Υπάρχει ή όχι θέμα αναβολής των εκλογών λόγω Κυπριακού; Και αν ναι, είναι τελικά αυτό συνταγματικά και νομικά επιτρεπτό; Στις κρίσιμες ερωτήσεις απαντούν στο Ρινγκ δύο διακεκριμένοι νομικοί, ο Αντρέας Αγγελίδης και ο Κύπρος Χρυσοστομίδης.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

- Υπάρχει συνταγματικό περιθώριο γι' αναβολή των εκλογών λόγω εξελίξεων στο Κυπριακό και πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως προηγούμενο το 1965;

- Η λογική της αναβολής των εκλογών δεν συγκρούεται με τη λογική της υπεράσπισης της κρατικής μας κυριαρχίας; Γιατί να αναβληθούν εκλογές με μόνη αιτία την πιθανή συμφωνία; Τι εξυπηρετεί;

- Η αμέσως επόμενη μέρα πιθανής λύσης τι θα πρέπει να περιλαμβάνει για τη λειτουργία ενός νέου ομόσπονδου κράτους; Είναι λύση στα περί μεταβατικής περιόδου η συνέχιση λειτουργίας σωμάτων που λειτουργούν σήμερα, ώστε να οδηγήσουν τους πρώτους μήνες στις πρώτες εθνικές ομοσπονδιακές εκλογές;

Δρ ΚΥΠΡΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΔΗΣ
Νομικός

1. Το Σύνταγμα επιβάλλει την υποχρέωση για διενέργεια βουλευτικών εκλογών κάθε 5 χρόνια. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Άρθρο 65 του Συντάγματος, «Η Βουλή των Αντιπροσώπων εκλέγεται διά περίοδον πέντε ετών».
Υπάρχει στο Σύνταγμα πρόβλεψη για δυνατότητα αναβολής της διενέργειας των εκλογών, μόνο εάν πληρούνται οι πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις που τίθενται στο Άρθρο 66 (3) του Συντάγματος.
Νομίζω, δεν μπορεί να υπάρξει αμφιβολία ότι οι βουλευτικές εκλογές μπορούν να αναβληθούν μόνο εάν επισυμβούν απρόβλεπτα περιστατικά τέτοιας φύσης, που, εκ των πραγμάτων, καθιστούν αδύνατη τη διεξαγωγή των εκλογών κατά τον χρόνο που προβλέπει το Σύνταγμα, δηλαδή υπάρχει, εκ των πραγμάτων, αντικειμενική αδυναμία διενέργειάς τους και όχι οποιαδήποτε περιστατικά κατά την κρίση οποιουδήποτε πολιτειακού οργάνου, καθιστούν προσφορότερη την αναβολή της διενέργειας των εκλογών.

Η τυχόν οποιαδήποτε ερμηνεία ότι μπορούν να αναβληθούν οι εκλογές, για οποιονδήποτε λόγο που δεν συνεπάγεται πρακτική αδυναμία διενέργειάς τους, θα ήταν αντίθετη προς τους κανόνες ερμηνείας νομοθετικών διατάξεων και συγκεκριμένα του κανόνα ότι «μια συγκεκριμένη φράση σε συνταγματική ή νομοθετική διάταξη, θα πρέπει να ερμηνεύεται ejusdem generis, δηλαδή σε συνάρτηση και κατ’ αναλογίαν προς ό,τι προηγείται και ό,τι ακολουθεί τη φράση αυτή».

2. Η πιθανότητα λύσης εμφανώς δεν εμπίπτει στην κατηγορία αυτών των απρόβλεπτων περιστατικών, που καθιστούν τη διενέργεια εκλογών αδύνατη. Το νομικά και λογικά ορθό είναι, ανεξάρτητα από διαφαινόμενη πιθανότητα λύσης, να διενεργηθούν κανονικά οι βουλευτικές εκλογές. Σε περίπτωση λύσης και αποδοχής της με δημοψήφισμα, τότε μπορούν να διενεργηθούν νέες εκλογές βάσει του νέου συντάγματος, ακόμη και την επομένη ημέρα. Μια αναβολή των τώρα κανονικών βουλευτικών εκλογών θα ήταν σαφώς αντισυνταγματική. Παρεκβάσεις από το γράμμα του Συντάγματος, χωρίς την απαραίτητη νομική βάση, δηλ. τροποποίηση του Συντάγματος ή δικαιολογημένη επίκληση του δικαίου της ανάγκης, δημιουργούν προβλήματα διασάλευσης της συνταγματικής τάξης ενός κράτους. Να θυμίσω ότι μόνο στη βάση σαφών κριτηρίων θεωρήθηκε από την ΕΕ, στο στάδιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Κύπρου, ότι η ενσωμάτωση του δικαίου της ανάγκης στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν επηρέασε την κρατική της κυριαρχία και ανεξαρτησία. Δεν πιστεύω ότι παρόμοιες συνθήκες θα ξαναπαρουσιασθούν, όμως ενισχύεται με την όποια διασάλευση της συνταγματικής τάξης η τουρκική προπαγάνδα για μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, που όμως και πάλι δεν νομίζω ότι θα έχει επιτυχία. Όμως είμαι της γνώμης ότι μια τέτοια αναβολή πρέπει να αποφευχθεί.

