ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΕΝ ΠΑΡΑΧΘΕΝ ΕΡΓΟ, ΣΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΟΜΩΣ ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥΣ ΧΩΡΙΖΕΙ ΤΟ... ΣΥΜΠΑΝ

Κοινή γραμμή πλεύσης σε σειρά θεμάτων του Κυπριακού εντόπισαν Αναστασιάδης και Ακιντζί, όμως στα κεφάλαια που θεωρούνται κλειδιά η απόσταση είναι χαώδης. Ποικίλες ερμηνείες

Κομβικό πέραν κάθε άλλου κεφαλαίου θεωρεί το Προεδρικό το ζήτημα του περιουσιακού, γιατί εκτιμούν ότι θα ανοίξει τον δρόμο για την τελική λύση

Η αναφορά και μόνο του Προέδρου της Δημοκρατίας στην πρόσφατη σύνοδο του Εθνικού Συμβουλίου, «για ετοιμότητα ολιγόμηνης αναβολής των βουλευτικών εκλογών», πυροδότησε το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό. Άπαντες έσπευσαν να ερμηνεύσουν τη δήλωση και να ψάξουν για το πόσο στ’ αλήθεια προχώρησαν οι διαπραγματεύσεις. Είμαστε όντως κοντά σε λύση; Και αν ναι, πώς αυτό συνάδει με την άλλη αναφορά του Προέδρου Αναστασιάδη -στην ίδια μάλιστα σύνοδο- ότι είναι ανοησίες τα όσα ακούγονται για λύση μέχρι τον Μάρτιο. Η «Σ» έκανε την έρευνά της, ρώτησε, έψαξε και έμαθε όλα όσα γνωρίζουν πλέον και τα πολιτικά κόμματα σε σχέση με το πού βρίσκεται ο διακοινοτικός διάλογος, πού υπάρχουν συγκλίσεις, αποκλίσεις και αγκάθια.

Περίεργη… συναντίληψη

«Υπάρχει συναντίληψη, όχι συμφωνία, ούτε σύγκλιση, για μη επιμονή στο πρωτογενές δίκαιο, ούτε και στη συνέχιση στρατιωτικής υφής εγγυήσεων. Ομοίως φαίνεται να υπάρχει διαφοροποίηση και για το θέμα των εγγυημένων πλειοψηφιών πληθυσμού και γης», είπε μεταξύ άλλων ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, προκαλώντας βεβαίως σωρεία ερωτημάτων, αφού πριν καν στεγνώσει το μελάνι των όσων «αποκάλυπτε», δέχθηκε απροκάλυπτα την πανηγυρική διάψευση από τον ίδιο τον συνομιλητή του Μουσταφά Ακιντζί, ο οποίος επέμεινε στις πάγιες τουρκικές απαράδεκτες επιδιώξεις, τόσο για την «ασφάλεια που προσφέρει στους Τ/κ η Τουρκία», αλλά και για την ανάγκη «οι Τ/κ να είναι οι αφέντες των περιοχών τους μέσα από διασφαλισμένες πλειοψηφίες γης και πληθυσμού».

Οι αποκλίσεις

Πέραν των προαναφερθέντων περί δήθεν «συναντίληψης», που όμως δεν επιβεβαιώνονται από τα δημοσίως και επανειλημμένα λεχθέντα του κατοχικού ηγέτη, υπάρχει σαφής εικόνα και για τα ψηλά εμπόδια της διαδικασίας.

