και το Ηνωμένο Βασίλειο ως αποτέλεσμα της επιβράδυνσης σε αναδυόμενες αγορές, κυρίως στην Κίνα, και οι γεωπολιτικές εντάσεις στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου αποτελούν ένα τρίπτυχο που δημιουργεί έντονο προβληματισμό. Σε τριμηνιαία βάση, το ΑΕΠ της Ευρωζώνης δεν παρουσίασε σημαντική μεταβολή σε σχέση με το τρίτο τρίμηνο του 2015, καθώς διαμορφώθηκε στο 0,3%, ενώ στην ΕΕ ανήλθε στο 0,3% από 0,4%

Μια σημαντική πρόκληση για την Κύπρο είναι το υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων, το οποίο πρέπει να αντιμετωπιστεί, προκειμένου οι τράπεζες να αρχίσουν να δανείζουν και πάλι τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, και να προωθηθεί η ανάπτυξη. Το ΔΝΤ έχει αναφέρει ότι «Προς αυτήν την κατεύθυνση, πρέπει να εφαρμοστούν πλήρως το νέο πλαίσιο αφερεγγυότητας και η νομοθεσία για τις εκποιήσεις, να επιλυθεί το πρόβλημα των τίτλων ιδιοκτησίας και να αρχίσει η πώληση δανείων. Οι τραπεζίτες θεωρούν, από την πλευρά τους, πολύ σημαντική την αλλαγή της νομοθεσίας αναφορικά με τους πλειστηριασμούς και την πώληση δανείων σε ξένα επενδυτικά κεφάλαια (distressed funds), εκτιμώντας ότι αποτελεί το πρώτο βήμα για το τελικό ξεσκαρτάρισμα των «κόκκινων» δανείων.

Επίσης, κομβικό παραμένει το ζήτημα του δημοσίου χρέους, το οποίο παραμένει υψηλό. Με βάση τα στοιχεία του Γραφείου Διαχείρισης, στο τρίτο τρίμηνο του 2015 ήταν €18,825 δις, σε σχέση με €18,170 δις το 2014 και σχεδόν 20 δις το 2013.

Τέλος, μεγάλο στοίχημα παραμένει η μείωση του ποσοστού της ανεργίας. Η Κύπρος μπορεί να βγαίνει από το μνημόνιο, αλλά τα κοινωνικά παντοπωλεία και οι άποροι μαθητές στα σχολεία είναι ακόμη εδώ.