Ο «ΠΟΛΕΜΟΣ» ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΖΙΧΑΝΤΙΣΤΩΝ, ΔΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΡΩΣΙΑΣ

Πόσο έγκυρη είναι η κάλυψη των γεγονότων από τα ΜΜΕ και ποια τα «όπλα» προπαγάνδας του Ισλαμικού Κράτους, των Δυτικών χωρών και της Ρωσίας

Με την προπαγάνδα οι κυβερνήσεις μπορούν να παραπλανήσουν σε σχέση με τα αίτια ενός πολέμου και να διαμορφώσουν απόψεις για το ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι οι κακοί

Οι δημοσιογράφοι ως επαγγελματίες, αλλά και οι πολίτες ως χρήστες του διαδικτύου, βρίσκονται αντιμέτωποι με μεγάλες προκλήσεις…

Η κοινή γνώμη παρακολουθεί σοκαρισμένη τις εξελίξεις μετά και τις τελευταίες πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις που σημειώθηκαν πριν από λίγες ημέρες στη Γαλλία από μέλη του Ισλαμικού Κράτους (ISIS). Πλέον, οι μάχες δεν γίνονται μόνο στα εδάφη της Συρίας και του Ιράκ, αλλά έχουν μεταφερθεί στους δρόμους των ευρωπαϊκών πόλεων, όπου ο αριθμός των θανάτων αθώων πολιτών αυξάνεται καθημερινά. Σε εξέλιξη, όμως, βρίσκεται και μια άλλη μάχη μεταξύ των δυνάμεων των τζιχαντιστών, των δυτικών χωρών και της Ρωσίας, εκείνη της προπαγάνδας. Η μάχη αυτή θεωρείται εξίσου σημαντική για την έκβαση του πολέμου.

Το… τιμόνι της κάθε κυβέρνησης

Ετυμολογικά, προπαγάνδα σημαίνει «διάδοση μίας φιλοσοφίας ή άποψης» και ουσιαστικά είναι η παρουσίαση μηνυμάτων με έναν συγκεκριμένο τρόπο, ώστε να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους σκοπούς.

Η προπαγάνδα είναι το τιμόνι με το οποίο μια κυβέρνηση ή μια οργάνωση οδηγεί το λεωφορείο των πολιτών. Επιλέγει τη διαδρομή που θα ακολουθήσει, όπως για παράδειγμα αν θα ρίξει κάθε ανθρώπινη ηθική από τον γκρεμό, δημιουργώντας τα πρόσφατα παραδείγματα άβουλων πλασμάτων που ζώνονται εκρηκτικά και ανατινάζονται σε δημόσιους χώρους. Επίσης, με την προπαγάνδα οι κυβερνήσεις μπορούν να παραπλανήσουν σε σχέση με τα αίτια ενός πολέμου και να διαμορφώσουν απόψεις για το ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι οι κακοί.

Η επιτυχία του σκοπού τους εξαρτάται κυρίως από το πόσο ικανός είναι ο ίδιος ο οδηγός (κυβέρνηση), το λεωφορείο (τα μέσα που διαθέτει), αλλά και το πόσο ψηλά είναι τα εμπόδια που θα συναντήσει κατά την προσπάθεια, όπως για παράδειγμα οι ηθικές αντιστάσεις των φορέων μετάδοσης ειδήσεων ή/και η δυναμικότητα στις αντίπαλες προπαγάνδες.

Οι δημοσιογράφοι ως επαγγελματίες, αλλά και οι πολίτες ως χρήστες του διαδικτύου, βρίσκονται αντιμέτωποι με μεγάλες προκλήσεις…

Ο καθένας τα δικά του…

Ενώ στο πεδίο της μάχης οι δυτικές χώρες, όπως ΗΠΑ, Αγγλία και Γαλλία, είναι «σύμμαχοι» με τη Ρωσία σε ό,τι αφορά την εναέρια στρατιωτική υποστήριξη των δυνάμεων του συριακού καθεστώτος και των κουρδικών δυνάμεων, σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο συνεχίζουν να είναι στα «μαχαίρια» και η σύγκρουση αυτή διαφαίνεται και από την επιθετική προπαγάνδα που υιοθετούν.