Μέχρι τη στιγμή που σύρονταν αυτές οι γραμμές και με βάση πάντα τη διαθέσιμη προς τα κόμματα ενημέρωση από το Προεδρικό, τεράστιες είναι οι δυσκολίες που προκύπτουν:

· Στο περιουσιακό, όπου, παρά την εδώ και μήνες συζήτηση των διαπραγματευτών των δύο κοινοτήτων, δεν υπάρχει έστω μια ελάχιστη κοινή γραμμή πλεύσης σε σχέση με τα κριτήρια που θα καθορίζουν και τις προσφερόμενες διαδικασίες. Η λεκτική και πολιτικού περιεχομένου συμφωνία επί της αρχής για το ατομικό δικαίωμα ιδιοκτησίας φαίνεται να είναι, επί του παρόντος τουλάχιστον, προπέτασμα καπνού μηδαμινής σημασίας. «Άλλο είναι ο πρώτος αιτητής και άλλο ποιος έχει τον πρώτο λόγο», η αναφορά Ακιντζί, που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας.

· Στις εδαφικές αναπροσαρμογές, για τις οποίες δεν έγινε εκτενής συζήτηση, παρά το ότι είναι θέμα αλληλένδετο με το περιουσιακό, η ε/κ πλευρά βρίσκεται ενώπιον της γνωστής τουρκικής βουλιμίας, που θέλει ακόμη λιγότερη επιστροφή εδαφών από αυτήν που προνοούσε το σχέδιο Ανάν. Την ίδια ώρα που ο Πρόεδρος Αναστασιάδης προσθέτει στις απαιτήσεις της ε/κ πλευράς και τη Μόρφου.

· Αποχώρηση τουρκικών στρατευμάτων. Δύσκολο έως και δυσεπίλυτο ζήτημα, το οποίο συνδέεται και με το ζήτημα των μεταβατικών περιόδων. Επί του παρόντος, η τ/κ πλευρά εμμένει σε παραμονή ενός αριθμού κατοχικού στρατού μέχρι την πλήρη εφαρμογή, θέση που όμως αποτελεί casus belli για τον Πρόεδρο Αναστασιάδη, που γνωρίζει ότι τυχόν παραμονή έστω και ενός Τούρκου στρατιώτη δύναται να τινάξει τα πάντα στον αέρα.

· Καθεστώς εγγυήσεων. Όσο και αν η διεθνής κοινότητα στηρίζει την ε/κ θέση, ότι πρόκειται για αναχρονισμό που πρέπει επειγόντως να εξαλειφθεί, άλλο τόσο επιμένουν σε διατήρηση εγγυήσεων Τουρκία και ψευδοκράτος. Με πρόσχημα την ασφάλεια των Τ/κ, ρίχνουν στον κάλαθο των σκουπιδιών τα περί ανασφάλειας των Ε/κ, που υπήρξαν και παραμένουν τα θύματα της εισβολής και κατοχής.

· Εκ Περιτροπής Προεδρία. Αν και το κεφάλαιο της διακυβέρνησης είναι «κλειστό» παραμένει η διαφωνία, με τους Τ/κ να εμμένουν και την ε/κ πλευρά να το παραπέμπει για το τέλος. Θα κριθεί στη βάση ανταλλαγμάτων, αν και η λογική θέλει τον ισχυρό να επικρατεί, αφού έχει και ως παρακαταθήκη τη συμφωνία την περίοδο Χριστόφια-Ταλάτ.

Οι συγκλίσεις

Πολλές και με τη δική τους βαρύτητα, η οποία όμως δεν είναι αρκετή να ανοίξει τον δρόμο της λύσης, είναι οι μέχρι σήμερα επιτευχθείσες συμφωνίες και συγκλίσεις του Προέδρου Αναστασιάδη, με τον κατοχικό ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί. Πολλές από τις συγκλίσεις είναι πλέον γνωστές στα πολιτικά κόμματα, αν και δεν έχουν γραπτώς τις προτάσεις των δύο πλευρών. Προσπαθήσαμε στο μέτρο του δυνατού να μαζέψουμε τις συγκλίσεις αυτές, οι οποίες είναι πάνω-κάτω οι εξής:

· Στο περιουσιακό έχουν κλειδώσει οι 23 κατηγορίες περιουσιών για τις οποίες θα υπάρχει διαφορετική αντιμετώπιση

