Αποσύνδεση λύσης και ενταξιακής πορείας με άνοιγμα κεφαλαίων
Εμβάθυνση τελωνειακής ένωσης, χωρίς εφαρμογή πρωτοκόλλου και συμμετοχή Άγκυρας σε Συμβούλιο Εξωτερικών και Άμυνας

Η έκθεση για την αξιολόγηση της τουρκικής ενταξιακής διαδικασίας, που ψηφίζεται σήμερα από την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αποτυπώνει αντικρουόμενα συμφέροντα και λεπτές ισορροπίες, που υποβοηθούν την Άγκυρα να προχωρεί στη λογική της ειδικής σχέσης, χωρίς να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της, γεγονός που εκ των πραγμάτων επηρεάζει αρνητικά την Κύπρο, αφού αποσυνδέει τη λύση του Κυπριακού από την ενταξιακή διαδικασία. Και κινεί τις διαδικασίες για την εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης, χωρίς την προηγούμενη εφαρμογή του πρόσθετου πρωτοκόλλου, καθώς και για άνοιγμα σειράς κεφαλαίων και συμμετοχής της Τουρκίας στο Συμβούλιο Εξωτερικών και Άμυνας, παρότι δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία της οποίας κατέχει το 37% του εδάφους της.

Κεκτημένο και λύση
Χθες πραγματοποιήθηκε συζήτηση ενώπιον της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην παρουσία του Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την οποία εκπροσώπησε ο Κύπριος Επίτροπος Χρήστος Στυλιανίδης. Σε ό,τι αφορά το Κυπριακό ως πρόβλημα, που επηρεάζει την τουρκική ενταξιακή πορεία, στην έκθεση υπάρχει συγκεκριμένη παράγραφος, στην οποία τονίζεται η στήριξη στον διάλογο και στην επανέναρξη της διαδικασίας λύσης του προβλήματος, με την Κυπριακή Δημοκρατία να τίθεται στο περιθώριο και να στρέφεται η όλη φιλοσοφία του κειμένου στην επόμενη μέρα, για την εφαρμογή μιας λύσης διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με μια διεθνή κυριαρχία, μια ιθαγένεια και προσωπικότητα στη βάση των ψηφισμάτων των Ην. Εθνών και των αρχών και αξιών επί των οποίων εδράζεται η ΕΕ.

Η φράση αυτή, δηλαδή περί των αρχών και αξιών της ΕΕ, περιελήφθη τη δωδεκάτη για να σωθεί η παρτίδα, αφού στο κείμενο κατανέμονται ίσες ευθύνες για τις προσπάθειες λύσης ή μη στο Κυπριακό. Συν το γεγονός ότι, στην έκθεση, δεν περιλήφθηκαν βασικά τμήματα του κοινοτικού κεκτημένου, όπως η αντιδήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου του 2005, με την οποία καθίσταται σαφές από την ΕΕ ότι στο νησί αναγνωρίζεται ένα κράτος, αυτό της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ακόμη, στο κείμενο καμιά αναφορά δεν γίνεται στο ότι το νέο πολιτειακό σύστημα που θα προκύψει από τη λύση θα είναι συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία εντάχθηκε ως τέτοια στην ΕΕ, σύμφωνα με το Πρωτόκολλο 10, με την πολιτειακή μορφή του ενιαίου κράτους.

Το εμπόριο
Στο θέμα του «απευθείας εμπορίου» αφαιρέθηκε, από τη μια, η λέξη «απευθείας», καθώς και ότι η όποια συμφωνία θα είναι με βάση τα επίπεδα της ΕΕ, ενώ, από την άλλη, αφαιρέθηκε η αναφορά στα επίπεδα της ΕΕ. Η εισηγήτρια δεν έκανε δεκτή τροπολογία που τόνιζε ότι το εμπόριο θα γίνεται και από τις δύο κοινότητες για να τις φέρει πιο κοντά. Επίσης, δεν έγινε δεκτή η θέση ότι το εμπόριο και τα λιμάνια θα λειτουργούν και θα πραγματοποιούνται στη βάση των νόμων της Κυπριακής Δημοκρατίας και της ΕΕ. Στο κείμενο επισημαίνεται ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να ανοίξει το λιμάνι της Αμμοχώστου, «για να διευκολύνει τις διαδικασίες λύσης του Κυπριακού», αφήνοντας σαφώς να νοηθεί ότι έχει ευθύνη για την έλλειψη λύσης.

Ταυτοχρόνως, το θέμα αυτό συνδέεται με την επιστροφή της πόλης υπό καθεστώς των Ην. Εθνών, χωρίς, όμως, να γίνει δεκτή μνεία για επιστροφή της Αμμοχώστου στους νόμιμους κατοίκους της. Στην ίδια παράγραφο γίνεται μνεία στην αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, αλλά δεν καθορίζει πότε. Σε προηγούμενα ψηφίσματα υπήρχε η φράση «άμεση αποχώρηση». Σε άλλη παράγραφο υπάρχει αναφορά για συμμόρφωση με εφαρμογή του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, στο οποίο εμπίπτουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας εντός της κυπριακής ΑΟΖ.

