ΡΗΤΗ Η ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΓΙΑ ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΠΙΘΕΣΕΩΝ ΚΑΤΑ ΚΡΑΤΩΝ-ΜΕΛΩΝ

Αν και το ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου αναφέρεται σε περιπτώσεις τρομοκρατικών επιθέσεων, υπάρχει παράθυρο για επίκληση της ρήτρας και για άλλες περιπτώσεις

Το αίτημα για βοήθεια υποβλήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2015 και από τότε η Γαλλία κάνει διμερείς συνομιλίες με τα κράτη-μέλη για να δει τι είδους βοήθεια είναι διατεθειμένα να προσφέρουν

Το Ευρωκοινοβούλιο καλεί όλες τις ευρωπαϊκές χώρες να συνεχίσουν να προσφέρουν κάθε δυνατή υποστήριξη στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας και να υιοθετήσουν μιαν αυστηρή προσέγγιση τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό

Όλοι θυμόμαστε ότι στον απόηχο των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι, στις 13 Νοεμβρίου 2015, η Γαλλία είχε ζητήσει βοήθεια από όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσα από την ενεργοποίηση της «ρήτρας κοινής άμυνας». Για πολλούς η ύπαρξη της ρήτρας αυτής ήταν άγνωστη, αφού ποτέ στο παρελθόν δεν είχε ενεργοποιηθεί. Από την ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρήκαμε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 42 (7) της Συνθήκης της ΕΕ, η ρήτρα εισήχθη το 2009 και ορίζει ότι σε περίπτωση κατά την οποία κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη έχουν ρητή υποχρέωση να παρέχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους.

Οι δεσμεύσεις και η συνεργασία σε αυτό τον τομέα θα πρέπει να είναι σύμφωνες με τις δεσμεύσεις απέναντι στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, δεν έχει καθοριστεί επίσημη διαδικασία και το άρθρο δεν απαιτεί ρητά ότι η βοήθεια πρέπει να είναι στρατιωτικής φύσης, έτσι ώστε χώρες όπως η Αυστρία, η Φινλανδία, η Ιρλανδία και η Σουηδία, που τηρούν πολιτική ουδετερότητας, να μπορούν να συνεργαστούν.

Το αίτημα για βοήθεια υποβλήθηκε στις 17 Νοεμβρίου 2015 και από τότε η Γαλλία κάνει διμερείς συνομιλίες με τα κράτη-μέλη για να δει τι είδους βοήθεια είναι διατεθειμένα να προσφέρουν. Ορισμένες χώρες έχουν εκφράσει την επιθυμία τους να συμμετέχουν σε επιχειρήσεις εναντίον της τρομοκρατίας στη Συρία και το Ιράκ, ενώ άλλες είναι έτοιμες να αυξήσουν τις δυνάμεις τους σε άλλες διεθνείς αποστολές και έτσι να αποδεσμεύσουν τα γαλλικά στρατεύματα, προκειμένου να μεταφερθούν αλλού.

Μετά από συζητήσεις και διαβουλεύσεις το αίτημα της Γαλλίας έφθασε στο Ευρωκοινοβούλιο, το οποίο ενέκρινε στις 21 Ιανουαρίου ψήφισμα, σύμφωνα με το οποίο η ενεργοποίηση της ρήτρας «αποτελεί ευκαιρία για τη δημιουργία βιώσιμης και ισχυρής Ενιαίας Ευρωπαϊκής Άμυνας». Οι ευρωβουλευτές κάλεσαν επίσης τον επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ να προτείνει πρακτικές ρυθμίσεις και κατευθυντήριες γραμμές για τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας.

«Παρά το γεγονός ότι το ψήφισμα για την ενεργοποίηση της ρήτρας αναφέρεται σε περιπτώσεις τρομοκρατικών επιθέσεων, ο όρος είναι δυνατόν να δεχθεί πολλές ερμηνείες. Εναπόκειται στις Αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, ανέφεραν στην εφημερίδα μας κοινοτικοί κύκλοι, να αποφασίσει πώς θα ενεργήσει αν έρθει αντιμέτωπη με ενέργειες εχθρικές εκ μέρους γειτόνων της, όπως για παράδειγμα της Τουρκίας. Είναι στη διακριτική ευχέρεια των κυπριακών Αρχών να χειριστούν το ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου και να το αξιοποιήσουν αναλόγως».

