ΕΝΑ ΠΟΛΥ ΔΥΣΚΟΛΟ ΠΑΖΛ ΕΦΟΣΟΝ ΓΙΝΕΙ Η ΣΥΝΕΝΩΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ

Όσοι περίμεναν κάτι «θεαματικό», απογοητεύονται για μια φορά ακόμα. Ο Μπαν Κι Μουν πήρε τη θέση του Έσπεν Μπαρθ Έιντε και κάλεσε τους δυο ηγέτες να διατηρήσουν το «μομέντουμ»...

· Τεχνοκράτης από την κυβερνητική πλευρά υπογραμμίζει ότι εκείνοι που έστειλαν τους τεχνοκράτες έχουν τώρα και ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ως δανειστές

· Τους ενδιαφέρει η Κύπρος που θα προκύψει να μπορεί να αποπληρώσει τα δισεκατομμύρια, που έχουν δανείσει τα τελευταία χρόνια

· Πηγή μας εντόπισε ότι το πιο πιθανό είναι πως οι μελέτες που έγιναν μέσα από το Μνημόνιο για μελλοντική αποπληρωμή των οφειλομένων δεν θα έχουν πια την ίδια βάση

· Έμπειρος διπλωμάτης έλεγε επίσης ότι την προηγούμενη φορά, το 2004, αυτό ήταν ένα πολύ μεγάλο κενό αφού στις διαπραγματεύσεις δεν είχαν ασχοληθεί σοβαρά με την οικονομική πτυχή

Η ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΛΥΣΗΣ

· Χρηματοδότηση μεγάλων έργων υποδομής για αποκατάσταση περιοχών που θα κατοικηθούν ή για τη συνένωση περιοχών μέσω του οδικού δικτύου κ.λπ.

· Χρηματοδότηση για την αποκατάσταση ειδικά της πόλης της Αμμοχώστου.

· Χρηματοδότηση κάποιου ταμείου σχετικά με το ακανθώδες ζήτημα των αποζημιώσεων. Οι συνολικές ανάγκες παραμένουν όμως άγνωστες, καθώς θα εξαρτηθούν από πολλούς και περίπλοκους παράγοντες που δεν
διευκρινίζονται στις διαπραγματεύσεις.

Στο Νταβός δεν «έσκασε» καμιά είδηση. Ούτε και υπήρξε η παραμικρή εξέλιξη που να δικαιολογεί τον θόρυβο που έγινε. Όσοι περίμεναν κάτι «θεαματικό» απογοητεύονται για μια φορά ακόμα. Απλώς ο Μπαν Κι Μουν πήρε τη θέση του Έσπεν Μπαρθ Έιντε και κάλεσε τους δυο ηγέτες να διατηρήσουν το «μομέντουμ»...

Οι πληροφορίες πάντως λένε ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Διεθνής Τράπεζα, αλλά και κάποια κλιμάκια της Ευρωπαϊκής Ένωσης ασχολούνται τον τελευταίο καιρό έντονα με τα οικονομικά της λύσης. Βέβαια, όταν ακούει ο κόσμος για οικονομικά της λύσης, σκέφτεται... αποζημιώσεις. Όμως δεν είναι μόνο αυτό το αντικείμενο των μελετών. Περισσότερο τους απασχολεί η οικονομική βιωσιμότητα μιας συμφωνίας σαν αυτήν που σχεδιάζεται υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Αλλά ακόμα και οι όροι της οικονομικής συνένωσης και ένταξης των κατεχομένων στην Κυπριακή Δημοκρατία, όπου ισχύουν οι ευρωπαϊκοί νόμοι και κανόνες.

Το «παζλ» μιας ενιαίας οικονομίας

Εφόσον γίνει συμφωνία, η συνένωση των δυο οικονομιών θα είναι ένα πολύ δύσκολο «παζλ» με πολλά ερωτηματικά. Η ουσία των διερευνήσεων που κάνουν οι τεχνοκράτες θεωρείται πολύ σημαντική. Το βέβαιο είναι ότι πολλά από τα καίρια ερωτήματα που αντιμετωπίζουν δεν συζητούνται σχεδόν καθόλου στην πολιτική αρένα και ίσως ούτε και στις διαπραγματεύσεις.

