ΠΡΕΠΕΙ ΤΩΡΑ Ή ΑΡΓΟΤΕΡΑ ΝΑ ΕΠΙΛΥΘΕΙ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ

Μέση Ανατολή: Επιπτώσεις στη Ν.Α. Μεσόγειο, στην Ελλάδα και στην Κύπρο

Καθηγητές διεθνών σχέσεων, στρατηγικών σπουδών και διεθνούς δικαίου από την Ελλάδα ανέλυσαν τις εξελίξεις σε στελέχη της Εθνικής Φρουράς και της Αστυνομίας

Κίνδυνοι από μια βιαστική διαπραγμάτευση στο Κυπριακό, η οποία δεν λαμβάνει υπόψη της το εκρηκτικό διεθνές περιβάλλον, τις ανισορροπίες ισχύος έναντι Κύπρου και Ελλάδος και τη νομιμοποίηση της κατοχής

Οι Αμερικανοί βιάζονται να κλείσουν όπως-όπως το Κυπριακό χωρίς, όμως, να πιέσουν την Τουρκία, την οποία προαλείφουν για τη θέση του τοποτηρητή αμερικανικών συμφερόντων Σουν Τσου, Κινέζος στρατηγός και θεωρητικός του πολέμου: «Όταν είσαι ισχυρότερος να νικάς, όταν είσαι ασθενέστερος να μην νικιέσαι!»

Γιατί οι δραματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ειδικά η συριακή κρίση, σε συνάρτηση προς τα μεγαλοϊδεατικά σχέδια της Τουρκίας, τις αντιπαραθέσεις μεγάλων και μεσαίων δυνάμεων και την ενέργεια, αφορούν και επηρεάζουν αμεσότατα την Ελλάδα και την Κύπρο; Ποιες είναι οι άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις όσων συμβαίνουν στην περιοχή μας στην ελληνοτουρκική κρίση και στο Κυπριακό; Ποια είναι τα σχέδια των διαφόρων δρώντων και πώς επιχειρείται κατανομή ή αναδιανομή ισχύος στη Μέση Ανατολή; Πρέπει τώρα ή αργότερα να επιλυθεί το Κυπριακό και γιατί; Ποιος είναι ο ρόλος των ΗΠΑ, της Ρωσίας, του Ισραήλ, της Κίνας, της Ελλάδας στην πιο ασταθή περιοχή του κόσμου; Το τέρας του Ισλαμικού Κράτους μπορεί να ηττηθεί; Ποια είναι η συμβολή της ενέργειας στη ανάπτυξη και στην οικοδόμηση νέων σχέσεων στη ΝΑ Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή;

Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα και πτυχές ανέλυσαν σε μονοήμερο σεμινάριο με θέμα: «Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή: Επιπτώσεις στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, την Ελλάδα και την Κύπρο», πέντε καθηγητές διεθνών σχέσεων, στρατηγικών σπουδών και διεθνούς δικαίου από την Ελλάδα, στο πλαίσιο κοινού μεταπτυχιακού προγράμματος, «Διεθνείς Σπουδές», μεταξύ των Πανεπιστημίων Παντείου και Frederick. Το σεμινάριο απευθυνόταν σε αξιωματικούς της Εθνικής Φρουράς και της Αστυνομίας.

Ακαδημία Άμυνας και Ασφάλειας

Σε χαιρετισμό του, ο υπουργός Άμυνας, Χρ. Φωκαΐδης, υπογράμμισε πόσο επίκαιρο είναι το θέμα του σεμιναρίου υπό το φως του νέου περιβάλλοντος ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή και των νέων ασύμμετρων απειλών, καθώς επίσης και των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνουν Κύπρος και Ελλάδα με γειτονικές χώρες για την προαγωγή της σταθερότητας, της ασφάλειας και της περιφερειακής συνεργασίας.

Για την προαγωγή της επιστημονικής γνώσης, το Υπουργείο Άμυνας, ανέφερε ο Χρ. Φωκαΐδης, προχώρησε στη σύσταση της Ακαδημίας Άμυνας, Ασφάλειας και Διαχείρισης Κρίσεων. Ο υπουργός αναφέρθηκε επίσης στη σύσταση Στρατιωτικο-διπλωματικού Γραφείου, που θα επιτρέπει τη συστηματική και αποτελεσματική αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης στη διαμόρφωση αμυντικής πολιτικής και διπλωματίας.