· Συμφωνήθηκε επί της αρχής ότι μετά τη λύση, ιδιοκτήτης και παράνομος χρήστης θα έχουν τρεις μήνες χρόνο για να καταλήξουν από μόνοι τους σε αποδεκτή διευθέτηση

· Συμφωνήθηκε η σύσταση δέκα δικαστικών οργάνων που θα επιλαμβάνονται των υποθέσεων που δεν υπάρχει συμφωνία, στη βάση κριτηρίων που ακόμη δεν καθορίστηκαν

· Συμφωνήθηκε ότι αν υπάρχει συμφωνία γι' αποκατάσταση του ιδιοκτήτη, τότε ο χρήστης θα δικαιούται αποζημίωση για τις όποιες βελτιωτικές εργασίες έκανε στην περιουσία και θα πρέπει να του προσφέρεται άμεσα εναλλακτική περιουσία

· Συμφωνήθηκε τελεσίδικα η μορφή της νομοθετικής εξουσίας που θα περιλαμβάνει ομοσπονδιακή γερουσία, με 20 γερουσιαστές από το κάθε συνιστών κρατίδιο

· Θα συσταθεί Κάτω Βουλή με σύνθεση 36 Ε/κ και 12 Τ/κ, ενώ συμφωνήθηκε και ποια θέματα θα επιλαμβάνεται το καθένα από τα δύο σώματα

· Κάθε συνιστώσα πολιτεία θα έχει το δικό της τοπικό κοινοβούλιο

· Το Ανώτατο Δικαστήριο θα αποτελείται από ίσο αριθμό Ε/κ και Τ/κ δικαστών, και για τα ζητήματα που θα άπτονται του συντάγματος θα έχει λόγο ξένος δικαστής

· Συμφωνήθηκε ότι ο ξένος δικαστής δεν θα προέρχεται από μία εκ των τριών σημερινών εγγυητριών δυνάμεων (Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία) ενώ, όπως ενημέρωσε ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, για να μην υπάρχει θέμα αξιοπιστίας, θα γίνεται «κλήρωση» από σειρά ονομάτων λίγο πριν από την εκδίκαση της όποιας συνταγματικής υπόθεσης

· Επιβεβαιώθηκε προηγούμενη σύγκλιση, ότι τα θέματα εξωτερικής πολιτικής και οι διεθνείς συμβάσεις θα τυγχάνουν ομοσπονδιακού χειρισμού και αποφάσεων

· Συμφωνήθηκε ότι οι συνιστώσες πολιτείες θα έχουν δικαίωμα σύναψης συμφωνιών σε θέματα τα οποία καθορίζονται, ακόμη και για εμπόριο (αυτό είναι νέο), με την προϋπόθεση ότι η χώρα με την οποία γίνεται η σύμβαση θα αναγνωρίζει a priori την Ομόσπονδη Κύπρο

· Συμφωνήθηκε ότι οι τέσσερεις βασικές ελευθερίες (διακίνησης, εγκατάστασης, απόκτησης περιουσίας και εργασίας) θα εφαρμόζονται για όλους τους Κύπριους πολίτες

· Συμφωνήθηκε η αναλογία πληθυσμού που μειώνεται ελάχιστα από το 4:1 σε 78,5% με 21,5% (παραμένει σε εκκρεμότητα πόσοι έποικοι θα παραμείνουν)

· Η πολιτογράφηση Ελλήνων και Τούρκων από το ομόσπονδο κράτος με διαδικασίες που θα συμφωνηθούν, θα διέπεται από την αναλογία 4:1, όπως έχει καθοριστεί η πληθυσμιακή αναλογία.