Οι πρόνοιες του ψηφίσματος

Στo ψήφισμα τονίζεται ότι ελήφθη υπόψη ότι κατά τις τρομοκρατικές επιθέσεις κατά της Γαλλίας στις 13 Νοεμβρίου 2015 έχασαν τη ζωή τους τουλάχιστον 130 άνθρωποι από περισσότερες από 26 χώρες, και ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν υποστεί σειρά τρομοκρατικών επιθέσεων από το 2004, κατά τις οποίες εκατοντάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και χιλιάδες τραυματίστηκαν. Ελήφθη επίσης υπόψη, μεταξύ άλλων, ότι:

Η αλληλεγγύη, η βοήθεια και η αμοιβαία συνδρομή μεταξύ των κρατών-μελών, μεταξύ άλλων μέσω της προσφυγής σε μέσα της Ένωσης, είναι θεμελιώδεις για την ΕΕ,

Μετά την επίκληση από τη Γαλλία της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας, τα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν απέναντί της υποχρέωση για την παροχή βοήθειας και συνδρομής με όλα τα μέσα που διαθέτουν, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών,

Η πρόληψη των συγκρούσεων και των επιθέσεων είναι προτιμότερη από την αντιμετώπιση των συνεπειών τους, ότι η καταπολέμηση της διεθνούς τρομοκρατίας θεωρείται προτεραιότητα για την ΕΕ, ότι η τήρηση της αρχής της αλληλεγγύης απαιτεί δράση τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, ότι οι εσωτερικές και οι εξωτερικές πτυχές της ασφάλειας της ΕΕ είναι αναγκαστικά και στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους και ότι απαιτείται μια κοινή στρατηγική της ΕΕ,

Η αρχιτεκτονική ασφάλειας και άμυνας που προβλέπεται από τις Συνθήκες δεν έχει υλοποιηθεί ακόμα πλήρως,

Τα κράτη-μέλη είναι υπεύθυνα για την επίτευξη προόδου στον τομέα της ασφάλειας και άμυνας της Ένωσης,

Η ΕΕ χρειάζεται να ενισχύσει τη συνεργασία της με τον Οργανισμό του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ), προκειμένου οι πολιτικές ασφάλειας και άμυνας που θεσπίζονται στα δύο πλαίσια να καθίστανται διαρκώς πιο συμβατές, ιδίως όταν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, συμπεριλαμβανομένων των τρομοκρατικών επιθέσεων,

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα πρέπει να δραστηριοποιηθούν περισσότερο στην πολιτική ασφάλειας και άμυνας, και να προωθήσουν την εφαρμογή όλων των διατάξεων της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας που κατοχυρώνονται στις Συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αφορούν τον ιδιαίτερο ρόλο του ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή και τη διατλαντική ασφάλεια και άμυνα,

Η ΕΕ έχει υιοθετήσει μια αντιτρομοκρατική στρατηγική, η οποία βασίζεται τόσο σε κοινοτικά μέσα όσο και σε διακυβερνητικούς πόρους στον τομέα της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής άμυνας (ΚΕΠΠΑ),

Η στρατηγική αυτή προβλέπει τη διάρθρωση της δράσης της ΕΕ γύρω από τέσσερεις στόχους, δηλαδή την πρόληψη, την προστασία, την καταδίωξη και την αντίδραση,

Η αντίδραση της ΕΕ στην τρομοκρατία περιλαμβάνει την προώθηση της δημοκρατίας, του διαλόγου και της ορθής διακυβέρνησης, ώστε να αντιμετωπιστούν τα βαθύτερα αίτια που δημιουργούν τον βίαιο εξτρεμισμό.

Πολιτικό το θέμα

Το Ευρωκοινοβούλιο καταδίκασε τις τρομοκρατικές επιθέσεις κατά της Γαλλίας, ενώ επιδοκίμασε την προθυμία όλων των κρατών-μελών για την παροχή κάθε αναγκαίας ενίσχυσης και συνδρομής. Υπενθύμισε επίσης ότι πρόκειται για την πρώτη επίκληση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας και τόνισε ότι θεωρεί ότι η συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει να επιδράσει καταλυτικά για τη διεξαγωγή πολιτικού διαλόγου σε βάθος σχετικά με τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας.

