Ο Γενικός Ελεγκτής προειδοποιεί τη Βουλή για τους ανεξάρτητους αξιωματούχους
Ο Γενικός Ελεγκτής Οδυσσέας Μιχαηλίδης απέστειλε προς τον Πρόεδρο και τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Νομικών τις απόψεις της Υπηρεσίας, όπως διατυπώθηκαν σε συζήτηση για το νομοσχέδιο περί ευθύνης των ανεξάρτητων αξιωματούχων της Δημοκρατίας

Ο Γενικός Ελεγκτής αναφέρει στην επιστολή του:
«2.(α) Πέραν των αδικημάτων που αφορούν δεκασμό και κατάχρηση εξουσίας, ο Ποινικός Κώδικας περιλαμβάνει αριθμό άρθρων που αφορούν άλλα ποινικά αδικήματα εναντίον της δημόσιας εξουσίας. Σχετικά με το υπό αναφορά νομοσχέδιο, που αφορά την ευθύνη των ανεξάρτητων αξιωματούχων, είναι τα άρθρα 133 και 134 του Ποινικού Κώδικα, τα οποία έχουν ως εξής:

''Δόλος και κατάχρηση εμπιστοσύνης από δημόσιο λειτουργό
133. Όποιος δημόσιος λειτουργός, κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων του λειτουργήματός του, διενεργεί δόλο ή κατάχρηση εμπιστοσύνης που επηρεάζει το κοινό, είναι ένοχος πλημμελήματος, ανεξάρτητα αν ο δόλος αυτός ή η κατάχρηση εμπιστοσύνης θα ήταν ή όχι αξιόποινη αν γινόταν εναντίον ιδιώτη.
Παραμέληση υπηρεσιακού καθήκοντος

134. Δημόσιος λειτουργός που εσκεμμένα παραμελεί την εκτέλεση καθήκοντος, το οποίο έχει σύμφωνα με τον νόμο υποχρέωση να εκτελέσει, είναι ένοχος πλημμελήματος, νοουμένου ότι η εκτέλεση τέτοιου καθήκοντος δεν θα επιφέρει μεγαλύτερο κίνδυνο από εκείνον τον οποίο θα αναμενόταν να αντιμετωπίσει άνθρωπος συνηθισμένου σθένους και ενεργητικότητας''.

Υπενθυμίζεται ότι, με βάση τον Ποινικό Κώδικα, οι ανεξάρτητοι αξιωματούχοι τους οποίους αφορά το εν λόγω νομοσχέδιο, φαίνεται να εμπίπτουν στον ορισμό του δημόσιου λειτουργού και συνεπώς παρέλκει η εισαγωγή ειδικής νομοθεσίας για ποινικοποίηση των πράξεων και παραλείψεών τους.
(β) Στον περί Δημοσίας Υπηρεσίας Νόμο ρυθμίζεται το θέμα της αστικής ευθύνης των δημοσίων υπαλλήλων, στους οποίους δεν περιλαμβάνονται οι υπό αναφορά ανεξάρτητοι αξιωματούχοι, ως ακολούθως:

''Αστική ευθύνη για απώλεια ή ζημιά
70.-(1) Ο δημόσιος υπάλληλος ευθύνεται έναντι της Δημοκρατίας για κάθε απώλεια ή ζημιά που προξενείται από την αλόγιστη, απερίσκεπτη ή επικίνδυνη πράξη ή παράλειψή του κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του και μπορεί να επιβαρυνθεί για ολόκληρο ή μέρος της απώλειας ή ζημιάς που προξενήθηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, αν το αποφασίσει o Υπουργός Οικονομικών, αφού λάβει τις απόψεις του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και του Γενικού Ελεγκτή.

(2) Ο δημόσιος υπάλληλος ευθύνεται επίσης έναντι της Δημοκρατίας για τις αποζημιώσεις τις οποίες η Δημοκρατία κατέβαλε σε τρίτους για αλόγιστες, απερίσκεπτες ή επικίνδυνες πράξεις ή παραλείψεις του υπαλλήλου κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του.

