Τελικά τι ισχύει ως προς τη συμφωνία για τα δικαιώματα του ιδιοκτήτη και του παράνομου καταχραστή; Πόσο ρόλο έπαιξαν οι αποφάσεις του ΕΔΑΔ;
Στο Ρινγκ της επικαιρότητας φιλοξενούνται σήμερα ο δικηγόρος Σίμος Αγγελίδης και ο λέκτορας Νομικής Δρ Αντώνης Στυλιανού

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

- Ποια ερμηνεία μπορεί να δοθεί στον όρο «σημερινός χρήστης», ώστε αυτό να μην αφαιρεί το αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα στην περιουσία του νόμιμου ιδιοκτήτη;

- Μήπως η αντιπαράθεση για τα δικαιώματα του παράνομου καταχραστή είναι άνευ ουσίας, δεδομένων των αποφάσεων του ΕΔΑΔ, που πρώτο αναγνώρισε τέτοια δικαιώματα; Και ποιος φέρει ευθύνη για τούτο;

- Μπορεί το περιουσιακό να λυθεί στη βάση πολιτικών αποφάσεων ή τελικά όλα θα οδηγούνται στις αίθουσες δικαστηρίων, αφού θα διατηρηθεί αυτό το δικαίωμα;

ΣΙΜΟΣ ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ
Δικηγόρος

· Το Διεθνές Δίκαιο και ειδικότερα το δίκαιο που εφαρμόζεται σε εδάφη υπό κατοχήν, όπως καθορίζεται εξειδικευμένα, μεταξύ άλλων, στις Συνθήκες της Γενεύης, τους Κανονισμούς της Χάγης και το δίκαιο του πολέμου, δεν προνοεί δικαιώματα σε «χρήστες». Αποδοχή τέτοιων «δικαιωμάτων» αποτελεί επικίνδυνη διολίσθηση και απόκλιση από τις ρητές πρόνοιες του Διεθνούς Δικαίου. Απομάκρυνση από αυτό και διαπραγμάτευση πέραν και έξω από αρχές, σαφώς θα δημιουργήσει αρνητικά δεδομένα. Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, ο σημερινός χρήστης αποτελεί αποκλειστικό πρόβλημα και ευθύνη της Τουρκίας, η οποία οφείλει η ίδια να επιλύσει, είτε πρόκειται για έποικο (έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, το οποίο δεν νομιμοποιείται με την πάροδο του χρόνου), είτε πρόκειται για υπήκοο τρίτης χώρας, ο οποίος εν γνώσει του επέλεξε να «κατέχει» χωρίς τη συγκατάθεση ιδιοκτήτη, περιουσία στις κατεχόμενες περιοχές. Σχετική η απόφαση Αποστολίδη, που ξεκαθαρίζει το θέμα. Το διεθνές δίκαιο, το οποίο φαίνεται να εγκαταλείπει η δική μας πλευρά κατά τις διαπραγματεύσεις, δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Είναι ξεκάθαρο ότι όσα χρόνια και αν περάσουν δεν αποκτούν δικαιώματα οι χρήστες. Αντίθετα, θα πρέπει να απομακρυνθούν με έξοδα και αποζημιώσεις από την Τουρκία, ενώ το δικαίωμα επιστροφής παραμένει αλώβητο.

· Η απόφαση Δημόπουλος πρόσθεσε μια δυσμενή διάσταση στη διαπραγμάτευση. Συνιστά στρέβλωση δικαίου, για την οποία ευθύνη φέρει και η δική μας πλευρά. Έστω και τώρα τα επιχειρήματα της τουρκικής πλευράς πρέπει να αντικρουστούν διά της επίκλησης του Διεθνούς Δικαίου, που υπερέχει, ως και των αποφάσεων της 4ης Διακρατικής ή την Αποστολίδη που ανατρέπουν τη στρέβλωση. Στο κυπριακό ζήτημα, ως πρόβλημα κατοχής, εφαρμόζεται και υπερισχύει έναντι ακόμα και της Δημόπουλος, το εξειδικευμένο Διεθνές Δίκαιο. Το Δίκαιο στο οποίο δεν χωρούν εποικοδομητικές ασάφειες. Χαρακτηριστικά, εάν το Διεθνές Δίκαιο προέβλεπε έστω και ως πιθανότητα την αναγνώριση δικαιωμάτων σε χρήστες, θα αποτελούσε για κάθε χώρα εισβολέα κίνητρο για να επιμηκύνει την κατοχή, ώστε να επιτύχει «νομιμοποίηση» των παραβιάσεων. Κατάσταση που συγκρούεται με το δίκαιο και απαγορεύεται ρητά.

· Πρέπει να επιλυθεί το περιουσιακό με δίκαιο τρόπο, για να αποφευχθεί η μαζική προσφυγή των ιδιοκτητών σε δικαστήρια. Ας παραδειγματιστούμε από την αποτυχία της Επιτροπής Περιουσιών που προβλέφθηκε στη Συνθήκη. Καταληκτικά, έχω καθήκον να προειδοποιήσω σχετικά με πιθανή «παγίδα» αναφορικά με τα μελλοντικά δικαστήρια και επιτροπές. Σήμερα, την αποκλειστική ευθύνη για τις παραβιάσεις την έχει η Τουρκία, όμως, μετά την προδιαγραφόμενη λύση, η απόφαση μη επιστροφής θα συνιστά απόφαση του νέου κράτους και των οργάνων του και άρα το νέο κράτος θα έχει αυτό την ευθύνη για αποζημίωση για την παραβίαση αυτή. Στην ουσία, οι Ε/κ πρόσφυγες αντί να επιστρέψουν και ταυτόχρονα να αποζημιωθούν για τη μέχρι σήμερα απώλεια χρήσης και εκμετάλλευσης της περιουσίας τους από την Τουρκία, θα πρέπει να αυτο-αποζημιωθούν για την απώλεια της περιουσίας τους! Παράλληλα, η Τουρκία θα παραμείνει στο απυρόβλητο. Γι’ αυτό είναι επιτακτικό η λύση να είναι λειτουργική και συνάδουσα με το Διεθνές Δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα εξ υπαρχής.