Τεχνοκράτης από την κυβερνητική πλευρά υπογραμμίζει ότι εκείνοι που έστειλαν τους τεχνοκράτες έχουν τώρα και ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ως δανειστές. Τους ενδιαφέρει η Κύπρος που θα προκύψει να μπορεί να αποπληρώσει τα δισεκατομμύρια που έχουν δανείσει τα τελευταία χρόνια. Πηγή μας εντόπισε ότι το πιο πιθανό είναι πως οι μελέτες που έγιναν μέσα από το Μνημόνιο για μελλοντική αποπληρωμή των οφειλομένων δεν θα έχουν πια την ίδια βάση. Θα πρέπει, λοιπόν, σε περίπτωση συμφωνίας για λύση να γίνουν από την αρχή.

Έμπειρος διπλωμάτης έλεγε επίσης ότι την προηγούμενη φορά, το 2004, αυτό ήταν ένα πολύ μεγάλο κενό, αφού στις διαπραγματεύσεις δεν είχαν ασχοληθεί σοβαρά με την οικονομική πτυχή. Το αποτέλεσμα ήταν όταν προς το τέλος δοκίμασαν να βάλουν κάποιες πρόνοιες για τα ομοσπονδιακά οικονομικά και τους συσχετισμούς μεταξύ των δυο κοινοτήτων, να δημιουργηθεί σύγχυση και το σχέδιο να γίνει ακόμα πιο άσχημο για την ελληνική πλευρά, αφού τη «φόρτωνε» ουσιαστικά με τη συντήρηση και του κράτους αλλά κάπως και της τουρκοκυπριακής πλευράς. Σήμερα πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Θα έπρεπε, όμως, να είχαν γίνει «καθαροί λογαριασμοί».

Εκκλήσεις για χρηματοδότηση: Ευσεβείς πόθοι;

Στο Νταβός ο Πρόεδρος Αναστασιάδης έκανε ξανά έκκληση στη διεθνή κοινότητα να συνδράμει για τη λύση. Αυτό είναι ένα έργο που υποτίθεται έχει αναλάβει ο Έσπεν Μπαρθ Έιντε. Ακόμα και οι Τουρκοκύπριοι έχουν προσδοκίες από αυτό διότι ελπίζουν ότι εάν βρεθούν τα δισεκατομμύρια, τότε οι Ελληνοκύπριοι θα πάρουν χρήματα και δεν θα επιθυμούν να ανακτήσουν περιουσίες τους που «πέρασαν» σε τουρκική κατοχή.

Τι ακριβώς σημαίνει, όμως, η προσπάθεια Έιντε και η έκκληση Αναστασιάδη; Κατ’ αρχάς είναι αδύνατο οποιοσδήποτε διεθνής οργανισμός, όπως το ΔΝΤ, να κάνει δωρεά για την Κύπρο. Ούτε βέβαια η Ευρωπαϊκή Ένωση, που έχει 28 κράτη-μέλη με συγκεκριμένες ανάγκες και δεδομένα, θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο. Αλλά δεν μπορεί ούτε και τεχνικά να γίνει κάποιου άλλου είδους χρηματοδότηση αποζημιώσεων για περιουσίες. Εκείνο που πρέπει να σκεφτόμαστε όταν μιλάμε για μια τέτοια οικονομική στήριξη είναι κάποια «δωρεά» από αλλού. Μια τέτοια δωρεά μπορεί να δοθεί μόνο από κάποιο (μεγάλο) κράτος. Ακόμα και αν μπορούσε να γίνει, τι θα σήμαινε μια τέτοια «δωρεά», ας πούμε από τις ΗΠΑ ή κάποια «ομάδα κρατών»;

Η οικονομική στήριξη που ζητούν Έιντε-Αναστασιάδης-Ακιντζί θα σήμαινε ότι ο Αμερικανός (ή ο Γερμανός ή άλλος) φορολογούμενος θα πλήρωνε ό,τι χρειάζεται, για να δοθεί δώρο στον Τουρκοκύπριο πολίτη κάποια περιουσία Ελληνοκυπρίου. Κι αυτό είναι πολύ διαφορετικό από την περίπτωση που ένα μεγάλο κράτος αποφασίζει να κάνει κάποια δωρεά σε πολίτες άλλης χώρας εξαιτίας μιας φυσικής καταστροφής ή κάποιου άλλου ατυχούς γεγονότος. Στην περίπτωσή μας, ο Αμερικανός ή ο Γερμανός θα έκανε... «δώρο» στον Τούρκο το σπίτι κάποιου Έλληνα! Ουσιαστικά πρέπει να κληθούν φορολογούμενοι πολίτες κάποιων χωρών να... χρηματοδοτήσουν την κατοχή του «Αττίλα»! Γίνεται επομένως αντιληπτό ότι ένα τέτοιο σχήμα είναι πολύ αλλοπρόσαλλο και πολύ δύσκολα θα μπορούσε να το δικαιολογήσει οποιαδήποτε κυβέρνηση. Ίσως γι’ αυτό πασχίζουν να βρουν «άλλους τρόπους», πράγμα που δεν είναι καθόλου εύκολο από τη στιγμή που δεν μιλάμε για μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια, αλλά για κάποια δισεκατομμύρια.

