Επεξήγηση της αύξησης του εκλογικού μέτρου στο 5%
Μια σημαντική αρνητική συνέπεια της ψήφισης του νόμου αυτού είναι ότι θα εκτοπίσει το κυριότερο δημοκρατικό στοιχείο του συστήματος, δηλαδή το δικαίωμα της λαϊκής βούλησης

Στο σύστημα της απλής αναλογικής, το οποίο η Κύπρος εισήγαγε το 1996, ο αριθμός εδρών που λαμβάνουν τα κόμματα εξαρτάται μόνο από το ποσοστό τους, και θεωρείται δίκαιο εκλογικό σύστημα, διότι αποτυπώνει ακριβώς τη λαϊκή βούληση. Η αντιπροσώπευση θεωρείται αντικειμενική, αφού κάθε κόμμα παίρνει τις έδρες που του αναλογούν σύμφωνα με τα ποσοστά των έγκυρων ψηφοδελτίων.

Μία παραλλαγή της απλής αναλογικής είναι αυτή που ορίζει ελάχιστο όριο για τη συμμετοχή στην κατανομή των εδρών. Σε αυτήν την περίπτωση, όσα κόμματα δεν ξεπεράσουν το όριο δε μπορούν να λάβουν έδρες. Ως γνωστόν, ο υφιστάμενος εκλογικός νόμος θέτει το μέτρο στο 1/56, ή 1.79%, και ως αποτέλεσμα το παρόν σύστημα διατηρεί την πολιτική σταθερότητα, αφού το ποσοστό αυτό θεωρείται από όλους ως ένα αποδεκτό όριο εισδοχής στη Βουλή. Με την πιθανή τροποποίηση του εκλογικού νόμου ενδέχεται το μέτρο να ανέβει στο 4% ή στο 5%.

Να τονίσω εδώ ότι στη δεύτερη κατανομή δικαιούνται να συμμετάσχουν μόνο τα κόμματα που έχουν εξασφαλίσει τουλάχιστον το 1/56 (1.79%) του συνόλου των έγκυρων ψήφων. Το 2011 αυτό αντιστοιχούσε σε περίπου 7.241 ψήφους, με τους Οικολόγους να ήταν το τελευταίο κόμμα που πήραν έδρα στη δεύτερη κατανομή, αφού έλαβαν 8.960 ψήφους, δηλαδή 1.719 ψήφους πάνω από το μέτρο. Να σημειωθεί ότι στη δεύτερη κατανομή πήρε τις 2 του έδρες και το ΕΥΡΩΚΟ, αφού σε καμία εκ των επαρχιών οι ψήφοι του δεν υπερτερούσαν του εκλογικού μέτρου, συνεπώς στην πρώτη κατανομή δεν πήρε έδρες.

Α’ φάση 2ης κατανομής
Στην Α’ φάση της 2ης κατανομής υπολογίζεται νέο εκλογικό μέτρο, όπου το σύνολο των αχρησιμοποίητων υπολοίπων από την πρώτη κατανομή και των έξι εκλογικών περιφερειών αθροίζεται και διαιρείται με τον αριθμό των αδιάθετων από την 1η κατανομή εδρών. Το 2011 το εκλογικό μέτρο της δεύτερης κατανομής ήταν 6.733 (107.739/16), αφού υπήρξαν συνολικά 16 αδιάθετες έδρες από την πρώτη κατανομή. Μετά την Α’ φάση της 2ης κατανομής ακολουθεί και Β’ φάση της 2ης κατανομής, με κατανομή αδιάθετων εδρών στα κόμματα που παρουσίασαν τα υψηλότερα αχρησιμοποίητα υπόλοιπα από την Α’ φάση. Σημαντικό είναι να τονιστεί ότι πάντοτε οι έδρες δίνονται με βάση το υπόλοιπο των κομμάτων σε κάθε επαρχία από την πρώτη κατανομή.