Δρ ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ
Λέκτορας Νομικής

· Εν πρώτοις, οφείλουμε να τονίσουμε το γεγονός ότι το δικαίωμα στην περιουσία εμπίπτει στην κατηγορία των ατομικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και είναι αναφαίρετο. Ως εκ τούτου, ουδείς μπορεί να αποστερήσει αυτό το δικαίωμα από τον κάτοχό του, με εξαίρεση συγκεκριμένες περιπτώσεις υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις - αυτό αναγνωρίζεται, άλλωστε, στο Άρθρο 23 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε περιπτώσεις απαλλοτρίωσης ή δημόσιας ασφάλειας για παράδειγμα. Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, το περιουσιακό αποτελεί ένα σημαντικότατο κεφάλαιο. Η ελληνοκυπριακή και η τουρκοκυπριακή πλευρά έχουν καταλήξει κατ' αρχήν, στην αναγνώριση του δικαιώματος στην περιουσία του ιδιοκτήτη αλλά και σε δικαίωμα του χρήστη της περιουσίας. Τονίζεται, όμως, το ότι στη βάση του κοινού ανακοινωθέντος της 11ης Φεβρουαρίου 2014, οι διαπραγματεύσεις βασίζονται στο ότι τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί μέχρι να συμφωνηθούν όλα. Η ερμηνεία του όρου «σημερινός χρήστης» βρίσκεται ακόμη υπό διαπραγμάτευση και είναι προφανές ότι όσον αφορά την ετυμολογία του όρου υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες και επιδιώξεις. Για να μην επηρεάζεται, όμως, το αναφαίρετο του δικαιώματος στην περιουσία, προτεραιότητα στον όποιο διακανονισμό θα πρέπει να έχουν οι νόμιμοι ιδιοκτήτες της περιουσίας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, θα πρέπει να υπάρξει ένα σωστό πλαίσιο διαχείρισης για τις αποζημιώσεις, ανταλλαγή, αποκατάσταση ή συνδυασμός αυτών των προτεινόμενων λύσεων, ούτως ώστε να διευκρινίζεται επαρκώς ο όρος «σημερινός χρήστης» και να αποκλείει συγκεκριμένες περιπτώσεις «χρηστών» από τις εναλλακτικές επιλογές που προτείνονται για το περιουσιακό.

· Το δικαίωμα στην περιουσία είναι αναφαίρετο. Δεν πρέπει να τίθεται το ζήτημα της απώλειας του δικαιώματος αλλά του τρόπου με το οποίο αυτό απολαμβάνεται. Είναι γεγονός ότι το ΕΔΑΔ έλαβε συγκεκριμένες αποφάσεις, στις οποίες στηρίζεται τώρα η τουρκική πλευρά, με πιο σημαντική την απόφαση στην υπόθεση Δημόπουλος του 2010. Το Δικαστήριο στην απόφασή του θέτει, μεταξύ άλλων, το ζήτημα ότι η κατοχή ενός τίτλου μπορεί να είναι κενή πρακτικών επιπτώσεων, στη βάση ρεαλιστικών δεδομένων, αναφέροντας, όμως, ότι η εισβολή και παράνομη κατοχή δεν μπορεί να θεωρείται ως μια μορφή χρησικτησίας. Αυτό που έχει κατ' αρχήν συμφωνηθεί, πρόσφατα, αναγνωρίζει το δικαίωμα στην περιουσία του ιδιοκτήτη - κάτι τέτοιο γίνεται για πρώτη φόρα από πλευράς της τουρκικής πλευράς. Υπάρχουν, παράλληλα, άλλες αποφάσεις του ΕΔΑΔ που μπορούν αντιπαραβολικά με την Δημόπουλος να τεθούν προς ενίσχυση των πάγιων θέσεων της ε/κ πλευράς. Όσον αφορά το ποιος φέρει ευθύνη, αυτό είναι ένα τεράστιο ζήτημα. Είναι γεγονός, όμως -και αυτό θεωρώ πως απαντά στο ερώτημα- ότι το μαζικό «κύμα» προσφυγών στο ΕΔΑΔ υπερφόρτωσε το Δικαστήριο, που «αναγκάστηκε» να επιλέξει έναν άλλο τρόπο εκδίκασής τους.

· Το περιουσιακό είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων. Συνδέεται με άλλα κεφάλαια του Κυπριακού, όπως το εδαφικό, την οικονομία κ.ά. Οι διαπραγματεύσεις γίνονται σε δικοινοτικό επίπεδο, θα δημιουργήσουν, όμως, άμα τη καταλήξει τους και σε περίπτωση αποδοχής της λύσης σε δημοψήφισμα, μια νομική κατάσταση (ως μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας). Στο επίμαχο θέμα του περιουσιακού και της κατηγοριοποίησης των θεμάτων όπως αυτά συζητούνται αυτήν τη στιγμή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, είναι ιδιαίτερα σημαντικό η πολιτική επίλυση του ζητήματος να μην επηρεάζει τη νομική πτυχή του θέματος και τη δικαστική θεραπεία, σε περίπτωση μη ικανοποίησης του ιδιοκτήτη, τόσο στην Κύπρο όσο και σε διεθνές επίπεδο