Στο φιλοκυβερνητικό στρατόπεδο, χωρίς να το ομολογούν, «παίζουν» πάντως και με την ιδέα χρηματοδότησης των αποζημιώσεων από μελλοντικά έσοδα του φυσικού αερίου. Αλλά το ερώτημα που μπαίνει πάλι είναι εάν αυτά θα βαρύνουν το «μερίδιο» της ελληνοκυπριακής ή της τουρκοκυπριακής πλευράς...

Ποιες θα είναι οι ανάγκες;

Γενικότερα μπαίνει όμως και το εξής ερώτημα: τι είναι η «χρηματοδότηση της λύσης»; Βασικά είναι δυο πράγματα εντελώς ξεχωριστά. Από τη μια είναι το πολύ προβληματικό σύστημα αποζημιώσεων για την απώλεια περιουσιών. Γρήγορα φαίνεται να εγκαταλήφθηκαν «ευφάνταστες» ιδέες, όπως εκείνες του «Σχεδίου Ανάν», που δεν είχαν πείσει τον λαό. Όσες προτάσεις έγιναν για τη δημιουργία ειδικών funds ακινήτων ή τη μετοχοποίηση-ομολογοποίηση των περιουσιών, φαίνεται ότι από πολιτικής σκοπιάς ακούγονται σαν «λόγια του αέρα». Ειδικά ο πρόεδρος Αναστασιάδης δεν θα ήθελε να βάλει σε τέτοιες περιπέτειες μια τυχόν συμφωνία στην οποία θα κατέληγε. Διότι ο ίδιος προσωπικά εν έτει 2016 έχει το «ειδικό βάρος της απόδειξης», όπως θα έλεγαν οι δικηγόροι. Αλλά, όπως περιγράφεται πιο πάνω, δεν φαίνεται και πολύ πιθανό να πέσει κάποια «λύση από τον ουρανό». Ουσιαστικά αυτό το ζήτημα μένει ανοιχτό.

Υποδομές και εργασίες ανοικοδόμησης

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πτυχή, που δεν έχει τον ίδιο βαθμό δυσκολίας. Πρόκειται για τη χρηματοδότηση των τεράστιων αναγκών που προκύπτουν για τις υποδομές και τις εργασίες ανοικοδόμησης. Οι εργασίες ανοικοδόμησης αφορούν ειδικά την Αμμόχωστο, που ως «πόλη-φάντασμα» θα πρέπει να στηθεί από την αρχή. Μιλάμε ίσως γι' ακόμα μεγαλύτερα ποσά και από τον λογαριασμό για αποζημιώσεις, αφού εκτός από τον κατασκευαστικό τομέα που θα έχει και τη λογική της εμπορικής κερδοφορίας, θα χρειαστούν υποδομές σε δρόμους, ηλεκτροδότηση, υδατοπρομήθεια και τόσα άλλα. Σε αυτό το κεφάλαιο μπορεί όμως σχετικά εύκολα να σχεδιαστούν επενδυτικές φόρμουλες. Εξάλλου θα υπάρξει ενδιαφέρον και από το εξωτερικό.

