ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ

Επιβεβαιωμένες πληροφορίες και από τις δυο πλευρές αναφέρουν ότι από την πρώτη στιγμή υπάρχει μια συμφωνία ανάμεσα σε Αναστασιάδη και Ακιντζί για να παρουσιάζονται συγκρατημένοι, έτσι που να μην προκαλούν τα «ακραία στοιχεία», ενώ ταυτόχρονα θα κάνουν προγραμματισμένα και σταθερά βήματα προόδου

Αν το σενάριο αυτό «τρέξει» και επαληθευτεί επί του εδάφους, τότε φαίνεται ξεκάθαρα πως οι ηγέτες των δυο κοινοτήτων έχουν ένα δικό τους «road map» και προσπαθούν να το κρατήσουν μακριά από σκοπιμότητες της Άγκυρας και του Ταγίπ Ερντογάν...

Σχετικό, πάντως, με το περιουσιακό και τις αποζημιώσεις, την υπηκοότητα και το καθεστώς ιθαγένειας, αλλά τελικά και με το σύστημα διακυβέρνησης, είναι και το ακανθώδες ζήτημα της ελευθερίας για εγκατάσταση και απόκτηση περιουσίας…

Στο στρατόπεδο των «προθύμων» είναι βέβαια ο ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ. Αφαιρούνται, όμως, οι όποιες «απώλειες» μπορεί να υπάρξουν, ιδιαίτερα από τον ΔΗΣΥ

Δεν μπορεί εύκολα κανείς να ξεχάσει ότι, την προηγούμενη φορά, τουλάχιστον δυο στους τρεις συναγερμικούς δεν ακολούθησαν τον τότε πρόεδρο του κόμματος, Νίκο Αναστασιάδη, αλλά και τον Γλαύκο Κληρίδη

Στο στρατόπεδο των «απροθύμων» αθροίζονται ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, Συμμαχία, ΕΥΡΩΚΟ, Οικολόγοι και διάφοροι άλλοι μικρότεροι και ανένταχτοι

Ο Πρόεδρος Αναστασιάδης ήταν ευχαριστημένος την Πέμπτη το βράδυ, μετά την πολύωρη συνάντηση με τον Μουσταφά Ακιντζί. Μίλησε για μια... «δημιουργική συνάντηση». Ενώ ο Τουρκοκύπριος ηγέτης από την πλευρά του έκανε λόγο για «μια καλή αρχή», χωρίς να παραλείψει να σημειώσει ότι στη συνέχεια υπάρχουν δυσκολίες και κακοτοπιές. Αυτά, όμως, φαίνεται πως δεν εμποδίζουν κάποιους να πανηγυρίζουν και να παίρνουν κιόλας τα μέτρα για το... περιβόητο «κοστούμι της λύσης».

Επιβεβαιωμένες πληροφορίες και από τις δυο πλευρές αναφέρουν ότι από την πρώτη στιγμή υπάρχει μια συμφωνία ανάμεσα σε Αναστασιάδη και Ακιντζί για να παρουσιάζονται συγκρατημένοι, έτσι που να μην προκαλούν τα «ακραία στοιχεία», ενώ ταυτόχρονα θα κάνουν προγραμματισμένα και σταθερά βήματα προόδου. Τέτοια ήταν και τα Μ.Ο.Ε. που ανακοινώθηκαν αυτήν την εβδομάδα. Αν το σενάριο αυτό «τρέξει» και επαληθευτεί επί του εδάφους, τότε φαίνεται ξεκάθαρα πως οι ηγέτες των δυο κοινοτήτων έχουν ένα δικό τους «road map» και προσπαθούν να το κρατήσουν μακριά από σκοπιμότητες της Άγκυρας και του Ταγίπ Ερντογάν...

Ο «μέσος Κύπριος» περιμένει κάτι καλύτερο από το 2004

Παντού διαδίδεται ότι «τα πράγματα πηγαίνουν καλά». Ταυτόχρονα, όμως, όλοι ομολογούν ότι «υπάρχει δρόμος ακόμα, και μάλιστα όχι στρωμένος με ροδοπέταλα». Τι είναι, όμως, εκείνο που θα επέτρεπε πραγματικά στον Πρόεδρο Αναστασιάδη να νιώσει ότι βρίσκεται στον «δρόμο της λύσης»; Ποιές είναι οι προϋποθέσεις που πρέπει να υπάρχουν για να μιλήσουμε για το ενδεχόμενο μιας λύσης «πριν από το τέλος του χρόνου», όπως προανήγγειλαν πολλοί;

