ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΦΗΣΟΥΜΕ ΝΑ ΠΕΡΑΣΟΥΝ ΣΤΑ «ΨΙΛΑ»

Διαπιστώσεις «εκτός του κάδρου» που θα μπορούσαν να αποδειχτούν καθοριστικές στην περίπτωση ενός Δημοψηφίσματος...

- Σημαντικά ευρήματα με πολλαπλούς αποδέκτες

- Κανένας πολιτικός αρχηγός «δεν έχει αρκετά καλές θέσεις»

- Όχι σε εγγυήσεις, δικαιώματα «χρηστών», εποίκους, εκ περιτροπής…

- Ακόμα δυσκολότερο «κοινό» όσοι έμεναν στην αποχή

Σε δημοσκοπήσεις όπως η σημερινή της Prime Consulting και της «Σημερινής» έχουμε την «εικόνα της στιγμής» της κοινωνίας των πολιτών. Αφορά το τι πιστεύουν οι πολίτες για τη λύση του Κυπριακού.

Αποτυπώνει, με άλλα λόγια, τι νομίζουν για τις διάφορες κεντρικές παραμέτρους και τα διλήμματα της λύσης που συζητείται. Σε αυτή τη δημοσκόπηση εκτός από όσα μπορούσε ίσως να περιμένει ένας προσεκτικός αντικειμενικός παρατηρητής έχουμε και κάποιες πολύ ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Ευρήματα που δεν πρέπει να αφήσουμε να περάσουν στα «ψιλά». Πρόκειται για διαπιστώσεις «εκτός του κάδρου», που θα μπορούσαν να αποδειχτούν καθοριστικές στην περίπτωση ενός Δημοψηφίσματος...

Σημαντική εμπιστοσύνη στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αλλά όχι στους πολιτικούς αρχηγούς

Πρώτο, αν και αρκετά γενικόλογο, εύρημα είναι ότι μια πλειοψηφία πολιτών (51,3%) συμφωνούν με τους χειρισμούς του Προέδρου Αναστασιάδη στο Κυπριακό. Διαφωνεί το ένα τρίτο των πολιτών (33,9%). Μπορεί αυτοί που επικροτούν να είναι λιγότεροι σε ποσοστό από εκείνους που πριν από 2-3 χρόνια ψήφισαν τον πρόεδρο (57%), αλλά δεν παύουν να δίνουν μια σημαντική άνεση στον πρόεδρο. Εδώ όμως μπαίνει μια σημαντική «λεπτομέρεια». Μπορεί κανένας να συμφωνεί ή να διαφωνεί με τον Πρόεδρο. Αλλά όταν τους ρωτούν ποιος από τους πολιτικούς αρχηγούς «έχει τις πιο σωστές θέσεις όσον αφορά το Κυπριακό», τότε η απάντηση δεν είναι «ναι ή όχι». Και, συνεπώς, το αποτέλεσμα έχει τη σημασία του.

Οι περισσότεροι, σχεδόν 40%, πιστεύουν ότι κανένας πολιτικός αρχηγός δεν έχει σωστές θέσεις! Αν το ποσοστό (13,7%) είναι για τον Νικόλα Παπαδόπουλο κοντά σε εκείνο του κόμματός του, δεν συμβαίνει καθόλου το ίδιο με τον Αβέρωφ Νεοφύτου και τον Άντρο Κυπριανού. Ποσοστό περίπου το μισό από εκείνο του ΔΗΣΥ θεωρεί ότι έχει σωστές θέσεις στο Κυπριακό ο πρόεδρος του κόμματος, ενώ στην περίπτωση του Άντρου Κυπριανού το ποσοστό εκείνων που θεωρούν ότι έχει τις «πιο σωστές θέσεις» είναι περίπου το ένα τρίτο του θεωρητικού ποσοστού του κόμματός του. Με ανάλογο τρόπο μάλλον πιο κάτω από το αναμενόμενο ποσοστό των κομμάτων τους είναι και ο Μ. Σιζόπουλος (4,5%) και Γ. Λιλλήκας (4,7%).

Καμπανάκι για τα κόμματα

Δεν πρέπει, όμως, να μείνουμε στη στενά ενδοκομματική ανάγνωση. Το προφανές συμπέρασμα είναι ότι, πρώτον, οι πολίτες δεν θεωρούν ότι κάποιος από τους πολιτικούς αρχηγούς έχει ικανοποιητικές θέσεις στο Κυπριακό και, δεύτερον, ότι σε ένα τυχόν Δημοψήφισμα δεν θα ακολουθήσουν κατ’ ανάγκην τις θέσεις κόμματος ή αρχηγού του κόμματος.