Οικονομική προοπτική

Από όλη την ιστορία των μέχρι σήμερα διαπραγματεύσεων, απουσιάζει παντελώς οποιαδήποτε αναφορά στις οικονομικές πτυχές και κυρίως το κόστος πιθανής επίλυσης του Κυπριακού. Κάτι το οποίο θα πρέπει άμεσα να ξεκαθαρίσει, καθώς μπορεί να αποτελέσει τη βραδυφλεγή βόμβα που θα τινάξει την όποια συμφωνία στον αέρα. Δεν είναι τυχαία η αναφορά του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, ότι αυτό το ζήτημα θα πρέπει να είναι ξεκάθαρο πριν από μια συμφωνία. Δεν έπεισε, ωστόσο, ότι κάτι τέτοιο θα είναι βιώσιμο, παρά τη διαβεβαίωσή του ότι οι ΗΠΑ θα στηρίξουν τη λύση του Κυπριακού (εννοώντας χρηματοδοτικά).

Ήδη έχουν μετακληθεί εμπειρογνώμονες από την Παγκόσμια Τράπεζα και το ΔΝΤ, για να εκτιμήσουν τεχνοκρατικά πόσο ακριβό θα είναι το… μάρμαρο.

Σίγουρα γνωρίζει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ότι σε περίπτωση που ακολουθηθεί η γνωστή λογική για αποζημιώσεις και κάλυψη κόστους από την Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση, αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό. Θα πρέπει δηλαδή να γίνει ξεκάθαρο από την πρώτη στιγμή ότι η χρηματοδότηση της λύσης και η κάλυψη του μεγάλου κόστους θα πρέπει να προέλθει πρωτίστως από τον θύτη, την κατοχική Τουρκία και δευτερευόντως από τη διεθνή κοινότητα, η οποία θα πρέπει από τα λόγια να περάσει στις πράξεις. Άλλωστε, το παράδειγμα των χρημάτων που μαζεύτηκαν από τη διεθνή διάσκεψη δωρητών την περίοδο του σχεδίου Ανάν (το ποσό ήταν πενιχρό) είναι εκεί και κτυπά καμπανάκι για τις οικονομικές προοπτικές πιθανής λύσης του Κυπριακού.

Η ερμηνεία των αντιφάσεων

Αυτό που προκάλεσε «σύγχυση» στην κοινή γνώμη και το πολιτικό προσωπικό ήταν οι εκ πρώτης όψεως αντιφατικές αναφορές του Προέδρου Αναστασιάδη, στο Εθνικό Συμβούλιο (όπως διέρρευσαν) ότι θα πρέπει τα κόμματα να είναι έτοιμα για ολιγόμηνη αναβολή των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου, την ίδια ώρα όμως που επανέλαβε τρεις φορές ότι «είναι ανοησίες τα όσα λέγονται για λύση τον ερχόμενο Μάρτιο». Διερευνώντας λίγο το ζήτημα και ρωτώντας κυβερνητικές πηγές, ξεκαθαρίσαμε το σκηνικό ως εξής.

Εντός του Προεδρικού θεωρούν ότι οι υπό εξέλιξη συζητήσεις για το περιουσιακό, οι οποίες ακουμπούν ακροθιγώς επί του παρόντος και το εδαφικό, θα δείξουν με μεγάλη ευκρίνεια κατά πόσο η προοπτική λύσης είναι όντως υπαρκτή. Θεωρούν δηλαδή ότι σε περίπτωση συμφωνίας στο μείζον αυτό κεφάλαιο, τα υπόλοιπα θα τρέξουν με μεγάλη ταχύτητα και ενδεχομένως να προκύψει η ανάγκη αναβολής της εκλογικής διαδικασίας. Αν όμως το περιουσιακό τραβήξει σε βάθος χρόνου, τότε οι προοπτικές λύσης απομακρύνονται και σίγουρα δεν μπορούν να τοποθετούνται το πρώτο εξάμηνο του 2016. Έτσι δηλαδή εξηγείται η από την πρώτη ανάγνωση αντίφαση των δύο τοποθετήσεων.