Προκειμένου να αποκτήσει τη συμπάθεια της διεθνούς κοινής γνώμης οι προπαγάνδες των εμπλεκομένων χωρών καταπιάνονται κυρίως με τα θέματα της ασφάλειας, της ευημερίας, αλλά και της θρησκείας. Από τον δυτικό κόσμο δεν λείπουν αναφορές σε «τρομοκράτες τζιχαντιστές» και «επικίνδυνους ισλαμιστές», ενώ παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως «μαχητές ενάντια στην τρομοκρατία». Από την πλευρά του Ισλαμικού κράτους, αποστέλλονται μηνύματα στο διαδίκτυο για «σταυροφόρους» και «εχθρούς του Αλλάχ», ενώ παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως «πιστούς υπηρέτες του Αλλάχ» και δικαιολογούν τις σφαγές αμάχων και παιδιών ως «θέλημα Θεού»…

Θα πρέπει να αναρωτηθεί κανείς αν είναι όλοι οι μουσουλμάνοι τρομοκράτες που δεν σέβονται τους αλλόθρησκους; Επίσης, πόσοι είναι μάχιμοι τζιχαντιστές και πόσοι μουσουλμάνοι από τα δισεκατομμύρια μουσουλμάνων σε όλον τον κόσμο είναι διατεθειμένοι να πιάσουν όπλο και να σκοτώσουν; Είναι περισσότεροι από το 1 ή 2%; Μήπως οι Ευρωπαίοι δεν κτυπούν τις γυναίκες τους; Οι στατιστικές τι λένε στην Ευρώπη για την ενδοοικογενειακή βία; Μήπως υπάρχει και ένας αριθμός οπαδών του Ισλαμικού Κράτους που μπορεί μεν να επιθυμούν την πτώση του Άσαντ στη Συρία, αλλά καταδικάζουν τις δολοφονίες αμάχων;

Οι επόμενες ερωτήσεις είναι για τους υποστηρικτές του ΙΚ. Είναι όντως θέλημα Θεού να κατακτήσουν οι τζιχαντιστές τα εδάφη του Ιράκ και της Συρίας και να ιδρύσουν το Ισλαμικό Κράτος; Είναι όντως θέλημα Θεού οι θηριωδίες και οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι; Είναι όντως θέλημα Θεού να αποκεφαλίζονται οι αλλόθρησκοι;

Βίντεο, φωτογραφίες και περιοδικό

Η «μηχανή» προπαγάνδας του Ισλαμικού Κράτους περιλαμβάνει ένα κύκλωμα δημοσιογράφων-ορκισμένων στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων των τζιχαντιστών. Οι δημοσιογράφοι αυτοί συντονίζονται από ένα γραφείο Τύπου, το οποίο ουσιαστικά ελέγχει και «φιλτράρει» όλες τις ειδήσεις που μεταδίδονται εκτός της επικράτειας του ΙΚ. Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε πρόσφατα η Wall Street Journal, η ηγεσία των τζιχαντιστών φέρεται να έδωσε μια λίστα με οδηγίες και κανόνες σε εκπροσώπους του Τύπου που βρέθηκαν στα όρια του Ισλαμικού Χαλιφάτου, στο Ντεΐρ Αλ Ζουρ της Συρίας. Η λίστα που διέρρευσε στον διεθνή Τύπο περιλαμβάνει έντεκα «εντολές», όπως για παράδειγμα οι ανταποκριτές είναι υπόχρεοι να ορκιστούν πίστη στο Χαλιφάτο, ενώ η όλη δουλειά τους θα πρέπει να γίνεται υπό την αποκλειστική επίβλεψη του γραφείου Τύπου.