Ο πιο πάνω πίνακας δείχνει ότι το 2011, εάν το μέτρο για είσοδο στη Βουλή ήταν στο 5% τότε στην δεύτερη κατανομή δεν θα δικαιούντο να συμμετέχουν το ΕΥΡΩΚΟ και οι Οικολόγοι, αφού οι ψήφοι τους δεν θα άγγιζαν το μέτρο των 20.228. Σημειώνεται ότι το 5% εξαργυρώνεται σε ψήφους βάσει και του συνολικού αριθμού των εγκύρων και είναι βάσει του αριθμού αυτών των ψήφων που ένα κόμμα θα εισέλθει ή όχι στη 2η κατανομή. Στις βουλευτικές του 2011 εάν το μέτρο για είσοδο στη Βουλή ήταν στο 5%, αυτό θα αντιστοιχούσε σε 20.228 ψήφους. Συγκεκριμένα, οι 2 έδρες του ΕΥΡΩΚΟ και η 1 των Οικολόγων θα πήγαιναν από 1 στο ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ και ΕΔΕΚ και θα χρειαζόταν 1 επιπλέον κατανομή. Η Βουλή θα προέκυπτε 4-κομματική και η σύστασή της θα ήταν ως εξής: ΑΚΕΛ=20, ΔΗΣΥ=20, ΔΗΚΟ=10, ΕΔΕΚ=6.

Σημαντικότερο στοιχείο της αύξησης του μέτρου είναι το γεγονός ότι το ελάχιστο που θα δικαιούται ένα κόμμα να διεκδικήσει στη 2η κατανομή, εάν το μέτρο είναι στο 5%, θα είναι 3 έδρες. Ουσιαστικά όσο μικρότερο είναι το μέτρο, τόσο λιγότερες είναι οι έδρες που ένα κόμμα μπορεί να διεκδικήσει στη 2η κατανομή, αφού το υπόλοιπο με το οποίο εισέρχεται στη 2η κατανομή είναι χαμηλότερο. Για παράδειγμα, εάν το 2011 το ΕΥΡΩΚΟ ελάμβανε το ελάχιστο που δικαιούτο, δηλαδή 20.228, με το εκλογικό μέτρο της δεύτερης κατανομής να ήταν 6.733, τότε θα ελάμβανε 3 έδρες. Εάν το 2011 το μέτρο ήταν στο 4%, για να διεκδικήσει έδρα ένα κόμμα στη 2η κατανομή θα χρειαζόταν 16.183 ψήφους, που σημαίνει ότι το ελάχιστο που θα παίρνει ένα κόμμα σε αυτή την περίπτωση θα είναι 2 έδρες.

Η ψυχολογία της χαμένης ψήφου
Τα πράγματα όμως δεν είναι τόσο απλά, αφού σε μια εκλογική αναμέτρηση, όπου το μέτρο είναι υψηλότερο, η ψυχολογία του εκλογέα ενεργεί πολύ διαφορετικά λόγω και της χαμένης ψήφου, η οποία είναι μια μορφή αυτού που ονομάζουμε tactical voting. Στρατηγική ή τακτικιστική ψήφος είναι αυτή όπου ο ψηφοφόρος ψηφίζει έναν υποψήφιο/α εκτός της ειλικρινούς προτίμησής του/της, προκειμένου να αποφευχθεί ένα ανεπιθύμητο γι’ αυτόν/ην αποτέλεσμα. Συνεπώς, λόγω και της χαμένης ψήφου, πολύ διαφορετικά θα ψηφίσει κάποιος εάν γνωρίζει ότι το κόμμα του δεν έχει ελπίδα να μπει στη Βουλή.