ΗΠΑ και Ρωσία

Η πρώτη παρέμβαση έγινε από τον Κωνσταντίνο Κολιόπουλο, αν. καθηγητή Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, με θέμα: «Ο Ελληνισμός και οι στρατηγικές ανακατατάξεις στην Αν. Μεσόγειο». Ο Κ. Κολιόπουλος υπογράμμισε πως οι δραματικές εξελίξεις και οι στρατηγικές ανακατατάξεις στην περιοχή της Μέσης Ανατολής θα έχουν σημαντικές μεσο-μακροπρόθεσμες συνέπειες στην κατανομή ισχύος και στην εμφάνιση και ένταση διεθνών συγκρούσεων.

Αναλύοντας την πολιτική των μεγάλων δυνάμεων και τον ανταγωνισμό τους ως πηγής στρατηγικών ανακατατάξεων, ο καθηγητής Κολιόπουλος επισήμανε πως οι ΗΠΑ δίνουν προτεραιότητα στην Ασία και ειδικά στην Άπω Ανατολή. Όμως, δεν επιθυμούν να αφήσουν εκκρεμότητες στην Αν. Μεσόγειο. Ποια είναι τα καλά νέα; Πρώτον, επιδεικνύεται αμερικανικό ενδιαφέρον για την ελληνική κρίση αλλ’ όχι οικονομική υποστήριξη στην Ελλάδα. Τα κακά νέα: Οι Αμερικανοί βιάζονται να κλείσουν όπως-όπως το Κυπριακό χωρίς, όμως, να πιέσουν την Τουρκία, την οποία προαλείφουν για τη θέση του τοποτηρητή αμερικανικών συμφερόντων.

Στη σκακιέρα της Μέσης Ανατολής εισέβαλε επιθετικά και δυναμικά πρόσφατα και η Ρωσία. Όπως ο καθηγητής Κολιόπουλος επισημαίνει, ο νέος δρων στην περιοχή μας διακρίνεται μεν από δυναμισμό αλλ' αντιμετωπίζει προβλήματα, όπως δημογραφική φθορά, αδιαφοροποίητη οικονομία, που προσομοιάζει προς μια… ρωσική Σαουδική Αραβία, γήρανση υποδομών. Το μήνυμα που ο πρόεδρος Πούτιν στέλνει στους Ρώσους είναι πως η Ρωσία μπορεί να υπολείπεται των Αμερικανών αλλ’ είναι αυτοκρατορικός και σεβάσμιος λαός. Οι εξελίξεις στη Μ. Ανατολή και η πολιτική Πούτιν στην Ουκρανία και στη Συρία έχουν προκαλέσει ένα φιλορωσικό κλίμα στην Ελλάδα και στην Κύπρο.

Πώς ο Ελληνισμός θέλει τη Ρωσία; Ο καθηγητής Κολιόπουλος απαντά: Αρκετά, αλλά όχι πολύ ισχυρή ώστε να μην προκαλεί φοβικά σύνδρομα σε μια έκδηλα νευρική Δύση εξαιτίας της συμπεριφοράς της Μόσχας έναντι της Τουρκίας και των ΗΠΑ-Ευρωπαίων. Όσο για την Κίνα και πιθανή εμπλοκή της στην περιοχή, είναι πολύ νωρίς να γίνουν οποιεσδήποτε εικασίες ή έστω εκτιμήσεις,, αφού η χώρα αυτή φαίνεται να αφήνει το πεδίο ελεύθερο στον ανταγωνισμό ΗΠΑ-Ρωσίας.

Τουρκία: Ισχυροποίηση και όραμα

Από την εποχή του προέδρου Οζάλ, η Τουρκία σχεδιάζει ένα τουρκικό όραμα μεγαλοϊδεατισμού, που ξεκινά από τα βάθη της Άπω Ανατολής και φτάνει μέχρι τις πόρτες της Βιένης. Αυτό το όραμα καταγράφει και αναλύει στο ογκώδες βιβλίο του, «Στρατηγικό Βάθος» και ο νυν πρωθυπουργός, Νταβούτογλου. Στηρίζεται στο τρίπτυχο πληθυσμός, οικονομία και εξωτερική πολιτική, που στοχεύει να αναδείξει την Τουρκία πρώτα ως περιφερειακή και στη συνέχεια, μέχρι την 100τηρίδα της Τουρκικής Δημοκρατίας, το 2023, σε υπερδύναμη. Όμως, το όραμα Οζάλ-Νταβούτογλου κατέρρευσε στις στάχτες και στα ερείπια της Μέσης Ανατολής και στην παγωνιά της λεγόμενης «Αραβικής Άνοιξης». Σήμερα, η Τουρκία από τα «μηδενικά προβλήματα με τους γείτονες» αντιμετωπίζει κρίσεις και προβλήματα με όλους τους γείτονες και με τους συμμάχους της, ΗΠΑ και Ισραήλ, ακόμα και με το ΝΑΤΟ.