(3) Η αξίωση της Δημοκρατίας για αποζημίωση απέναντι στους υπαλλήλους στις περιπτώσεις των πιο πάνω εδαφίων παραγράφεται σε τρία χρόνια. Στις περιπτώσεις του εδαφίου (1) η τριετία αρχίζει αφότου επήλθε η ζημιά και στις περιπτώσεις του εδαφίου (2) αφότου το Δημόσιο κατέβαλε την αποζημίωση''.

3. Το άρθρο 3(α) του προτεινόμενου νομοσχεδίου ποινικοποιεί την εκ προθέσεως παραβίαση διατάξεων του συντάγματος ή της νομοθεσίας. Σημειώνουμε κατ’ αρχάς ότι, όπως έχει νομολογηθεί, άτομο θεωρείται ότι έχει την πρόθεση να επιφέρει τα φυσιολογικά αποτελέσματα των πράξεών του.

Συνεπώς, η φράση ''εκ προθέσεως'' δεν παρέχει πραγματική προστασία στον ανεξάρτητο αξιωματούχο από τυχόν αυθαίρετη ερμηνεία τέτοιας πρόνοιας. Θεωρούμε ότι νομοθεσία, όπως την προτεινόμενη, που θα καθιστά με τόσο ευρύ και αόριστο τρόπο ποινικά κολάσιμη παραβίαση οποιουδήποτε νόμου, ανεξάρτητα αν ο παραβιασθείς αυτός νόμος θα θεωρεί ποινικά κολάσιμη την παραβίασή του, συγκρούεται με τη νομική αρχή πως απαιτείται βεβαιότητα του δικαίου.

Είναι γνωστό πως τα αδικήματα και οι σχετικές ποινές πρέπει να καθορίζονται ευκρινώς στον Νόμο, προϋπόθεση η οποία ικανοποιείται μόνο όταν το άτομο μπορεί να γνωρίζει από τη φρασεολογία των σχετικών διατάξεων και, αν χρειαστεί με την ερμηνευτική βοήθεια του δικαστηρίου, σε ποιες πράξεις και παραλείψεις δυνατό να του αποδοθεί ποινική ευθύνη.

4. Κατά τη συζήτηση του θέματος ενώπιον της Επιτροπής σας, εξηγήσαμε επίσης ότι το υπό αναφορά νομοσχέδιο παραβιάζει, κατά την άποψή μας, το άρθρο 28 του Συντάγματος, περί ισότητας όλων έναντι του νόμου, αφού ο ανεξάρτητος αξιωματούχος θα μπορεί να τιμωρείται με ποινή φυλάκισης ενώ άλλος δημόσιος λειτουργός, εάν παραβιάσει τον ίδιο ακριβώς νόμο, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, δεν θα θεωρείται ότι διαπράττει ποινικά κολάσιμη πράξη, εάν τούτο δεν προβλέπεται στον παραβιασθέντα νόμο.

5. Το άρθρο 3(β) του προτεινόμενου νομοσχεδίου ποινικοποιεί την περίπτωση που, χωρίς να παραβιάζεται διάταξη του Συντάγματος ή της νομοθεσίας, βλάπτονται εκ προθέσεως τα συμφέροντα της Δημοκρατίας. Αυτό είναι εξαιρετικά αόριστο και επικίνδυνο. Τι σημαίνει ''βλάπτει εκ προθέσεως τα συμφέροντα της Δημοκρατίας''; Αν δηλαδή, ασκώντας με τον ορθό τρόπο τις συνταγματικές του υποχρεώσεις, ή υποχρεώσεις που του επιβάλλονται από κάποιο νόμο, ένας ανεξάρτητος αξιωματούχος βλάψει τα συμφέροντα της Δημοκρατίας, όπως ενδεχομένως κάποιος να τα αντιλαμβάνεται, θα συνιστά αυτό ποινικό αδίκημα;