Πριν από τις προεδρικές εκλογές, ο σημερινός Πρόεδρος έλεγε διαρκώς ότι ουδέποτε θα έφερνε στον λαό μια λύση που δεν μπορεί να είναι αποδεκτή. Γνωρίζει, λοιπόν, ότι προτού συμφωνήσει σε ένα σχήμα, θα πρέπει να νιώσει ότι αυτό μπορεί να το δεχτεί ο «μέσος Κύπριος». Ταυτόχρονα, ο ίδιος ο Νίκος Αναστασιάδης, διαβεβαιώνοντας πολλές φορές τα τελευταία χρόνια ότι «το Σχέδιο Ανάν είναι νεκρό», πάντα εξηγούσε ότι πρέπει να βρεθεί σίγουρα μια «καλύτερη λύση» για να γίνει αποδεχτή.

Τα όρια των κομματικών λογαριασμών

Αναμένεται ότι στο επόμενο διάστημα οι διαδικασίες θα επιταχυνθούν. Οι δυο διαπραγματευτές, Μαυρογιάννης και Ναμί, έχουν μπει σε εντατικό πρόγραμμα εργασίας. Ενώ οι δυο ηγέτες από τώρα συμφώνησαν σχετικά πυκνό πρόγραμμα συναντήσεων. Ποιες είναι, λοιπόν, οι προοπτικές; Αλλά και ποιες είναι οι προϋποθέσεις που πρέπει να υπάρξουν για να φτάσουμε σε συμφωνία; Συνήθως κάνοντας εκτιμήσεις μετράμε τις πολιτικές δυνάμεις. Από τη μια, στο στρατόπεδο των «προθύμων» είναι βέβαια ο ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ.

Αφαιρούνται όμως οι όποιες «απώλειες» μπορεί να υπάρξουν, ιδιαίτερα από τον ΔΗΣΥ. Δεν μπορεί εύκολα κανείς να ξεχάσει ότι την προηγούμενη φορά τουλάχιστον δυο στους τρεις συναγερμικούς δεν ακολούθησαν τον τότε πρόεδρο του κόμματος Νίκο Αναστασιάδη, αλλά και τον Γλαύκο Κληρίδη. Από την άλλη, στο στρατόπεδο των «απροθύμων» αθροίζονται ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, Συμμαχία, ΕΥΡΩΚΟ, Οικολόγοι και διάφοροι άλλοι μικρότεροι και ανένταχτοι.

Τέτοιοι υπολογισμοί δεν μπορεί όμως να οδηγήσουν σε στέρεες εκτιμήσεις. Αν βλέπαμε σήμερα μια κλασική δημοσκόπηση, θα έδειχνε όπως όλες τον τελευταίο καιρό ότι η καραμπινάτη υποστήριξη που εξασφαλίζουν τα κόμματα δεν ξεπερνά το 40-50% του συνολικού εκλογικού σώματος. Αλλά ακόμα και εκείνοι που δηλώνουν σύνδεση με κάποιο κόμμα, στην περίπτωση ενός δημοψηφίσματος για λύση του Κυπριακού δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα το ακολουθήσουν.

Ευρωπαϊκή εμπλοκή: πιθανότητα ή όνειρο θερινής νυκτός;

Καλύτερα θα ήταν να αναζητήσει κάποιος τις πραγματικές προϋποθέσεις που θα είχαν να κάνουν με το περιεχόμενο μιας πιθανής συμφωνίας. Ένα πρώτο παράδειγμα είναι εκείνο της «εμπλοκής της Ευρώπης». Τόσο ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας όσο και πολιτικοί αρχηγοί δεν χάνουν ευκαιρία να επαναλαμβάνουν ότι επιδιώκεται όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πιο συγκεκριμένα, ακόμα δεν χάνουν ευκαιρία να υπογραμμίζουν ότι μια συμφωνία λύσης πρέπει «να συνάδει με τις ευρωπαϊκές αρχές και κανόνες».

Κάποτε αυτό ήταν η θέση μερικών πολιτικών δυνάμεων, που είχαν αποσπασθεί από τον ΔΗΣΥ και μιλούσαν για τη γνωστή «ευρωπαϊκή λύση». Σήμερα αυτό έχει γίνει γενική πολιτική. Αυτή, λένε πολλοί, είναι και μια βασική διαφορά με το 2004. Διότι τότε η Κύπρος δεν ήταν ακόμα μέσα στην Ε.Ε., αλλά επρόκειτο να μπει, ενώ τώρα είναι μέλος εδώ και έντεκα χρόνια και επομένως πρέπει να αντιμετωπισθεί διαφορετικά και το κεκτημένο και οι ευρωπαϊκές αρχές.