Οι δημοσιογράφοι και οι μαχητές του Χαλιφάτου είναι αυτοί που «βομβαρδίζουν» καθημερινά το διαδίκτυο με βίντεο και φωτογραφίες που αφορούν τις «μεγάλες επιτυχίες» των τζιχαντιστών στο πεδίο της μάχης, αλλά και σκηνές αποκεφαλισμών εχθρών και εκτελέσεων αμάχων. Σκοπός της προπαγάνδας είναι να συσπειρώσουν τους οπαδούς τους, να δώσουν την αίσθηση ότι θα νικήσουν στον πόλεμο, και να τους πείσουν να συμβάλουν στον αγώνα. Επίσης, επιχειρούν με τις μεθόδους αυτές να εκφοβίσουν και να πανικοβάλουν τη διεθνή γνώμη. Θεωρούν ότι καλλιεργώντας το αίσθημα ασφαλείας θα ωθήσουν τους Ευρωπαίους πολίτες να ζητήσουν από τις κυβερνήσεις τους να σταματήσουν τις επιθέσεις από αέρος εναντίον των βάσεων του Ισλαμικού Κράτους.

Επιπρόσθετα, για τον ίδιο σκοπό, το Ισλαμικό Κράτος εκδίδει σε μηνιαία βάση το περιοδικό «Dabiq». Το πρώτο τεύχος δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2014 και αργότερα άρχισε να εκδίδεται σε διαφορετικές γλώσσες, όπως η αγγλική. Σκοπός του είναι να φανατίσει, να ξεσηκώσει και να ενεργοποιήσει οπαδούς του ΙΚ. Τα κείμενα αναφέρονται στον Ισλαμισμό, στην αναγκαιότητα και τα οφέλη της δημιουργίας του Ισλαμικού Κράτους.
Περιλαμβάνει γραφικές εικόνες με εκτελέσεις εχθρών και αμάχων. Μάλιστα, με ιδιαίτερα προκλητικό τρόπο το περιοδικό παρουσιάζει υπό τη μορφή αγγελίας Ευρωπαίους που κρατούνται ως όμηροι των τζιχαντιστών και καλεί όποιον επιθυμεί να πληρώσει τη ρήτρα απελευθέρωσής τους, να επικοινωνήσει σε συγκεκριμένο αριθμό. Σκοπός της μακάβριας αγγελίας δεν είναι μόνο η οικονομική ενίσχυση, αλλά κυρίως ο εκφοβισμός των αντιπάλων.

Η προπαγάνδα των δυτικών δυνάμεων

Ισχυρή προπαγάνδα διαθέτουν και οι δυτικές χώρες και κυρίως αυτές που συμμετέχουν στρατιωτικά στον πόλεμο από αέρος, όπως οι ΗΠΑ, η Αγγλία και η Γαλλία. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα αρχηγεία των μεγαλύτερων ειδησεογραφικών πρακτορείων, τηλεοπτικών δικτύων και εφημερίδων στον κόσμο βρίσκονται στις χώρες αυτές, ενώ ορισμένοι από τους ιδιοκτήτες αυτών των μέσων ενδεχομένως να συνδέονται οικονομικά ή πολιτικά με αξιωματούχους των εν λόγω κυβερνήσεων.

Ακόμη και αν ο σκοπός κάποιων μέσων ενημέρωσης είναι αγνός, υφίστανται μεγάλες δυσκολίες σε σχέση με την προσπάθεια αποτύπωσης της αλήθειας. Μια από αυτές τις δυσκολίες είναι η πρόσβαση στα σημεία ενδιαφέροντος και συγκεκριμένα στα πεδία μάχης στα εδάφη του Ιράκ και στη Συρία.

Υπάρχουν δύο τρόποι κάλυψης των γεγονότων για έναν πολεμικό ανταποκριτή. Ο ένας είναι να ενσωματωθεί στο ένα από τα δύο μαχόμενα στρατόπεδα. Σε αυτήν την περίπτωση, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπόκειται σε περιορισμούς σε σχέση με το τι μεταδίδει. Στα θετικά συγκαταλέγεται η ασφαλής πρόσβαση σε σημεία ενδιαφέροντος.

Ο δεύτερος τρόπος κάλυψης των γεγονότων για έναν ανταποκριτή είναι να μην ενταχθεί σε στρατόπεδο και να μεταβεί εντελώς ελεύθερα και ακαθοδήγητα στη μέση του πολέμου. Το θετικό είναι ότι δεν θα υπόκειται σε περιορισμούς, ενώ το αρνητικό είναι ότι πολύ πιθανόν να αποτελεί στόχο και των δύο στρατοπέδων.