Ο καθηγητής Κολιόπουλος επισημαίνει πως το Ισραήλ επέστρεψε στη «νοοτροπία του πολιορκημένου». Θεωρεί πως πολιορκείται και απειλείται από έναν ωκεανό μουσουλμάνων και έτσι αναζητεί σταθερούς και αξιόπιστους συμμάχους. Αυτοί είναι πρώτιστα η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία, η στενότερη στρατιωτική συνεργασία με την Αίγυπτο, ένα modus vivendi με τη Ρωσία, ειδικά στη συριακή κρίση και αυξανόμενη αποστασιοποίηση από τους Αμερικανούς Δημοκρατικούς με στενότερο εναγκαλισμό του με τους ρεπουμπλικάνους.

Οι επιλογές του Ελληνισμού

Τι πρέπει ο Ελληνισμός -Ελλάδα και Κύπρος- να κάνει στην παρούσα συγκυρία των δραματικών και απρόβλεπτων εξελίξεων στην περιοχή μας? Ο καθηγητής Κολιόπουλος υποστηρίζει πως, εξαιτίας της οικονομικής κατάστασης και εμφανούς αδυναμίας του, δεν μπορεί να εκμεταλλευθεί την περιρρέουσα αστάθεια, όπως, π.χ. παλαιότερα, κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Ο Ελληνισμός έχει δύο επιλογές:

1.- Κατευνασμός της αναδυόμενης Τουρκίας για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Το πρόβλημα είναι ότι οι σκοποί της είναι τόσο διευρυμένοι (μισό Αιγαίο, Συγκυριαρχία σε Θράκη - Κύπρο), ώστε είναι βέβαιο πως ό,τι και να συμφωνηθεί τώρα, θα αμφισβητηθεί αργότερα.

2.- Περιμένουμε και σοβαρευόμαστε (δηλ. αλλάζουμε λανθασμένες πολιτικές): Η Κύπρος μπορεί να πάψει να βιάζεται για κακή λύση, ενώ η Ελλάδα είναι δύσκολο να αντιστρέψει καταστροφικές οικονομικές πολιτικές δεκαετιών. Η ελπίδα βρίσκεται ίσως στην αλαζονεία της Τουρκίας, που να την οδηγήσει σε μοιραία λάθη (αποξένωση Δύσης). Σημασία δεν έχει η λύση όσο το περιεχόμενό της.

Ο καθηγητής Κολιόπουλος περάτωσε την ανάλυσή του με αναφορά σε απόφθεγμα του Κινέζου στρατηγού Σουν Τζου, θεωρητικού του πολέμου, που αποφάνθηκε: «Όταν είσαι ισχυρότερος να νικάς, όταν είσαι ασθενέστερος να μην νικιέσαι!»

Το Ισλαμικό Κράτος

Ο καθηγητής Χαράλαμπος Παπασωτηρίου, Διευθυντής Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών του Παντείου, στη δική του παρέμβαση με θέμα: «Η άνοδος και η πτώση του Ισλαμικού Κράτους» αναφέρθηκε εκτενώς στις συνθήκες δημιουργίας του και επισήμανε πως μετά από θεαματικές επιτυχίες στην ανατολική Συρία και στο βορειοδυτικό Ιράκ, στη συνέχεια η επέκτασή του ανακόπηκε και άρχισε η υποχώρησή του. Οι Κούρδοι στη Συρία και στο Ιράκ με τη βοήθεια της αμερικανικής αεροπορίας απέκρουσαν τις επιθέσεις του και πέρασαν στην αντεπίθεση. Το ίδιο έκαναν καθεστωτικές ιρακινές δυνάμεις με τη βοήθεια ιρανικών δυνάμεων. Πιο πρόσφατα πέρασαν στην αντεπίθεση και συριακές καθεστωτικές δυνάμεις με την υποστήριξη του Ιράν, της Χεζμπολάχ και των ρωσικών δυνάμεων.