Τι θα γίνει, λοιπόν, αν δεν υπάρξει κάποια πιο ενεργητική εμπλοκή της Ευρώπης; Ποιες εντυπώσεις θα δημιουργηθούν αν τελικά δεν αναβαθμιστεί η μέχρι στιγμής παρουσία της ως παρατηρητή στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων; Πληροφορίες αναφέρουν ότι τόσο ο Πρόεδρος, ο Υπουργός Εξωτερικών και το διπλωματικό σώμα, όσο και πολιτικοί αρχηγοί σε συναντήσεις και επαφές με ηγετικούς παράγοντες της Ε.Ε. έχουν ζητήσει να είχε ρόλο στις διαπραγματεύσεις, ως απεσταλμένος, κάποια «σημαντική πολιτική προσωπικότητα». Μέχρι τώρα όμως δεν φαίνεται να υπάρχει αποτέλεσμα. Τελικά κρίσιμο ρόλο θα παίξει και το κατά πόσον όταν έρθει η ώρα οι Βρυξέλλες θα ασχοληθούν πραγματικά με το περιεχόμενο μιας πιθανής συμφωνίας και θα κάνουν «scanning» που θα καθησύχαζε τον Κύπριο ψηφοφόρο.

Ακόμα μεγαλύτερο «ευρωπαϊκό ζήτημα» μπορεί να υπάρξει αν γίνει κατορθωτό να κάνει η ελληνική πλευρά μια υπαλλακτική πρόταση για τις εγγυήσεις που να στηρίζεται στην Ευρώπη. Σε μια τέτοια περίπτωση, αν όπως φαίνεται την απορρίψει η Τουρκία, σίγουρα θα υπάρξουν αρνητικές εντυπώσεις για την τελευταία.

Εκτός όμως από τα «ευρωπαϊκά», ποια άλλα κεντρικά θέματα πρέπει να θεωρηθούν σαν προϋποθέσεις για λύση;

Αποστρατιωτικοποιημένη ή χωρίς τουρκικό στρατό;

Πρώτο μεγάλο ζήτημα είναι εκείνο του στρατού. Για να τελειώσει η κατοχή θα πρέπει να φύγει ο τουρκικός στρατός. Αντίθετα με το «Σχέδιο Ανάν», η αποχώρηση αυτή θα πρέπει να γίνει σύντομα και πειστικά. Είναι όμως η Τουρκία έτοιμη να αποσύρει αμέσως μετά τη λύση όλον τον στρατό; Εμπειρογνώμονες έχουν και στο παρελθόν παρατηρήσει ότι με τα σημερινά στρατιωτικά δεδομένα και τη μικρή απόσταση από τις τουρκικές ακτές, αν μείνει κάποιο εξειδικευμένο «απόσπασμα» γύρω στα χίλια άτομα, με αξιωματούχους και τεχνογνωσία, θα είναι σαν να μην έχει φύγει ο τουρκικός στρατός! Μπορεί όμως ο Νίκος Αναστασιάδης μαζί με όσους τον υποστηρίξουν διεθνώς να πετύχει πλήρη αποχώρηση;

Μια άλλη σχετική διάσταση είναι εκείνη της αποστρατιωτικοποίησης. Μέχρι τώρα χωρίς πολλή συζήτηση αυτή ήταν η θέση της ελληνικής πλευράς. Αυτή όμως η άποψη, την οποία παραδοσιακά υποστηρίζει ιδιαίτερα και λόγω γενικότερης ιδεολογίας το ΑΚΕΛ, φαίνεται να την αμφισβητούν από τον χώρο του ΔΗΣΥ. Ένα κράτος, όσο μικρό και αν είναι, πρέπει να έχει κάποιες δικές του δυνάμεις ασφαλείας, τονίζουν σε κάθε περίσταση. Εξάλλου, σήμερα, με όλην αυτήν την αναταραχή στην περιοχή και τις υπαρκτές απειλές κατά της Κύπρου, θα πρέπει να υπάρχουν έστω μίνιμουμ... ομοσπονδιακές δυνάμεις ασφαλείας. Στην ίδια κατεύθυνση φαίνεται να συγκλίνουν και υπηρεσιακές απόψεις από την Κυβέρνηση, ιδιαίτερα μετά από συνομιλίες και ανταλλαγή απόψεων με τους νέους Ισραηλινούς φίλους της χώρας μας.