Έτσι οι περισσότεροι ανταποκριτές, και ιδίως αυτοί με καταγωγή από την Ευρώπη, επιλέγουν να συνοδεύουν τα στρατεύματα των δυτικών δυνάμεων και στην προκειμένη περίπτωση των συμμάχων τους, τις συριακές δυνάμεις και τις κουρδικές δυνάμεις, με όλες τις συνεπακόλουθες επιπτώσεις που έχει αυτή η επιλογή στην αντικειμενικότητα των ειδήσεων.

Θα πρέπει να επισημανθεί, πάντως, ότι η ανάπτυξη του διαδικτύου τα τελευταία χρόνια έχει αυξήσει δραματικά την προσβασιμότητα στη σφαιρική πληροφόρηση, αφού σε αυτήν συμβάλλουν πλέον όλες οι μαχόμενες πλευρές. Οπόταν από τη στιγμή που υπάρχουν άπειρες πληροφορίες πλέον η μπάλα βρίσκεται στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, τα οποία καλούνται να επιλέξουν τι και πώς θα τις μεταδώσουν. Στην Κύπρο, λόγω κυρίως οικονομικών δυσκολιών, τα ΜΜΕ δεν αποστέλλουν δημοσιογράφους στο εξωτερικό. Ως αποτέλεσμα δεν παράγονται αποκλειστικές ειδήσεις σε σχέση με την κάλυψη του πολέμου στη Συρία και αρκούνται στην αναμετάδοση και επιμέλεια διαφόρων πληροφοριών που παράγουν άλλα ξένα μεγάλα ειδησεογραφικά δίκτυα.

Η ρωσική απάντηση

Η Ρωσία, χάριν του Προέδρου της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ και μόνο, μετατράπηκε, έστω και προσωρινά, σε στρατιωτικό σύμμαχο των δυτικών δυνάμεων στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους. Επειδή, όμως, συγκρούονται, διαχρονικά, τα πολιτικά και οικονομικά της συμφέροντα με τη Δύση, η Ρωσία φαίνεται να προωθεί μια επιθετική προπαγάνδα εναντίον των ΗΠΑ, της Αγγλίας και της Γαλλίας, όπως και αντίστροφα. Η ρωσική «μηχανή» προπαγάνδας περιλαμβάνει και αυτή μεγάλα κρατικά ειδησεογραφικά δίκτυα, διεθνούς εμβέλειας.

Ενδεικτικά παραθέτουμε πρόσφατη ζωντανή τηλεοπτική ανταπόκριση δημοσιογράφου μεγάλου ρωσικού κρατικού καναλιού από το Παρίσι, την περασμένη Δευτέρα, δύο ημέρες μετά τις πολύνεκρες επιθέσεις.

«…Γίνεται ένα παιχνίδι προπαγάνδας εδώ στη Γαλλία από τα μέσα ενημέρωσης για να κάνουν τους πολίτες να φοβούνται του μουσουλμάνους», είπε, μεταξύ άλλων, ο ανταποκριτής. Στη συνέχεια, αφότου ανέγνωσε δήλωση του Προέδρου της Γαλλίας ότι οι τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι είναι ενορχηστρωμένες από το εξωτερικό, ο δημοσιογράφος σχολίασε ότι «και οι επιθέσεις που καταστρέφουν τη Συρία και "σφαγιάζουν" τον ντόπιο πληθυσμό είναι ενορχηστρωμένες από το εξωτερικό και συγκεκριμένα από το ΝΑΤΟ».

Συνεχίζοντας το ρεσιτάλ τεκμηριωμένης δημοσιογραφίας κατέληξε ότι δεν υπάρχει πόλεμος κατά της τρομοκρατίας και ότι το Ισλαμικό Κράτος είναι «δημιούργημα των ΗΠΑ» ενάντια στην συριακή κυβέρνηση του Άσαντ. Για να στηρίξει τη θέση του ο ανταποκριτής επικαλέστηκε πηγές και έγγραφα από μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, χωρίς να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες ή να δημοσιεύσει αυτά τα έγγραφα.