Ο καθηγητής Παπασωτηρίου, αφού αναφέρθηκε στις γνωστές τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι και στην πτώση του ρωσικού αεροπλάνου στην Αίγυπτο, υποστήριξε πως το Ισλαμικό Κράτος μπορεί να εξουδετερωθεί υπό δύο προϋποθέσεις.

Πρώτον, η Δύση και η Ρωσία να συμφωνήσουν σε μια μεταβατική συριακή κυβέρνηση εθνικής ενότητας, που να συμπεριλαμβάνει τόσο τη μετριοπαθή αντιπολίτευση όσο και στοιχεία του καθεστώτος Ασάντ.
Δεύτερον, να βρεθούν χερσαίες δυνάμεις ικανές να πλήξουν το Ισλαμικό Κράτος με την αεροπορική υποστήριξη της Δύσης και της Ρωσίας με τέτοιον τρόπο, ώστε ούτε η σουνιτική ούτε η σιιτική πλευρά να μην επικρατήσει κατά κράτος στη Συρία. Μια ισορροπία μεταξύ των δύο αποτελεί προϋπόθεση για να μην διολισθήσει περαιτέρω η Μέση Ανατολή προς έναν γενικευμένο θρησκευτικό πόλεμο μεταξύ των δύο κύριων εκδοχών του Ισλάμ.

Η στρατηγική της Τουρκίας δεν είναι συγκυριακή

Ο Χριστόδουλος Γιαλλουρίδης, καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στη δική του παρέμβαση με θέμα: «Τουρκική στρατηγική στη Μέση Ανατολή. Επιπτώσεις για την Κύπρο και την Ελλάδα», εξήγησε: «Η σημερινή στρατηγική της Τουρκίας δεν είναι ούτε τυχαία, ούτε συγκυριακή, αλλά εντάσσεται στο πλαίσιο της ιστορικής διαδρομής του οράματος των Νεοτούρκων, δηλ. της ίδρυσης ενός τουρκικού εθνικού κράτους, που θα διαδεχθεί την Οθωμανική Αυτοκρατορία και θα επιτύχει την αναζωογόνησή της μέσα από την ηγεμονική ισχύ ενός στρατηγικά και γεωπολιτικά τουρκικού κράτους, που θα ήταν σε θέση να δημιουργήσει τους όρους και τις προϋποθέσεις μιας νεοοθωμανικής μεγάλης δύναμης στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Μεσογειακής Λεκάνης και των Βαλκανίων.

»Η στρατηγική αυτή χρησιμοποίησε το τουρκικό κράτος ως εργαλείο ανάπτυξης επιρροής σε Δύση και Ανατολή, ενώ επεχείρησε και επέτυχε σταδιακά την εξασθένηση του ελληνικού παράγοντα, ο οποίος μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ισχυρός στη Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή μέσω Αιγαίου, Δωδεκανήσου και Κύπρου».

Το τουρκικό σχέδιο που εκδηλώθηκε τη δεκαετία του 1950 για την κατάκτηση της Κύπρου με το περίφημο σχέδιο Νιχάτ Ερίμ, πρόσθεσε, «αναγνώρισε την Κύπρο ως τον βασικό στόχο που θα επέτρεπε στην Τουρκία να επιτύχει μια στρατηγική νίκη σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο απέναντι στην Ελλάδα. Όπως επισημαίνει ο αείμνηστος Παναγιώτης Κονδύλης στο βιβλίο του ‘‘Θεωρία του Πολέμου’’, ‘‘η ήττα της Ελλάδος στην Κύπρο θα οδηγούσε σε ακύρωση της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο, την κυριαρχία της Τουρκίας, όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και τη δυνατότητα άσκησης στρατηγικής επιρροής στη Μέση Ανατολή’’».

Νομιμοποίηση της κατοχής

Ο καθηγητής Γιαλλουρίδης επεσήμανε τους κινδύνους από μια βιαστική διαπραγμάτευση σήμερα, η οποία δεν λαμβάνει υπόψη της το εκρηκτικό διεθνές περιβάλλον, τις ανισορροπίες ισχύος έναντι Κύπρου και Ελλάδος και κυρίως το γεγονός ότι στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης οδηγεί μαθηματικά σε εμπέδωση της παρουσίας της Άγκυρας στην Κύπρο και νομιμοποίησής της, η οποία επέρχεται μέσα από την τουρκική κυριαρχία στον Βορρά και τον έλεγχο της ανίσχυρης και αντιδημοκρατικά δομημένης ομοσπονδιακής δομής.