Δεν έχουν, δηλαδή, άδικο εκείνοι που υποστηρίζουν ότι ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ δεν δέχονται πράγματα που δέχονται οι ηγεσίες τους... Από την άλλη, όμως, φαίνεται ότι και η εξαιρετικά σκληρή στάση που ακολουθούν κάποιοι αρχηγοί κομμάτων στην καλύτερη περίπτωση δεν ξεπερνά την εμβέλεια του ίδιου του κόμματός τους, όπως στην περίπτωση του Ν. Παπαδόπουλου (13,4%) ή ακόμα δεν γίνεται καν αποδεκτή από το σύνολο εκείνων που θα ψήφιζαν το κόμμα τους (Σιζόπουλος, Λιλλήκας). Επομένως, επιβεβαιώνεται ότι ειδικά στο Κυπριακό υπάρχει μια... «αυτόνομη δυναμική».

Κατηγορηματικό «όχι» σε εποίκους και «δικαιώματα χρηστών» - ξεκάθαρο «όχι» σε εγγυήσεις και «εκ περιτροπής»

Ένα δεύτερο γενικό συμπέρασμα που βγαίνει από τις επιμέρους ερωτήσεις για τα χαρακτηριστικά μιας λύσης είναι ότι οι πολίτες ευθυγραμμίζονται σε γενικές γραμμές με την επίσημη στάση, αλλά έχουν πολύ πιο καθαρή προσέγγιση από ορισμένες κομματικές ηγεσίες.

Συγκεκριμένα, με σειρά προτεραιότητας ως προς το πόσο πλειοψηφική είναι η θέση, δεν υπάρχει περίπτωση να δεχτούν λύση με παραμονή εποίκων (91%). Ταυτόχρονα δεν δέχονται να έχουν οι «χρήστες», είτε είναι έποικοι είτε Τουρκοκύπριοι, τον ίδιο λόγο στις περιουσίες με τους νόμιμους ιδιοκτήτες (88%).

Σημαντικό είναι ότι κατηγορηματικά οι πολίτες δεν θα δέχονταν συμφωνία με εγγυήσεις (81%). Σχετικά όμως δεν θα δέχονταν και κάποιες εγγυήσεις από το ΝΑΤΟ (61%). Αλλά σε πλειοψηφία μεγέθους Σχεδίου Ανάν δεν δέχονται ούτε και μια συμφωνία που θα δημιουργούσε καινούργιο κράτος (77%). Σαφής, αν και χαμηλότερη, είναι και η απόρριψη της ιδέας της «εκ περιτροπής προεδρίας» (59%).

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι το συνολικό μέγεθος επηρεάζει η διαφοροποίηση από ψηφοφόρους του ΑΚΕΛ, που είναι οι μόνοι που πλειοψηφικά (54% έναντι 42%) δέχονται την «εκ περιτροπής». Αρνητικοί είναι και για σταδιακή αποχώρηση του τουρκικού στρατού (56%), όπου και πάλι οι μόνοι που φαίνεται να δέχονται μια τέτοια σκέψη είναι ψηφοφόροι του ΑΚΕΛ (47% έναντι 48%), ενώ κοντά είναι και εκείνοι του ΔΗΣΥ (45% ναι έναντι 50% όχι).

Πρώτο κριτήριο η ασφάλεια, μετά οι περιουσίες

Το τρίτο γενικό συμπέρασμα είναι ότι αφού πρώτα δηλώνουν ότι δεν είναι ενημερωμένοι (30% καθόλου και 51% λίγο μόνο), θεωρούν ότι η πιο σημαντική πτυχή μιας λύσης είναι η ασφάλεια (40%) με δεύτερο το «περιουσιακό» (35%). Αν όμως συνυπολογίσουμε την παρουσία του τουρκικού στρατού και τις εγγυήσεις, που στην πραγματικότητα ταυτίζονται με το θέμα ασφάλειας, τότε συνολικά σε ποσοστό 80,1% θεωρούν ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι τα θέματα ασφάλειας-στρατού-εγγυήσεων. Εκείνο δηλαδή που εξαρτάται αποκλειστικά από την Τουρκία. Αλλά και εκείνο για το οποίο δεν έχει υπάρξει η παραμικρή εξέλιξη!

Στη μόνιμη συζήτηση σχετικά με το «τι θα επηρεάσει περισσότερο την ψήφο σε Δημοψήφισμα», αντιλαμβανόμαστε από τα ευρήματα της έρευνας ότι τα πράγματα είναι περισσότερο περίπλοκα από ό,τι πολλοί συζητούν. Ενδιαφέρον είναι να δούμε ότι σε ποσοστό 52,3% (πολύ υψηλότερο από τους πρόσφυγες) οι ερωτώμενοι δηλώνουν ότι η οικογένειά τους (οι ίδιοι ή οι γονείς τους) έχουν κάποια περιουσία στα κατεχόμενα.