Στο ψήφισμά του το Ευρωκοινοβούλιο σημειώνει ότι θεωρεί πως η επίκληση των ρητρών αμοιβαίας άμυνας και αλληλεγγύης δυνάμει των Συνθηκών αποτελεί πρωτίστως πολιτικό θέμα και υπογραμμίζει ότι, όταν γίνεται επίκληση των ρητρών αυτών, τόσο το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όσο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελούν τον ενδεδειγμένο τόπο για πολιτικό διάλογο. Δεν παραλείπει να εκφράσει ανησυχία για το γεγονός ότι η διαχείριση της βοήθειας και συνδρομής, δυνάμει της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας σε διμερή βάση, δεν θα είναι δυνατή για όλα τα κράτη-μέλη και, κατά συνέπειαν, καλεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να δώσει ώθηση στην περαιτέρω ανάπτυξη της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας και να διευρύνει τον ρόλο των σχετικών θεσμικών οργάνων της ΕΕ ως διαμεσολαβητών.

Στο ψήφισμά του το Ευρωκοινοβούλιο καλεί την Αντιπρόεδρο της Επιτροπής/Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας να προτείνει πρακτικές ρυθμίσεις και κατευθυντήριες γραμμές για τη διασφάλιση αποτελεσματικής αντίδρασης, σε περίπτωση που ένα κράτος-μέλος επικαλεστεί τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, όπως επίσης να προβεί σε ανάλυση του ρόλου των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, σε περίπτωση επίκλησης της ρήτρας αυτής. Εκφράζει, ωστόσο, την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι δεν υπήρχαν αναλύσεις και κατευθυντήριες γραμμές κατά την πρώτη ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας, με αποτέλεσμα να απαιτηθούν εν προκειμένω κατά περίπτωση μέτρα, διαχείριση και συνεργασία.

Επείγουσα προτεραιότητα

Τονίζει επίσης ότι θεωρεί πως η κατάρτιση πρακτικών ρυθμίσεων και κατευθυντήριων γραμμών για τη μελλοντική ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας εξακολουθεί να αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα.

Παράλληλα επισημαίνει ότι η ρήτρα αλληλεγγύης θα καθιστούσε δυνατό να τεθούν όλα τα σχετικά μέσα της ΕΕ στη διάθεση της Γαλλίας και των άλλων κρατών-μελών που συμμετέχουν άμεσα στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, δεν παραλείπει δε να σημειώσει ότι το σχετικό άρθρο της ρήτρας προορίζεται ειδικά για την αντιμετώπιση των συνεπειών των τρομοκρατικών επιθέσεων στην Ευρώπη και αντιμετωπίζει το χαμηλό επίπεδο συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ των εθνικών υπηρεσιών επιβολής του νόμου στην Ευρώπη.

Μόνιμο πολιτικοστρατιωτικό αρχηγείο

Στο ψήφισμά του το Ευρωκοινοβούλιο εκφράζει την πεποίθηση ότι με την αξιοποίηση των υφιστάμενων ικανοτήτων στα κράτη-μέλη και σε επίπεδο Ένωσης, η ΕΕ χρειάζεται ένα μόνιμο πολιτικοστρατιωτικό αρχηγείο τόσο σε στρατηγικό όσο και σε επιχειρησιακό επίπεδο, και ότι η συγκεκριμένη δομή θα πρέπει να επιφορτιστεί με στρατηγικά και επιχειρησιακά σχέδια έκτακτης ανάγκης. Το Ευρωκοινοβούλιο καλεί όλες τις ευρωπαϊκές χώρες να συνεχίσουν να προσφέρουν κάθε δυνατή υποστήριξη στον αγώνα κατά της τρομοκρατίας και να υιοθετήσουν μιαν αυστηρή προσέγγιση τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, αλλά και να μεθοδεύσουν την ανταλλαγή πληροφοριών και την επιχειρησιακή συνεργασία μεταξύ των φορέων διαχείρισης συνόρων, της αστυνομίας και άλλων υπηρεσιών επιβολής του νόμου, καθώς και τη συνεργασία των υπηρεσιών πληροφοριών με τη διασύνδεση των εθνικών βάσεων δεδομένων και την πλήρη εκμετάλλευση των υφιστάμενων πλαισίων, όπως η ασφαλής πλατφόρμα ανταλλαγής πληροφοριών και ενημέρωσης της Europol (SIENA), και με τη μεγιστοποίηση της χρήσης άλλων πλατφορμών και υπηρεσιών της Europol.