Απορίες πάνω στον χάρτη

Όπως ήταν πάντοτε γνωστό, αποφασιστικής σημασίας θα είναι το μέγεθος των κατεχόμενων περιοχών που θα επιστραφούν και θα ενταχθούν στην ελληνοκυπριακή περιφέρεια. Στην τελευταία φάση πριν από τη διακοπή των διαπραγματεύσεων φάνηκε γι' ακόμα μια φορά ότι η τουρκική πλευρά δεν είναι έτοιμη να ανοίξει τα χαρτιά της. Θεωρούν ότι είναι το μεγάλο ατού με το οποίο μπορούν να δελεάζουν την ελληνική πλευρά και πάντα φροντίζουν να το κρατούν για το τέλος.

Έτσι και ο Έρογλου απέφυγε να μιλήσει συγκεκριμένα πάνω σε χάρτες και αντί γι’ αυτό έδωσε κάποια περιγραφικά κριτήρια. Από αυτό, όμως, δεν βγαίνουν καθαρά συμπεράσματα. Αλλά καθαρό είναι ότι ακόμα και κάποιες περιοχές που στο προηγούμενο σχέδιο επρόκειτο να επιστραφούν, σήμερα η τουρκική πλευρά δείχνει να αλλάζει γνώμη θεωρώντας ότι στο μεταξύ «άλλαξαν τα δεδομένα». Συγκεκριμένα, πρόκειται για τις γνωστές περιοχές όπου παρατηρήθηκε οικοδομικός οργασμός την προηγούμενη δεκαετία. Η συζήτηση αναμένεται αρκετά δύσκολη, αλλά θεωρείται καθοριστική για τον Πρόεδρο Αναστασιάδη. Διότι στην ελληνοκυπριακή κοινή γνώμη η όποια αφετηρία είναι περίπου εκείνα που είχαν γίνει γνωστά το 2004, ενώ η όποια βελτίωση θα ήταν και κάτι περισσότερο.

Ο πονοκέφαλος των πολλών δισεκατομμυρίων

Ενώ θέμα που σχετίζεται άμεσα με το προηγούμενο είναι το περιουσιακό. Επιχείρημα της ελληνικής πλευράς θα είναι ότι όσο περισσότερες περιοχές επιστραφούν άμεσα, τόσο μικρότερο θα είναι το μέγεθος των απαιτούμενων αποζημιώσεων. Εξάλλου, αυτό ήταν και ένα βασικό αγκάθι στο προηγούμενο σχέδιο. Πράγματι, τότε δεν υπήρχε καμία ικανοποιητική λύση για τις αποζημιώσεις. Μια «διάσκεψη δωρητών» είχε καταλήξει σε φιάσκο και τελικά είχε φανεί ότι τις αποζημιώσεις σε Ελληνοκυπρίους θα τις πλήρωναν τελικά οι ίδιοι οι Ελληνοκύπριοι!

Αξιοσημείωτο είναι ότι σε αυτήν τη συζήτηση η τουρκική πλευρά βάζει τώρα και τον παράγοντα της «επιτροπής αποζημιώσεων», με τον ισχυρισμό ότι με τα όσα έχει ήδη ανακτήσει γίνεται μικρότερο το συγκεκριμένο θέμα. Κι αυτό αναμένεται να είναι ένα σημείο σκληρής διαπραγμάτευσης, αλλά σίγουρα είναι και ένας καθοριστικός παράγοντας για τον βαθμό αποδοχής ενός σχεδίου μέσα στην κοινή γνώμη.