«Η Κύπρος», είπε, «οφείλει να συνεχίσει να υπάρχει ως κρατική οντότητα και η ηγεσία της να μην παρασύρεται από τις σειρήνες της Δύσης τώρα, οι οποίες υπακούουν σε δικά τους συμφέροντα, αλλά να επιλέξει τον χρόνο της διεκδίκησης της αποκατάστασης της διεθνούς νομιμότητας στην Κύπρο, που σημαίνει ελευθερία και δικαιοσύνη για όλους τους Κύπριους, σε μια χρονική στιγμή που οι συνθήκες θα ευνοούν τα κυπριακά και τα ελληνικά συμφέροντα ευρύτερα. Για να το πετύχει αυτό πρέπει, παράλληλα προς τη στρατηγική και τον σχεδιασμό του μέλλοντος, να διατηρήσει και να ενισχύει την εθνική της ταυτότητα ως Ελληνισμού, γιατί ο πολιτισμός αποτελεί την ακατάλυτη δύναμη επιβίωσης των λαών».

Η αδυναμία των ΗΠΑ

Ο Μάριος Ευρυβιάδης, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο, ανέλυσε το θέμα: «Η κρίση στην Συρία και το περιβάλλον ασφάλειας στην Αν. Μεσόγειο». Ο καθηγητής Ευρυβιάδης ανέδειξε την παγκόσμια και περιφερειακή σημασία της κρίσης στη Συρία, την αλληλουχία της με την κρίση στην Ουκρανία και το γεγονός ότι οι δύο αυτές κρίσεις σηματοδοτούν το τέλος της μεταψυχροπολεμικής εποχής, δηλαδή την αδυναμία πλέον των ΗΠΑ να διαμορφώνουν μονομερώς το διεθνές σύστημα.

Ειδικότερα με τη δυναμική παρέμβαση της Ρωσίας στη Συρία και την εκτόνωση των σχέσεων Ιράν - Δύσης διαμορφώνονται προοπτικές για την οικοδόμηση ενός καινούργιου υποσυστήματος ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, στο οποίο Ελλάδα και Κύπρος, εφόσον διαθέσουν την απαιτούμενη πολιτική βούληση, θα μπορούν να είναι θεμελιωτές του καινούργιου αυτού συστήματος επ’ ωφελεία της ειρήνης και ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή.

Η σημασία της ενέργειας

Τελευταίος ομιλητής ήταν ο Γρηγόριος Τσάλτας, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Πρύτανης του Παντείου, με θέμα: «Διεθνές δίκαιο και ενεργειακή ασφάλεια. Η περίπτωση της Κύπρου». Ο καθηγητής Τσάλτας υπέδειξε πως το θέμα της ενέργειας ήταν ανέκαθεν κομβικό για την ανάπτυξη όλων των χωρών. Οι συγκυρίες που αφορούν και στη ραγδαία εξέλιξη της υποθαλάσσιας τεχνολογίας φέρνουν διαρκώς στην επικαιρότητα νέα κοιτάσματα υδρογονανθράκων που προέρχονται από τον υποθαλάσσιο χώρο. Τα τελευταία χρόνια στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου ανακαλύφθηκαν σημαντικά κοιτάσματα, η εξόρυξη και εκμετάλλευση των οποίων προϋποθέτει οριοθετήσεις του υποθαλάσσιου χώρου με τη μορφή της υφαλοκρηπίδας ή της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης ανάμεσα στα παρακείμενα ή απέναντι κράτη με θαλάσσιο μέτωπο.

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχουν ξεκινήσει αντίστοιχες προσπάθειες οριοθέτησης με θετικό αποτέλεσμα ανάμεσα στην Κύπρο, την Αίγυπτο, τον Λίβανο και το Ισραήλ. Οι οριοθετήσεις αυτές αφορούν και τις υπόλοιπες τρεις χώρες με μέτωπο στη συγκεκριμένη περιοχή, όπως είναι η Συρία, η Τουρκία και η Ελλάδα. Ακόμη και χωρίς ολοκλήρωση οριοθετήσεων ανάμεσα στο σύνολο των χωρών αυτών, η ενδεχόμενη εξόρυξη και εκμετάλλευση από τις περιοχές που έχουν ήδη οριοθετηθεί προϋποθέτουν και συμφωνίες υποθαλάσσιας μεταφοράς μέχρι την ευρωπαϊκή ήπειρο των ήδη ανακαλυφθέντων κοιτασμάτων.