Η αύξηση του μέτρου θα έχει τις εξής συνέπειες:
Πρώτον
Η σημαντικότερη ίσως παρενέργεια της αύξησης του εκλογικού μέτρου στο 5% είναι ότι η κατανομή των εδρών θα είναι τέτοια, ώστε τα μεγαλύτερα κόμματα, κυρίως όσα θα έχουν σίγουρη την είσοδό τους στη Βουλή, θα καταλήξουν με μεγαλύτερο αριθμό εδρών από αυτόν που έπαιρναν μέχρι τώρα, πολύ απλά γιατί θα γίνεται αναπροσαρμογή των εδρών σε αυτούς που εισέρχονται στη Βουλή. Από την άλλην, ίσως η οριακή είσοδος κάποιων κομμάτων να χαλά την τελευταία στιγμή τα σχέδια των μεγαλυτέρων, αφού η ανακατανομή εδρών θα τους αφήνει λιγότερες έδρες. Φαινόμενο, δηλαδή, που παρατηρήθηκε πρόσφατα στην Ελλάδα, όπου η είσοδος της Ένωσης Κεντρώων δεν επέτρεψε την αυτοδυναμία στον ΣΥΡΙΖΑ, καθώς επίσης και στην Τουρκία. Πιο κάτω φαίνεται πως η είσοδος του Δημοκρατικού Φιλοκουρδικού Κόμματος τον Ιούνιο του 2015 στέρησε 80 ολόκληρες έδρες από τους υπόλοιπους και ουσιαστικά την αυτοδυναμία από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (χρειαζόταν 276 για αυτοδυναμία).

2002 2007 2011 2015
Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης= 363 341 327 258
Ρεπουμπλικανικό κόμμα= 178 112 135 132
Εθνικιστικό κόμμα= 71 53 80
Δημοκρατικό κόμμα= - 80
Ανεξάρτητοι= 9 26 35 -

Να σημειωθεί ότι βάσει και του εκλογικού μέτρου για είσοδο στη Βουλή, οι έδρες που λαμβάνουν τα κόμματα στην Τουρκία αναπροσαρμόζονται στο ποσοστό που μπαίνει στη Βουλή και συνήθως στο πρώτο σε ποσοστό κόμμα αναλογεί ένα σημαντικό μπόνους σε σχέση με τα υπόλοιπα. Εκεί όμως μιλούμε για πολύ περισσότερες από 56 έδρες.

«Μικρότερη» Βουλή, μεγαλύτερη χορηγία
Σημαντικό είναι και το γεγονός ότι η Βουλή θα είναι μικρότερη από πλευράς αριθμού κομμάτων, ενώ θα πρέπει να θεωρείται σίγουρο ότι σε κάποια φάση κόμματα θα συνασπιστούν ή κάποια θα ενταχθούν σε άλλα, με σκοπό την αύξηση της εκλογικής τους δύναμης. Εδώ σημειώνεται ότι λιγότερα κόμματα θα μοιράζονται περισσότερη κρατική χορηγία. Η χορηγία στα κόμματα μοιράζεται στα εν τη Βουλή κόμματα, συνεπώς, εάν η Βουλή αποτελείται από λιγότερα κόμματα, αυτό σημαίνει περισσότερη χορηγία για όσους θα εισέλθουν στη Βουλή. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι, εάν το μέτρο είναι στο 5%, εκτός της Βουλής κινδυνεύουν να μείνουν αρκετά κόμματα, Οικολόγοι, ΕΥΡΩΚΟ, ΕΔΕΚ και Συμμαχία, η οποία δεν έχει προηγούμενη ψήφο πέραν αυτής των Ευρωεκλογών και δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι τι ποσοστό θα λάβει, νοουμένου ότι η αποχή αναμένεται χαμηλότερη των Ευρωεκλογών.

Δεύτερον
Δεύτερη αρνητική συνέπεια της ψήφισης του νόμου αυτού είναι ότι ακριβώς θα εκτοπίσει το κυριότερο δημοκρατικό στοιχείο του συστήματος, δηλαδή το δικαίωμα της λαϊκής βούλησης. Κάποια κόμματα δεν θα παίρνουν, βάσει και της λαϊκής βούλησης, αυτό που τους αναλογεί, με την αδικία και οργή να κυριαρχούν στις εκλογικές αναμετρήσεις, και αυτό θα αναταράσσει την πολιτική ομαλότητα μετά από κάθε εκλογική αναμέτρηση. Αυτό ενδεχομένως να πλήξει περισσότερο και την εμπιστοσύνη προς τη Βουλή και την πολιτική γενικότερα. Βάσει δημοσκοπήσεων, η εμπιστοσύνη στη Βουλή και την πολιτική είναι ήδη αρκετά χαμηλή, ενδεχομένως λοιπόν να μειωθεί ακόμα περισσότερο.