Επομένως έχουν άμεσο ενδιαφέρον σε αυτό το ζήτημα. Γι’ αυτό εξάλλου εκτός από το «περιουσιακό» (34,8%) θεωρούν ότι και το εδαφικό (30%) είναι πολύ σημαντικός παράγοντας για λύση. Τα ποσοστά αυτά πρέπει πάντως να διαβάζονται στο «μισό» τους, διότι είχαν τη δυνατότητα να δηλώσουν τις δύο πιο σημαντικές πτυχές μιας λύσης. Αλλά πέραν από τους αριθμούς θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε τι πιστεύουν σχετικά με το αμέσως συνδεδεμένο θέμα του εδαφικού-περιουσιακού.

Σε συντριπτικό ποσοστό οι πολίτες απορρίπτουν την ιδέα ότι θα πρέπει το κράτος τους, δηλαδή οι ίδιοι, να πληρώσουν το κόστος μιας λύσης. Σε ποσοστό πάνω από 95% απορρίπτουν την ιδέα είτε να υπάρξει χρηματοδότηση με φόρους (3%) είτε με δημόσιο δάνειο (5%). Η λύση για τους Κύπριους πολίτες θα ήταν είτε να χρηματοδοτούσαν άλλες χώρες και διεθνείς οργανισμοί (62,5%) είτε απ’ ευθείας το τουρκικό κράτος (20,7%).

Το συμπέρασμα είναι λοιπόν ότι οι πολίτες δεν θεωρούν, όπως κάποιοι θέλουν να πιστεύουν, το «περιουσιακό» ως τη σημαντικότερη πτυχή. Μεγαλύτερη έγνοια τους με διαφορά είναι η αυριανή ασφάλεια της χώρας. Αλλά και ο τρόπος που σκέφτονται το περιουσιακό έχει ως ενδιαφέρουσα «λεπτομέρεια» ότι περιμένουν άμεση χρηματοδότηση από το εξωτερικό, κάτι που κανένας δεν μπόρεσε ποτέ να εξασφαλίσει. Αυτό τον καιρό φαίνεται να κάνει «βολιδοσκοπήσεις» ο κ. Έιντε, αλλά δεν φαίνεται να αποσπά τίποτα άλλο από γενικόλογες «ενθαρρύνσεις».

Μια δεύτερη πολύ ενδιαφέρουσα «λεπτομέρεια» είναι ότι ενώ οι πολίτες απορρίπτουν την ιδέα ότι θα χρειαστούν μεγάλες αποζημιώσεις, αφού δεν δέχονται ότι οι «χρήστες» μπορεί να αποσπάσουν περιουσίες από τους νόμιμους ιδιοκτήτες, μπαίνουν ταυτόχρονα στη λογική να συζητούν σενάρια αποζημιώσεων. Διότι εντελώς διαφορετικό θα ήταν το κόστος μιας λύσης αν όλοι οι ιδιοκτήτες, σύμφωνα και με τις ευρωπαϊκές αρχές που επικαλούμαστε, ανακτούσαν την περιουσία τους και διαφορετικό θα ήταν αν έπρεπε να λειτουργήσουν μηχανισμοί μαζικών αποζημιώσεων για να ικανοποιηθούν οι «χρήστες»... Ενώ δηλαδή έχουν ξεκάθαρη θέση ότι δεν θα χρειάζονταν τέτοια σενάρια, μπαίνουν στη λογική να το κάνουν ακολουθώντας το πολιτικό σύστημα.

Μια παρατήρηση πρέπει να προστεθεί ως προς το ότι, ακολουθώντας τις εκτιμήσεις του πολιτικού συστήματος, οι πολίτες μπορεί να είναι περίπου μοιρασμένοι, αλλά και πάλι με πλειοψηφία (52,7% έναντι 41,3%) θεωρούν ότι με τον Μ. Ακιντζί «είναι πιο εύκολη η λύση».

Δυσκολότερη «εξίσωση» αν ληφθεί υπόψη και η «φυλή της αποχής»...

Τέλος, μια πολύ σημαντική «λεπτομέρεια» που δεν είναι όμως καθόλου λεπτομέρεια, είναι η συμπεριφορά και οι απόψεις όσων είτε δεν ψήφισαν καθόλου το 2011 είτε έριξαν «άκυρο-λευκό». Ερωτηματικό προσθέτουν και όσοι στην έρευνα δεν έδωσαν απάντηση για τις προτιμήσεις τους το 2011. Πρόκειται για μια σημαντική μάζα πολιτών, που κανένας δεν μπορεί να πει ότι δεν θα λάμβαναν μέρος σε ένα Δημοψήφισμα. Ήταν 22,3% που τήρησαν αποχή το 2011, δηλαδή σχεδόν 119 χιλιάδες ψηφοφόροι. Άλλοι σχεδόν 14 χιλιάδες ή ποσοστό 3,3% έριξαν στην κάλπη άκυρο-λευκό.