Μεγάλες οικονομικές ευκαιρίες και πιθανές συγκρούσεις

Αλλά ακόμα και έτσι δεν θα λείψουν τα προβλήματα. Πρόσφατη επίσκεψη στα κατεχόμενα αντιπροσωπίας των οργανωμένων εργοληπτών της Τουρκίας έβγαλε στην επιφάνεια μια «μετωπική» σύγκρουση με τουρκοκυπριακά συμφέροντα. Ο λόγος ήταν γιατί οι εκπρόσωποι των μεγάλων τουρκικών εταιρειών και συμφερόντων έδειξαν τη διάθεση να... καθίσουν αμέσως στο τραπέζι και να «σερβιριστούν»! Μίλησαν για έργα μέχρι είκοσι δισεκατομμύρια, τα οποία είναι έτοιμοι να αναλάβουν. Και αυτό προκάλεσε την οργή των Τουρκοκυπρίων του κλάδου, που δεν έκρυψαν τη δυσαρέσκεια και έδωσαν την απάντηση ότι αυτή είναι δική τους δουλειά. Αν όμως προκαταβολικά εμφανίζεται τέτοιος οξύς... ενδοτουρκικός ανταγωνισμός, φαντάζεται κανένας τι θα γίνει άμα μπει στο τραπέζι και το ερώτημα της... «διακοινοτικής μοιρασιάς...».

Η άλλη πλευρά της χρηματοδότησης

Στην πραγματικότητα, όμως, οικονομολόγοι επιμένουν ότι υπάρχει και μια τρίτη πλευρά της χρηματοδότησης της Λύσης. Εννοούν τη χρηματοδότηση του κεντρικού κράτους, αλλά και τον χειρισμό του δημοσίου χρέους. Κανονικά η χρηματοδότηση του κεντρικού κράτους δεν έπρεπε να είναι θέμα. Θα ήταν κάτι ανάλογο με τη χρηματοδότηση σήμερα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Από την ώρα όμως που θα είναι «διακοινοτικός συνεταιρισμός», υπάρχει και εδώ ένα ζήτημα «μοιρασιάς». Πιο πολύ όμως οι τεχνοκράτες επιμένουν ότι θα υπάρχει ένα ζήτημα μηχανισμών. Να συγκρατηθεί δηλαδή η χρηματοδότηση του κεντρικού κράτους και να μην επικρατήσουν πειρασμοί. Κάποιοι παρατηρούν ότι οι «συνταγές κρατισμού» και ο πειρασμός κρατικών ελλειμμάτων, που βρίσκεται μέσα στην «κυπριακή κουλτούρα», είναι ακόμα μεγαλύτερος στους Τουρκοκυπρίους. Άρα ο συνδυασμός μπορεί να δημιουργήσει κάποιο θέμα συνεχούς ανάγκης χρηματοδότησης και του κεντρικού κράτους.

Μεγαλύτερος όμως πονοκέφαλος φαίνεται να είναι ο χειρισμός του δημόσιου χρέους, που υπάρχει ήδη. Το χρέος της Κυπριακής Δημοκρατίας μετά την καταστροφή που ξεκίνησε από το 2011, αλλά και το βάρος του Μνημονίου, έχει φτάσει σε ύψος-ρεκόρ. Σε βαθμό που σε κάποια στιγμή το ΔΝΤ έβαζε το ερώτημα αν θα ήταν βιώσιμο. Μπορεί να εφαρμόστηκε με επιτυχία το Μνημόνιο, αλλά τώρα μένει η αποπληρωμή του χρέους σε βάθος χρόνου. Μεγάλο χρέος φαίνεται να έχει και η τουρκοκυπριακή πλευρά. Χρέος βασικά προς την Τουρκία. Ποιου χειρισμού θα τύχουν αυτά τα χρέη;

Σε αυτά τα ερωτήματα οικονομολόγοι προσθέτουν και ένα σωρό λειτουργικά θέματα, που για πολλούς μπορεί να εξελιχθούν σε «λόγο του καβγά». Όπως, για παράδειγμα, η νομοθεσία και το καθεστώς των καζίνων. Αλλά και το φορολογικό σύστημα, που αυτήν τη στιγμή φαίνεται να παρουσιάζει «χαώδεις» διαφορές. Όμως δεν θα είναι μικρότερο και το θέμα των τραπεζών. Αφού ο Κύπριος πολίτης τα τελευταία χρόνια «μάτωσε» για να έρθουν σε λογαριασμό οι τράπεζες. Τι θα ισχύει, ρωτούν γνώστες των τραπεζικών παρασκηνίων, με τις τράπεζες που λειτουργούν στα κατεχόμενα; Θα έχουμε άραγε stress-tests; Και ποιος θα φορτωθεί την σχεδόν βέβαιη ανάγκη που θα προκύψει για ανακεφαλαιοποίησή τους;