Τρίτον
Το επιχείρημα της προσπάθειας αυτής είναι η αντιμετώπιση της απαξίωσης προς την πολιτική, αλλά και της αποτροπής εισόδου στη Βουλή συγκυριακών σχηματισμών. Κατ' αρχάς, δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι η απαξίωση αντιμετωπίζεται με την αύξηση του εκλογικού νόμου, ούτε και σχέση έχει το εκλογικό μέτρο με τη μείωση της αποχής. Μάλλον το αντίθετο θα συμβεί. Ας πάρουμε για παράδειγμα τις πιο πρόσφατες βουλευτικές εκλογές, η αποχή σταμάτησε στο 21% και ήταν 10 μονάδες υψηλότερη από την αποχή του 2006, ενώ το μέτρο ήταν το ίδιο (βλέπε γραφικό). Επιπλέον, πώς καθορίζεται εάν ένα κόμμα είναι συγκυριακό και πώς κάποιος γνωρίζει εκ των προτέρων εάν ένα κόμμα θα έχει μακροχρόνια παρουσία ή όχι;

Εάν, τώρα, η προσπάθεια είναι να μείνουν εκτός κάποια κόμματα, για παράδειγμα το ΕΛΑΜ, τα παραδείγματα άλλων χωρών μάς διδάσκουν το αντίθετο. Στην Ελλάδα, παρ' όλο τον πόλεμο τον οποίο έχει δεχτεί η Χρυσή Αυγή, εξακολουθεί να λαμβάνει υψηλά ποσοστά καταλαμβάνοντας την 3η θέση, φαίνεται, δηλαδή, ότι, εάν η προσπάθεια ενός συστήματος είναι η ετσιθελική επιβολή ενός μέτρου, αυτό φέρνει αντίθετα αποτελέσματα. Από εκεί και πέρα, εάν το 5% δεν αποτρέψει την είσοδο κάποιων κομμάτων, τι θα πράξει η Βουλή; Θα σπεύσει να ανεβάσει το μέτρο στο 10%, στο 15% ή στο 20%, μέχρι δηλαδή να επιτύχει τον στόχο της;

Τέταρτον
Το σημαντικότερο ίσως πρόβλημα του μέτρου αυτού είναι ότι θα μένει εκτός ένα σημαντικό κομμάτι του εκλογικού σώματος και νοουμένου ότι η Βουλή θα πρέπει να εκφράζει το σύνολο της κοινωνίας, το πρόβλημα αυτό καθίσταται σημαντικότατο. Εάν, δηλαδή, με μέτρο στο 5%, ένα κόμμα λάβει 4.7% ή 4.9% δεν θα δικαιούται να εισέλθει στη Βουλή. Συνεπώς, θα έχουμε στη Βουλή λιγότερα κόμματα και αυτό σε συνδυασμό με το γεγονός ότι έτσι και αλλιώς τα ποσοστά, αφαιρώντας τους απέχοντες, υπολογίζονται στα έγκυρα, κάτι που μαθηματικά συμφέρει στα κόμματα, η Βουλή θα αντιπροσωπεύει ένα ακόμα μικρότερο κομμάτι της κοινωνίας από αυτό που αντιπροσωπεύει σήμερα.

Τρανό παράδειγμα η Γερμανία, όπου στις πρόσφατες γερμανικές εκλογές έχουν μείνει εκτός οι Φιλελεύθεροι και Ευρωσκεπτικιστές, οι οποίοι κατέγραψαν 4.8% και 4.7% αντίστοιχα. Επίσης, τρανό παράδειγμα είναι και η Ελλάδα, όπου στις εκλογές της 7ης Μαΐου του 2012 είχε μείνει εκτός Βουλής το 19%, ασχέτως εάν υπήρξαν επαναληπτικές εκλογές. Το επιχείρημα ότι στη Βουλή θα εισέρχονται πολυσυλλεκτικά κόμματα καταρρίπτεται από το εξής αντεπιχείρημα: η φωνή του ενός ή των δύο είναι λιγότερο δυνατή από τη φωνή των πολλών. Γιατί, όμως, θα πρέπει να ενοχλεί η είσοδος μικρών κομμάτων στη Βουλή;|