Τούτο εισάγει μιαν ανεπίτρεπτη ποινικοποίηση της άσκησης των συνταγματικών και νομοθετικών καθηκόντων των ανεξάρτητων αξιωματούχων η οποία μάλιστα, με τον τρόπο που είναι διατυπωμένη, δεν είναι καθόλου σαφές τι ακριβώς ποινικοποιεί και ποιο είναι το συμφέρον της Δημοκρατίας. Μπορεί, για παράδειγμα, με μία πράξη να παραβλαφθούν τυχόν οικονομικά συμφέροντα της Δημοκρατίας, αλλά να εξυπηρετηθεί το ευρύτερο δημόσιο συμφέρον ή ακόμη και το εθνικό συμφέρον. Θα είναι αυτή η πράξη ποινικά κολάσιμη;

Παραβιάζεται η ανεξαρτησία
6. Το άρθρο 4 του προτεινόμενου νομοσχεδίου αναφέρεται σε εντολές του Προέδρου της Δημοκρατίας προς τον ανεξάρτητο αξιωματούχο, κάτι που ενδεχομένως να χρησιμοποιηθεί στο μέλλον ως στοιχείο συνηγορόν υπέρ της δυνατότητας του Προέδρου της Δημοκρατίας να δίνει εντολές στους ανεξάρτητους αξιωματούχους, κατά παράβαση της πρόνοιας του Συντάγματος περί της πλήρους ανεξαρτησίας των αξιωματούχων αυτών. Επίσης, όσον αφορά τον Βοηθό Γενικού Ελεγκτή, δημιουργείται αντίφαση από το γεγονός ότι θα καλείται να εφαρμόσει οδηγίες του Γενικού Ελεγκτή (στις οποίες υπόκειται) και μετά να φέρει ευθύνη αν αυτό βλάψει τα συμφέροντα της Δημοκρατίας.

7. Αν και θεωρούμε ότι η ανεξαρτησία του Γενικού Ελεγκτή, και του υπό τις οδηγίες αυτού Βοηθού Γενικού Ελεγκτή, θα πρέπει να διαφυλαχθεί και προστατευθεί ως κόρη οφθαλμού, και ότι οποιαδήποτε προσπάθεια νομοθετικού περιορισμού της ανεξαρτησίας αυτής ή δημιουργίας κλίματος εκφοβισμού κινούνται προς την εντελώς λανθασμένη κατεύθυνση, αν η Βουλή των Αντιπροσώπων θεωρεί ότι θα πρέπει να προωθηθεί κάποια νομοθεσία για ρύθμιση του θέματος αυτού, τότε το άρθρο 3 του προτεινόμενου νομοσχεδίου θα μπορούσε να έχει την εξής μορφή:

''3. Χωρίς επηρεασμό οποιασδήποτε ποινικής ευθύνης η οποία προκύπτει δυνάμει νόμου της Δημοκρατίας, Ανεξάρτητος Αξιωματούχος, ο οποίος κατά την άσκηση της αρμοδιότητάς του, με αλόγιστη, απερίσκεπτη ή επικίνδυνη πράξη ή παράλειψή του, παραβιάζει σκόπιμα και εκ προθέσεως διάταξη του Συντάγματος ή των νόμων, και ως αποτέλεσμα πρόδηλα βλάπτονται ουσιωδώς τα συμφέροντα της Δημοκρατίας, ευθύνεται έναντι της Δημοκρατίας για ποσό μέχρι σαράντα χιλιάδες ευρώ. Η αξίωση της Δημοκρατίας για τέτοια αποζημίωση παραγράφεται σε τρία χρόνια από την τέλεση της πράξης ή την παράλειψη αυτή''.

Το άρθρο 4 του προτεινόμενου νομοσχεδίου θα πρέπει να διαγραφεί».