Εάν δούμε τη συμπεριφορά όσων από εκείνους ήταν στην αποχή το 2011 και τους εντοπίζει η έρευνα, καταλαβαίνουμε ότι πολύ λιγότερο συμφωνούν με τους χειρισμούς του Προέδρου στο Κυπριακό. Εγκρίνουν σε ποσοστό 38% έναντι 51,3% στο σύνολο, ενώ απορρίπτουν σε ποσοστό 47% έναντι 34% στο σύνολο. Επομένως έχουν μια πολύ πιο κριτική στάση.

Αυτό πρέπει να προβληματίζει σε συνδυασμό με επιμέρους ποιοτικά χαρακτηριστικά που δείχνουν, όπως για παράδειγμα ότι σε μεγαλύτερο ποσοστό από το σύνολο (66% έναντι 58,6%) απορρίπτουν την «εκ περιτροπής», αλλά και τη σταδιακή αποχώρηση του κατοχικού στρατού (57% έναντι 55,5%). Μικρότερη μάζα είναι όσοι έριξαν στην κάλπη του 2011 άκυρο-λευκό. Έχουν όμως παρόμοια και ακόμα πιο «σκληρή» τοποθέτηση (82% εναντίον της «εκ περιτροπής» και 64% εναντίον σταδιακής αποχώρησης στρατού), αν και εγκρίνουν σε πολύ υψηλό ποσοστό τους χειρισμούς του προέδρου.

Επαναλαμβάνουμε ότι κανένας δεν μπορεί να πει αν αυτοί οι άνθρωποι, που πιθανότατα τήρησαν αποχή όχι μόνο το 2011 αλλά και στις τελευταίες ευρωεκλογές, θα συμμετάσχουν σε ένα τυχόν Δημοψήφισμα. Λογικά, παρά το ότι δεν θέλουν να είναι ψηφοφόροι, είναι πιθανό να ψήφιζαν σε Δημοψήφισμα γιατί δεν θα είχαν να επιλέξουν κόμματα ή πολιτικά πρόσωπα.

Η έρευνα δείχνει καθαρά ότι για τα πολιτικά κόμματα και τις ηγεσίες οι αντιλήψεις και τοποθετήσεις της κοινής γνώμης σε πτυχές και ζητήματα του Κυπριακού είναι μια «πολύ δύσκολη εξίσωση». Σε αυτή τη δύσκολη εξίσωσή της θα πρέπει να προσθέσουν και τον «άγνωστο Χ», που είναι πολίτες που έχουν ήδη αποστασιοποιηθεί από την πολιτική, αλλά φαίνεται να είναι ένα ακόμα δυσκολότερο κοινό ειδικά για το Κυπριακό.

Μηνύματα και για τα «προεόρτια» της λύσης και για τους διαγκωνιζόμενους «αρνητές»

Πάντως μια ψύχραιμη ανάλυση δείχνει ότι από τη μια εκείνοι που βιάζονται να βάλουν το αμάξι μπροστά από το άλογο και κάνουν περίπου τα «προεόρτια» της λύσης είναι σαν να λογαριάζουν χωρίς τον ξενοδόχο. Ως «επιπόλαιη» θα πρέπει να κριθεί και η ιδέα ότι «πρέπει να προετοιμαστεί η κοινή γνώμη για τη λύση». Διότι, πρώτον, δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν το περιεχόμενο της πολιτικής συμφωνίας στις πιο σοβαρές πτυχές της και, δεύτερον, ξέρουμε από τέτοιες έρευνες ότι ήδη η κοινή γνώμη έχει σαφείς αντιλήψεις και κατευθύνσεις και δεν φαίνεται σε κάποια πράγματα να μπορεί να επηρεαστεί από πολιτικές ηγεσίες.

Από την άλλη, όμως, και εκείνοι που φροντίζουν καθημερινά να «ανεβάζουν τους τόνους» και να αναζητούν «άκρες» για να επιτεθούν στη διαπραγματευτική πολιτική του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν φαίνεται να σημειώνουν επιτυχίες. Αφού στο βάθος συνήθως και οι δικές τους θέσεις ίσως να υπολείπονται σε αντιλήψεις, που είναι αποκρυσταλλωμένες στην κοινή γνώμη. Η τελευταία εκείνο που θα ήθελε δεν είναι να ακούει «αυτονόητα», αλλά να έβλεπε πραγματικές εξελίξεις...