Ποιοι και πόσοι πολίτες της ομοσπονδιακής Κύπρου;

Το θέμα των εποίκων, που είναι επίσης «καυτή πατάτα» και για τις δυο πλευρές, σχετίζεται τόσο με τα θέματα υπηκοότητας και ιθαγένειας, όπως και με τα πολιτικά δικαιώματα στο σύστημα διακυβέρνησης. Κανονικά αυτό το θέμα θα έπρεπε να ενδιέφερε σε μεγαλύτερο βαθμό και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν όχι κάτι άλλο, οι Βρυξέλλες θα δουν ξαφνικά να αυξάνεται ο αριθμός των Ευρωπαίων πολιτών με δικαιώματα (και τη συμμετοχή τους στα διάφορα Ταμεία) αρκετά περισσότερο απ' ό,τι είναι ο γνωστός αριθμός των Τουρκοκυπρίων. Αλλά περισσότερο έχει να κάνει και με τον έλεγχο διαδικασιών πολιτογράφησης και άλλα παρόμοια ζητήματα για τα οποία κανονικά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες οι Βρυξέλλες. Πάντως διπλωματικές πηγές από καιρό επισημαίνουν ότι «τη στιγμή που μόνο η Γερμανία έχει και χειρίζεται μερικά εκατομμύρια Τούρκους, μην περιμένετε ότι θα γίνει και μεγάλη συζήτηση για μερικές δεκάδες χιλιάδες ακόμα».

Πάντως σε αυτό το ζήτημα και παρά τις παραχωρήσεις που έχουν γίνει ήδη, θεωρητικά η ελληνοκυπριακή πλευρά μπορεί να βρει σε μεγάλο βαθμό συμμάχους τους Τουρκοκυπρίους. Η ιδέα ότι «ακόμα και πριν από την έναρξη διαπραγματεύσεων θα έπρεπε να γίνει μια απογραφή υπό την αιγίδα των Η.Ε. και κάτω από τον έλεγχο της Ε.Ε.», δεν φαίνεται να έχει διεκδικηθεί στη διαδικασία των συνομιλιών.

Σχετικό πάντως με το περιουσιακό και τις αποζημιώσεις, την υπηκοότητα και το καθεστώς ιθαγένειας, αλλά τελικά και με το σύστημα διακυβέρνησης, είναι και το ακανθώδες ζήτημα της ελευθερίας για εγκατάσταση και απόκτηση περιουσίας. Αν παρουσιαστούν ξανά οι δρακόντειοι περιορισμοί και οι πρόνοιες ελέγχων που στο προηγούμενο σχέδιο έφταναν σε σημείο γελοιότητας, δεν θα είναι εύκολο να πεισθεί η κοινή γνώμη. Εξάλλου, μια επιτυχία της δικής μας πλευράς σε αυτό το ζήτημα θα μπορούσε να απαμβλύνει και τους περιορισμούς σχετικά με τις επιστρεφόμενες περιοχές και περιουσίες...

Εγγυήσεις και ασφάλεια - το σημείο κρίσης για την τουρκική θέληση

Εννοείται, τέλος, ότι κορυφαίο είναι το ζήτημα των εγγυήσεων και της ασφάλειας. Πώς θα μπορέσει η Τουρκία να πεισθεί να αλλάξει κάτι που θεωρεί ότι έχει οριστικά κερδίσει όχι το 1974, αλλά από το 1959; Πώς θα συζητηθεί έστω στην ελληνική κυπριακή πλευρά ζήτημα «κάποιας εναλλακτικής λύσης» που θα έχει μέσα και ΝΑΤΟ, χωρίς να... αποστατήσει το ΑΚΕΛ; Και ποιος μπορεί να πει ότι είτε το ΝΑΤΟ είτε η Ε.Ε. έχουν κάποια διάθεση να εμπλακούν σε ένα τέτοιο σύστημα;

Βεβαίως δεν είναι λιγότερο σημαντικά και τα οικονομικά. Την προηγούμενη φορά ένας από τους αποφασιστικούς παράγοντες που έκαναν το σχέδιο αποκρουστικό, πέρα από ζητήματα ασφάλειας, ήταν οι ανισορροπίες και τα κενά στην οικονομική εξίσωση.

Συνεπώς τα πράγματα σίγουρα δεν είναι εύκολα για τον Νίκο Αναστασιάδη. Ούτε και λογικά θα μπορέσει να έχει επιτυχίες σε όλα αυτά τα βασικά θέματα που ξεδιπλώσαμε. Για να μπορεί όμως να παρουσιαστεί ενώπιον του λαού και να μιλήσει για αποδεκτή συμφωνία, θα πρέπει να έχει εξασφαλίσει τα περισσότερα από αυτά. Δύσκολο, συμφωνούν όλοι. Αδύνατο, λένε μερικοί που θεωρούν εκ προοιμίου ότι δεν μπορεί η προσπάθειά του να φέρει επιθυμητό αποτέλεσμα, αφού ισοδυναμεί με προσπάθεια τετραγωνισμού του κύκλου...