Άνοιγμα νέων κεφαλαίων
Πέραν τούτων, στο κείμενο, είτε εμμέσως είτε ευθέως, επί τη βάσει του προσχεδίου, καλείται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είτε να ανοίξει στην Τουρκία νέα κεφάλαια είτε να προωθήσει παρατηρήσεις και κριτήρια για να μπορέσουν να ανοίξουν κάποια άλλα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και τα κεφάλαια 23 και 24 για τα θέματα της δικαιοσύνης και των θεμελιωδών ελευθεριών, καθώς και τα κεφάλαια 5 (δημόσιες προσφορές), 8 (ανταγωνισμός) και 19 (εργασία και κοινωνική πολιτική). Επιπρόσθετα, γίνεται προώθηση του ανοίγματος του κεφαλαίου 31 για την ασφάλεια, την ίδια στιγμή που η Τουρκία κρατεί παράνομα την Κύπρο. Και εδώ είναι η αντίφαση. Από τη μια αναφέρεται το κείμενο στην έναρξη αποχώρησης στρατευμάτων και, από την άλλη, στο άνοιγμα κεφαλαίου για την ασφάλεια.

Η τελωνειακή ένωση και πρόσθετο πρωτόκολλο
Στην έκθεση είναι εμφανής η προσπάθεια για την προώθηση της εμβάθυνσης της τελωνειακής ένωσης μεταξύ της Τουρκίας και της ΕΕ, τη στιγμή κατά την οποία η Άγκυρα αρνείται να εφαρμόσει το πρόσθετο πρωτόκολλο. Σχετική επί τούτου παράγραφος υπάρχει στην έκθεση, επί τη βάσει της οποίας η Τουρκία καλείται να το εφαρμόσει, γεγονός που σημαίνει: Α. Τερματισμό καθεστώτος αθέμιτου ανταγωνισμού. Δηλαδή, θα μπορούν να εξάγονται κυπριακά προϊόντα στην Τουρκία. Σήμερα η Άγκυρα εξάγει σε τρίτες χώρες της ΕΕ δικά της προϊόντα και από αυτές στην Κύπρο, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, που πλήττουν την κυπριακή οικονομία και την εύρυθμη λειτουργία της κοινής ευρωπαϊκής οικονομίας. Β. άνοιγμα τουρκικών λιμανιών και αεροδρομίων στα πλοία και στα αεροσκάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Σημειώνουμε ότι το πρόσθετο πρωτόκολλο συνιστά τμήμα της τελωνειακής ένωσης. Αυτή η προσπάθεια σε συνδυασμό με τη συμμετοχή της Τουρκίας σε συνεδριάσεις των Υπουργών Εξωτικών και Άμυνας, συνιστά την πολιτική της «ειδικής σχέσης» χωρίς τη λήψη επίσημης απόφασης και τη μερική είσοδο της Τουρκίας στην ΕΕ από το παράθυρο. Χωρίς, μάλιστα, να έχει τις υποχρεώσεις που έχουν τα κράτη-μέλη, ενώ από την εμβάθυνση της τελωνειακής ένωσης θα έχει οφέλη δισεκατομμυρίων ευρώ.

Όχι σε νέα κεφάλαια... κερασάκι το 15
Στην έκθεση δεν γίνεται αναφορά στον σεβασμό των περί Κύπρου αποφάσεων από το ΕΔΑΔ και στο θέμα των εποίκων, γεγονός που οδήγησε το μεν ΕΛΚ να καταθέσει σχετική με το πρώτο θέμα τροπολογία στην Ολομέλεια, η δε Αριστερά σχετικά με το δεύτερο. Τροπολογίες υπάρχουν για το σύνολο των κενών που αναγράφονται ανωτέρω. Εάν, όμως, θα εγκριθούν ή όχι, είναι ζήτημα που θα φανεί μέσα από την ψηφοφορία. Στη συζήτηση της Ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το σύνολο των Κυπρίων και αρκετοί των Ελλαδιτών ευρωβουλευτών τάχθηκαν εναντίον του ανοίγματος νέων τουρκικών κεφαλαίων.

Κερασάκι στην τούρτα για το θέμα των κεφαλαίων είναι η προσπάθεια που γίνεται από την εισηγήτρια Κάτι Πίρι, για το άνοιγμα του κεφαλαίου για την ενέργεια. Υπέρ του ανοίγματος νέων κεφαλαίων και δη του 17 (για τη νομισματική πολιτική) τάχθηκε και ο Επίτροπος Χρήστος Στυλιανίδης, εκφράζοντας την κοινή θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Την προώθηση της άνοιξης του εν λόγω κεφαλαίου αποδέχθηκε και η κυπριακή κυβέρνηση στο τελευταίο Συμβούλιο Σύνδεσης Τουρκίας-ΕΕ στις 17 Μαΐου. Για το άνοιγμα οποιουδήποτε κεφαλαίου πρέπει να συγκληθεί Διακυβερνητική και να υπάρξει ομοφωνία από τα κράτη-μέλη.