Την ίδια ώρα, πώς η Πολιτεία αναμένει να εμπλακούν νέοι άνθρωποι στα κοινά; Η αύξηση του μέτρου θα αποτρέπει κάποιον να λαμβάνει μέρος στη διαδικασία, πολύ απλά γιατί θα στερεί τη δυνατότητα εισόδου σε περισσότερους συνδυασμούς, άρα θα θεωρείται χαμένη ψήφος. Με αυτήν τη λογική, γιατί ένας νέος να μπει στη διαδικασία, αφού θα γνωρίζει εκ των προτέρων ότι οι πιθανότητες είναι εναντίον του;
Θεωρώ, λοιπόν, ότι η όποια αλλαγή του εκλογικού νόμου θα πρέπει να στοχεύει στην εξυγίανση του συστήματος, στη διαφάνεια, αντικειμενικότητα και σταθερότητα. Όχι στο αντίθετο!

ΝΑΣΙΟΣ ΟΡΕΙΝΟΣ
Εκλογικός Αναλυτής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου
___________________________________________________
Επικρίσεις Οικολόγων - ΕΥΡΩΚΟ κατά Αβέρωφ Νεοφύτου
Δριμεία επίθεση κατά του Προέδρου του ΔΗΣΥ, Αβέρωφ Νεοφύτου, εξαπέλυσαν Κίνημα Οικολόγων και ΕΥΡΩΚΟ για το θέμα της αλλαγής του εκλογικού μέτρου. Σε δηλώσεις της η εκπρόσωπος Τύπου των Οικολόγων, Ελένη Χρυσοστόμου, χαρακτήρισε «εξωφρενικά» τα επιχειρήματα του Προέδρου του ΔΗΣΥ περί συγχώνευσης των μικρότερων κομμάτων με το ΔΗΚΟ ή την ΕΔΕΚ, γιατί έχουν όμοιες θέσεις στο Κυπριακό, με τα οποία επιχειρεί «να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα».

Με τη λογική του κ. Αβέρωφ, επισήμανε η κ. Χρυσοστόμου, «πρέπει να έχουμε μόνο δύο κόμματα στη Κύπρο. Όσοι δεν στηρίζουν την πολιτική του κ. Αναστασιάδη στο Κυπριακό, κατά τον κ. Αβέρωφ, να συγκροτήσουμε ένα κόμμα και όσοι συμφωνούν με την πολιτική Αναστασιάδη να συγχωνευτούν στο άλλο κόμμα».

Με βάση αυτή τη λογική, πρόσθεσε, «πρέπει να συγχωνευτούν εν τέλει τα δύο κόμματα, ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, που συμφωνούν στο Κυπριακό, σε ένα κόμμα. Πράγμα εντελώς φυσικό, αφού τα βρίσκουν παρασκηνιακά και στο θέμα του εκλογικού νόμου, όπως και σε άλλα θέματα, όπως τις ύποπτες χρηματοδοτήσεις από τις εταιρείες του Βγενόπουλου, π.χ. Focus, στο ρουσφέτι, στα σκάνδαλα (βλέπε ΣΑΠΑ) και στο βόλεμα των ημετέρων».

Τα όσα δήλωσε χθες ο κ. Αβέρωφ, «ξεκαθαρίζουν απόλυτα πλέον την εικόνα της αντιπαράθεσης για το 5%. Από τη μια είναι η αντίληψη του "οδοστρωτήρα" που ισοπεδώνει ιδεολογίες και πολιτικές και από την άλλη είναι η πολυφωνία και η Δημοκρατία», κατέληξε η κ. Χρυσοστόμου.

