Τυχόν εγκατάλειψη της Ελλάδος, επειδή ακριβώς διέρχεται κρίση, θα σήμαινε πως η Ευρώπη δεν μπορεί να αποκτήσει τη συνοχή που χρειάζεται μια πολιτική ένωση, που είναι σε θέση να υπερασπιστεί και να στηρίξει τα μέλη της

Σε μια περίοδο που η Ευρώπη πασχίζει να βρει λύσεις σε προβλήματα για τη γέννηση των οποίων φέρει ευθύνη και ο δυτικός παράγων, δηλαδή οι ΗΠΑ, η Τουρκία με τη σύμπραξη και μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, οι νεοφώτιστοι εις την ευρωπαϊκή οικογένεια, που προέρχονται από τις χώρες του πρώην σοβιετοκρατούμενου ανατολικού μπλοκ, επιδεικνύουν τις χειρότερες αντιδράσεις και εθνικιστικές μικροψυχίες στην υποχρέωση της Ευρώπης να δεχθεί πρόσφυγες, να τους περιθάλψει και να τους δώσει προσωρινά τουλάχιστον την ελπίδα και την αισιοδοξία της επιβίωσης και της απομάκρυνσης από τον τόπο των παθών και του μαρτυρίου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε και έχει μια ευκαιρία να δείξει συγκροτημένη πολιτική, λειτουργώντας ως δυνάμει κρατική οντότητα, η οποία έχει τη διοίκηση και τον σχεδιασμό της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, που προπάντων έχει μακραίωνα παράδοση πνευματικού πολιτισμού και ανθρωπιστικού δικαίου, ότι είναι σε θέση να λειτουργήσει ως χώρος που μπορεί να συμπεριφερθεί αλληλέγγυα, αναλαμβάνοντας ευθύνες πολιτικής με στόχο την ειρήνη και τη δικαιοσύνη. Χώρες όπως η Ουγγαρία, η Τσεχία και άλλες της πρώην ανατολικής Ευρώπης ανακαλύπτουν έναν ύστερο εθνικισμό, ο οποίος τις οδηγεί σε συμπεριφορές του 19ου αιώνος και του Μεσοπολέμου, ωσάν να ανακαλύπτουν ξαφνικά μετά από τα σαράντα χρόνια σοβιετοκρατίας την εθνική τους ταυτότητα, την οποία υπερασπίζονται.

Οι δηλώσεις του Προέδρου της Τσεχίας δεν είναι μόνο ακατανόητες και απαράδεκτες, είναι και απολύτως ανεξήγητες για μια χώρα που θέλει να είναι μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας, για την ένταξή της στην οποία οφείλει πολλά στην Ελλάδα. Η ελληνική ψήφος θα μπορούσε να ήταν αρνητική και να μην είχε ενταχθεί ποτέ η Τσεχία στην Ευρώπη. Όμως θα υπενθυμίσουμε στον κύριο Μίλο Ζέμαν πως η Ευρώπη υπάρχει ως χώρος με πολιτιστικό υπόβαθρο, δηλαδή με τη δημοκρατία, τα δικαιώματα και τις ελευθερίες ως κατακτήσεις του παγκόσμιου πολιτισμού χάριν στην Ελλάδα, πράγμα που όπως υπογραμμίζει ο Χέλμουτ Σμιτ, στο βιβλίο του για τη Γερμανία στον 21ο αιώνα, ήταν η βασική δύναμη που υποχρέωσε τους εννέα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας το 1980 να εντάξουν την Ελλάδα στους κόλπους της, για να αποκτήσει η ευρωπαϊκή οικογένεια το υπόβαθρο του πολιτισμού που της έλειπε, δηλαδή τις αξίες και αντιλήψεις πολιτικής, που δημιούργησε η Ελλάδα πριν από 25 αιώνες.

Η Ελλάδα του σήμερα μπορεί να διέρχεται κρίση, όπως όλη η Ευρώπη και όλος ο κόσμος, λιγότερο ή περισσότερο, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και το τεστ της Ευρώπης για την εσωτερική της συνοχή, διότι τυχόν εγκατάλειψη της Ελλάδος, επειδή ακριβώς διέρχεται κρίση, θα σήμαινε πως η Ευρώπη δεν μπορεί να αποκτήσει τη συνοχή που χρειάζεται μια πολιτική ένωση, που είναι σε θέση να υπερασπιστεί και να στηρίξει τα μέλη της. Η πορεία της Ευρώπης, την οποία προδιέγραψαν οι ιδρυτές της τη δεκαετία του 1950 και στην οποία πίστεψαν ηγέτες της όπως ο Χέλμουτ Σμιτ και ο Μιτεράν, ήταν πορεία προς την πολιτική ένωση, δηλαδή την ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Η ενοποίηση δεν είναι λογιστική υπόθεση, ούτε και οικονομικό μέγεθος μόνο, είναι πρωτίστως υπόθεση πολιτικής, δηλαδή πολιτισμού. Σε αυτήν την πολιτική ως υπόβαθρο της Ευρώπης στοιχημάτισε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής τη δεκαετία του 1970, αμέσως μετά την πτώση της Χούντας, έπεισε τους Ευρωπαίους ότι η Ελλάδα αποτελεί εκείνο το αναγκαίο υπόβαθρο που έλειπε μέχρι τότε στην Κοινότητα για να μπορέσει, έχοντας τον πολιτισμό ως βάση, να οδηγηθεί στην πολιτική ένωση.

Η Ελλάδα διέρχεται κρίση αξιών, γιατί ακριβώς οι ηγεσίες της δεν φρόντισαν να στηρίξουν τις πνευματικές της αξίες, την ιστορία και τις παραδόσεις της, μεταλαμπαδεύοντάς τες μέσα από την παιδεία στις γενιές που ήρθαν και στις γενιές που έρχονται, αλλά προτίμησαν να μιμηθούν άκριτα και επιφανειακά πρότυπα του σύγχρονου δυτικού υλικού πολιτισμού, τον οποίο ο Jurgen Habermas συνηθίζει να αποκαλεί κοινωνία της Coca Cola.

Η Ελλάδα έχει δυνάμεις, έχει ρίζες, έχει παράδοση, έχει σύστημα αξιών στο οποίο πρέπει να επιστρέψει. Το ίδιο ισχύει και για την Κύπρο, η οποία μπορεί να σταθεί όρθια και να επιβιώσει ως πολιτισμός, δηλαδή ως πολιτική οντότητα, εάν παύσει να ακολουθεί τις οδηγίες και τις προσταγές των ξένων που ενδιαφέρονται για τα δικά τους συμφέροντα, και επιστρέψει στην ιστορική της παράδοση, στο αξιακό της σύστημα, που είναι απαραίτητο για να μπορέσει να χαράξει το δικό της μέλλον μιας δημοκρατικής Κύπρου, με δικαιοσύνη και ελευθερία.

Η σημερινή πρόκληση των Τσέχων απέναντι στην Ελλάδα ήταν μια καλή αφορμή, που θα επιτρέψει στους απανταχού Έλληνες να αναλογιστούν τις ευθύνες τους απέναντι σε αυτό που ήσαν και απέναντι σε αυτό που οφείλουν να είναι οι ίδιοι και τα παιδιά τους στο μέλλον.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Κοσμήτορας Σχολής Διεθνών Σπουδών, Επικοινωνίας και Πολιτισμού
Παντείου Πανεπιστημίου