Επιμένει επίσης σε μια σφαιρική προσέγγιση στην αποριζοσπαστικοποίηση, συμπεριλαμβανομένων προσπαθειών σε εθνικό επίπεδο στοχευμένων στους νέους, πρόληψης του βίαιου εξτρεμισμού και αντιτρομοκρατίας επικεντρωμένης στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, στην καταπολέμηση της εγκληματικότητας, και σε στοχευμένες δραστηριότητες αστυνόμευσης και ασφάλειας στη βάση επιμέρους υποψιών ή συγκεκριμένων απειλών, προσδιοριζόμενων από ανθρώπους κι όχι από μηχανές. Τονίζει ακόμα ότι πρέπει να γίνουν αυστηρότεροι οι κανόνες για την απόκτηση και κατοχή όπλων, για τις εξαγωγές και για την πάταξη του λαθρεμπορίου όπλων.

Κοινή εξωτερική πολιτική

Τέλος, ζητά μια κοινή εξωτερική πολιτική της ΕΕ σχετικά με το μέλλον της Συρίας και της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, σε συντονισμό με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και θεωρεί ότι η πολιτική αυτή θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της μελλοντικής παγκόσμιας στρατηγικής της ΕΕ. «Το Ευρωκοινοβούλιο θεωρεί την ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής ως μοναδική ευκαιρία για να τεθούν οι βάσεις για μια ισχυρή και βιώσιμη Ευρωπαϊκή Ένωση Άμυνας. Πιστεύει ότι μόνο με μια αυτόνομη ικανότητα στον τομέα της ασφάλειας και άμυνας θα είναι η ΕΕ έτοιμη και εξοπλισμένη για να αντιμετωπίσει τις τεράστιες εσωτερικές και εξωτερικές απειλές και προκλήσεις στον τομέα της ασφάλειας», καταλήγει το ψήφισμα.

ΡΗΤΡΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑΣ ΑΜΥΝΑΣ
Άρθρο 42(7) της ΣΕΕ:

Η Γαλλία ζητά τη βοήθεια και τη στήριξη της ΕΕ

13 Νοεμβρίου 2015
Επιθέσεις στο Παρίσι

17 Νοεμβρίου 2015
Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ

Η Γαλλία ζητάει τη στήριξη των κρατών-μελών
Πρώτη ενεργοποίηση του άρθρου 42 (7) της ΣΕΕ*
*(Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση)

Ρήτρα αμοιβαίας άμυνας

Σε περίπτωση κατά την οποία κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη έχουν ρητή υποχρέωση να παρέχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους

Αιτήματα Γαλλίας

1.Κοινή αξιοποίηση δυνάμεων, υποστήριξη των γαλλικών επιχειρήσεων σε Ιράκ και Συρία

2.Ενίσχυση των επιχειρήσεων της Γαλλίας σε άλλες περιοχές, προκειμένου γαλλικά στρατεύματα να σταλούν όπου είναι μεγαλύτερες οι ανάγκες

Χώρες που παρείχαν στήριξη στις επιχειρήσεις στη Συρία και το Ιράκ

Βέλγιο
Γερμανία
Βρετανία
ΣΥΡΙΑ
ΙΡΑΚ
Βέλγιο
Φινλανδία
Γερμανία
Ιταλία
Λετονία
Λιθουανία
Ολλανδία
Σουηδία
Βρετανία

Επιχειρήσεις ΚΠΑΑ* της ΕΕ
*(Κοινή Πολιτική Άμυνας και Ασφάλειας)

ΜΑΛΙ
Τσεχία
Λετονία
Εσθονία
Φινλανδία
Σλοβακία
Σλοβενία
Λιθουανία

Γαλλικές στρατιωτικές επιχειρήσεις
Αριθμός στρατευμάτων

Μάλι EUTM Μάλι 15
Minusma 20
Σαχέλ Επιχείρηση Barkhane 3500
Δημοκρατία Κεντρικής Αφρικής
Επιχείρηση Sangaris 900
Συμβουλευτική Στρατιωτική Αποστολή της ΕΕ στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία
(EUMAM RCA)

Συρία και Ιράκ
Επιχείρηση Chammal 3500