Ας θυμηθεί τις μάχες του Γλ. Κληρίδη για την αναλογική
Σε δηλώσεις του, ο Εκπρόσωπος της Πολιτικής Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κόμματος Γιώργος Ζαχαριάδης, σχολιάζοντας τις προχθεσινές δηλώσεις του Αβέρωφ Νεοφύτου για την αλλαγή του εκλογικού νόμου, ανέφερε:

«Τόση βιασύνη να μοιάσουμε στην Ευρώπη δεν είχαμε ποτέ. Κάπως αργά θυμήθηκε την Ευρώπη ο κ. Αβέρωφ. Εδώ και δέκα χρόνια δεν είδαμε ποτέ τον κ. Αβέρωφ να έχει την ίδια όρεξη και να ενεργεί με την ίδια ταχύτητα για να κάνουμε αλλαγές, για να μοιάσουμε στην Ευρώπη. Ο κ. Αβέρωφ Νεοφύτου θυμήθηκε τώρα, λίγο πριν από τις εκλογές, ότι έχουμε μεσαιωνικό εκλογικό σύστημα και πρέπει άρον-άρον να τον αλλάξουμε για να γίνουμε Ευρωπαίοι. Ξεχνά ότι ο ΔΗΣΥ και ο ιδρυτής του Γλαύκος Κληρίδης έδωσαν μάχες για να επιβάλλουν το σημερινό σύστημα της απλής αναλογικής», επισήμανε ο κ. Ζαχαριάδης, για να προσθέσει:

Ο κ. Αβέρωφ για να μας πείσει για την πρόθεσή του να αλλάξει το εκλογικό μέτρο, χρησιμοποίησε ατυχέστατα τις ευρωεκλογές στην Κύπρο.
Αν ο κ. Αβέρωφ άνοιγε λίγο ακόμα την εικόνα του και έβλεπε το τι γίνεται στις Ευρωεκλογές σε ολόκληρη την Ευρώπη, τότε θα άλλαζε και ο ίδιος άποψη για τα όσα ατυχέστατα προσπαθεί να επιβάλει. Υποδεικνύουμε στον κ. Αβέρωφ ότι οι έδρες στο Ευρωκοινοβούλιο κατανέμονται με ισότιμο, αντικειμενικό και δίκαιο τρόπο, ώστε τα μικρά κράτη όπως η Μάλτα, η Κύπρος και το Λουξεμβούργο να έχουν τουλάχιστον 6 έδρες και να έχουν ισότιμο λόγο και παρουσία στις αποφάσεις μαζί με τις μεγάλες χώρες, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Βρετανία και η Ιταλία.

Απάντηση ΔΗΣΥ
Στις επικρίσεις των δύο κομμάτων απάντησε ο Υπεύθυνος Πολιτικού Σχεδιασμού ΔΗΣΥ Χαράλαμπος Σταυρίδης.

«Ο ΔΗΣΥ έχει δημόσια προτείνει την τροποποίηση του υφιστάμενου εκλογικού μέτρου, με τρόπο που το εκλογικό σύστημα της Κύπρου να συμβαδίζει με αυτό της συντριπτικής πλειοψηφίας των χωρών της Ευρώπης και να ενισχύει την ποιότητα και τη λειτουργικότητα της δημοκρατίας στη χώρα μας. Καλωσορίζουμε τις απόψεις όλων και αναμένουμε τη διεξαγωγή ενός γόνιμου διαλόγου, που να στηρίζεται σε επιχειρήματα και όχι σε χαρακτηρισμούς.

»Σε σχέση με σημερινή ανακοίνωση του ΕΥΡΩΚΟ, επιθυμούμε να υπενθυμίσουμε, ότι, ο ΔΗΣΥ εδώ και ένα χρόνο έχει δημόσια και με παρρησία θέσει το ζήτημα αυτό… Σε ό,τι αφορά σημερινή τοποθέτηση του Κινήματος Οικολόγων, διερωτόμαστε, εάν είναι με αυτού του είδους την ποιότητα λόγου και επιχειρημάτων, που διασφαλίζεται ο πολιτικός πολιτισμός της χώρας και το επίπεδο της δημοκρατίας, για το οποίο θεωρούν αναγκαία τη διατήρηση του εκλογικού μέτρου στο 1,79%».