3. Άμεση λειτουργία όλων των κρατικών οργάνων, μαζί με την αποδοχή του νέου συντάγματος και λειτουργία όλων των κρατικών εξουσιών. Πρέπει οπωσδήποτε να αποφευχθούν οποιεσδήποτε μεταβατικές διατάξεις. Προς τούτο πρέπει να γίνουν οι κατάλληλες πρόνοιες στο νέο Σύνταγμα και η άμεση δημιουργία, με νομιμοποίηση μέσα από το δημοψήφισμα, όλων των αρχικών κρατικών οργάνων και των τριών εξουσιών. Όσον αφορά τη διενέργεια των επόμενων συνταγματικών εκλογών κλπ., τούτο θα γίνει όπως θα προβλέπει το ομοσπονδιακό σύνταγμα, όμως στο μεταξύ όλες οι εξουσίες θα βρίσκονται στη θέση τους και τα σχετικά όργανά τους θα λειτουργούν ως μόνιμα όργανα του κράτους, έστω και για περιορισμένο χρόνο, χωρίς να υπάρχει λόγος για μεταβατική περίοδο ή για αναφορά σε μεταβατική περίοδο.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ
Νομικός

1. Στην πολιτική ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας, η Τουρκανταρσία του Δεκέμβρη 1963 αποτέλεσε ένα σημαντικό μελανό σημείο στη δημοκρατική λειτουργία του Κράτους. Ως εκ της έκρυθμης κατάστασης, το Κράτος διασώθηκε με την ψήφιση Νόμων κατ’ επίκλησιν του Δικαίου της Ανάγκης, «μέχρις ότου ο κυπριακός λαός εκφέρει την άποψή του». Το Σύνταγμα, στο κεφάλαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προβλέπει ότι κάθε «πολίτης» δικαιούται να ψηφίζει βουλευτές. Σε κάθε εκλογική αναμέτρηση, δημοκρατικά, ο κάθε πολίτης μετατρέπεται με την ψήφο του σε κυρίαρχη δύναμη. Είναι κατά τη βούλησή του, με καθολική ψηφοφορία που επέρχεται η εκλογή βουλευτών. Είναι λοιπόν ξεκάθαρο ότι η Βουλή προκύπτει για συγκεκριμένη θητεία, από την ψήφο των πολιτών.

Δεν προκύπτει Βουλή από τη Βουλή. Το 1965 η ίδια η Βουλή, επικαλούμενη την εκ των πραγμάτων αδυναμία να διενεργηθούν εμπρόθεσμα εκλογές και επειδή επεβάλλετο η απρόσκοπτη λειτουργία τού (εξαιρετικής σημασίας για την ομαλή λειτουργία του Κράτους) θεσμικού οργάνου (μια των τριών διακρινόμενων εξουσιών), ψήφισε παράταση της θητείας της για ένα χρόνο. Θυμίζω ότι η Βουλή τότε αντιμετώπισε διά Νόμου την αυτοδιάλυση της Ελληνικής Κοινοτικής Συνέλευσης (μια απόφαση κεφαλαιώδους σημασίας περί την ανάγκη οι πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας, να μη διακρίνονται σε μέλη δύο κοινοτήτων). Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τότε, με βάση το σύνολο των δεδομένων, δεν ανέπεμψε τον Νόμο αυτόν προς έλεγχο συνταγματικότητας στο Ανώτατο Δικαστήριο. Έτσι ακολούθησαν αντίστοιχοι Νόμοι παράτασης ανά έτος της θητείας της Βουλής έως και το 1969.

2. Σήμερα δεν συντρέχουν αντίστοιχοι λόγοι. Ο διεξαγόμενος διάλογος για επίλυση του κυπριακού προβλήματος (που δυστυχώς έπαυσε να αφορά την άρση της παράνομης κατοχής, διαίρεσης, εκτοπισμού και εποικισμού) δεν εμπόδισε προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Άρα, το ενδεχόμενο επικείμενης λύσης δεν μπορεί να αποτελέσει αφορμή, για να στερηθεί ο πολίτης του δικαιώματος να ψηφίσει αυτούς που θα επιλέξει ως νέα Βουλή, λόγω της συμπλήρωσης της καθορισμένης θητείας της Βουλής. Η άσκηση του δικαιώματος της ψήφου είναι θέμα κρατικής κυριαρχίας και νόμιμης λειτουργίας. Τέτοιες κυριαρχικές εξουσίες υπέρ του λαού είναι επιβεβλημένες, σε μια φάση του Κυπριακού η οποία μπορεί να οδηγήσει στην ανάγκη ενός δημοψηφίσματος. Δεν μπορεί η ίδια η Βουλή να αποστερήσει το δικαίωμα αυτό και να προκύψει Βουλή χωρίς εκλογή από τον λαό.

3. Τα θεσμικά όργανα όπως η Βουλή, ιδιαίτερα όταν η Τουρκία αμφισβητεί το Κράτος μας («εκλιπούσα»), επιβάλλεται να έχουν απόλυτη νομιμοποιημένη υπόσταση κατά το Σύνταγμα και τη λαϊκή θέληση. Τότε μόνο θα διαδραματίσουν το προς το Κράτος και τον λαό καθήκον τους. Η άσκηση της λαϊκής κυριαρχίας και η τήρηση των θεσμικών υποχρεώσεων του Κράτους είναι πρωταρχικής και βαρύνουσας σημασίας, για επιβεβαίωση του Κράτους Δικαίου, αλλά και αναγκαία για τη διεκδίκηση δίκαιης λύσης.